atha dvitīyo ‘dhyāyaḥ – sāṃkhya-yoga

A oto rozdział drugi: „Sankhja-joga”

BhG 2.1

saṃjaya uvāca
taṃ tathā kṛpayāviṣṭam aśru-pūrṇākulekṣaṇam
viṣīdantam idaṃ vākyam
uvāca madhusūdanaḥ

Update Required
To play the media you will need to either update your browser to a recent version or update your Flash plugin.

analiza syntaktyczna

saṃjaya (Sandźaja) uvāca (powiedział):
tathā (tak) madhu-sūdanaḥ (zabójca Madhu) tam (do tego) kṛpayā (przez litość) āviṣṭam (do ogarniętego) viṣīdantam (do przygnębionego) aśru-pūrṇa-akula-ikṣaṇam (do posiadającego niespokojne oczy pełne łez) idam (to) vākyam (słowo) uvāca (powiedział).

 

tłumaczenie polskie

Sandźaja rzekł:
Tak do przepełnionego litością, rozpaczającego [Ardźuny],
którego niespokojne oczy wypełniały łzy, zabójca Madhu powiedział te oto słowa:

 

analiza gramatyczna

saṃjayaḥ sam-jaya 1i.1 m.podbój, całkowite zwycięstwo (od: sam-ji – zwyciężać całkowicie);
uvāca vac (mówić) Perf. P 1c.1powiedział;
tam tat sn. 2i.1 m.jemu;
tathā av.tak, w ten sposób, podobnie;
kṛpayā kṛpā 3i.1 f.litością, żalem, czułością, współczuciem (od: kṛp – lamentować, żałować, pragnąć);
āviṣṭam āviṣṭa (ā-viś – zbliżać się, wchodzić) PP 2i.1 m.ogarniętemu;
aśru-pūrṇākulekṣaṇam aśru-pūrṇa-ākula-īkṣaṇa 2i.1 m.; BV: yasyāśrubhiḥ pūrṇa ākula īkṣaṇe stas tam do tego, którego oczy są niespokojne i pełne łez (od: aśru – łza; pṝ wypełniać, odżywiać, pūrṇa – pełen; ākula – zdezorientowany, niespokojny; īkṣ patrzeć, īkṣaṇa – oko, wzrok, spojrzenie);
viṣīdantam viṣīdant (vi-sad – być wyczerpanym, zrozpaczonym, tonąć) PPr 2i.1 m.do rozpaczającego;
idam idam sn. 2i.1 n.to;
vākyam vākya 2i.1 n. słowo, zdanie, mowa (od: vac – mówić);
uvāca vac (mówić) Perf. P 1c.1powiedział;
madhu-sūdana madhu-sūdana 8i.1 m.zabójca Madhu (od: madhu – słodycz, imię demona;  sūd – porządkować, zabijać, sūdana – zabicie, zniszczenia);

 

warianty tekstu

aśru-pūrṇākulekṣaṇaṃ → aśru-pūrṇa-mukhekṣaṇaṃ (do posiadającego oczy i twarz zalaną łzami);
viṣīdantam → sīdamānam (do oddającego się rozpaczy);

 
 

Otwórz w nowym oknie

Śāṃkara

brak komentarza aż do BhG 2.10

 

Rāmānuja

komentarz wspólny przy wersecie BhG 2.3

 

Madhva

brak komentarza aż do BhG 2.11

 

Śrīdhara

dvitīye śoka-saṃtaptam arjunaṃ brahma-vidyayā | pratibodhya hariś cakre sthita-prajñasya lakṣaṇam | tataḥ kiṃ vṛttam ity apekṣāyāṃ sañjaya uvāca – taṃ tathety ādi | aśrubhiḥ pūrṇe ākule īkṣaṇe yasya taṃ tathā, ukta-prakāreṇa visam arjunaṃ prati madhusūdana idaṃ vākyam uvāca

 

Madhusūdana

ahiṃsā paramo dharmo bhikṣāśanaṃ cety evaṃ-lakṣaṇayā buddhyā yuddha-vaimukhyam arjunasya śrutvā svaputrāṇāṃ rājyam apracalitam avadhārya svastha-hṛdayasya dhṛtarāṣṭrasya harṣa-nimittāṃ tataḥ kiṃ vṛttam ity ākāṅkṣām apaninīṣuḥ saṃjayas taṃ pratyuktavān ity āha vaiśampāyanaḥ |
kṛpā mamaita iti vyāmoha-nimittaḥ sneha-viśeṣaḥ | tayāviṣṭaṃ svabhāva-siddhyā vyāptam | arjunasya karmatvaṃ kṛpāyāś ca kartṛtvaṃ vadatā tasyā āgantukatvaṃ vyudastam | ataeva viṣīdantaṃ sneha-viṣayī-bhūta-svajana-vicchedāśaṅkā-nimittaḥ śokāpara-paryāyaś citta-vyākulī-bhāvo viṣādas taṃ prāpnuvantam | atra viṣādasya karmatvenārjunasya kartṛtvena ca tasyāgantukatvaṃ sūcitam |
ataeva kṛpā-viṣāda-vaśād aśrubhiḥ pūrṇe ākule darśanākṣame cekṣaṇe yasya tam | evam aśru-pāta-vyākulī-bhāvākhya-kārya-dvaya-janakatayā paripoṣaṃ gatābhyāṃ kṛpā-viṣādābhyām udvignaṃ tam arjunam idaṃ sopapattikaṃ vakṣyamāṇaṃ vākyam uvāca na tūpekṣitavān | madhusūdana iti | svayaṃ duṣṭa-nigraha-kartārjunaṃ praty api tathaiva vakṣyatīti bhāvaḥ

 

Viśvanātha

ātmānātma-vivekena śoka-moha-tamo nudan |
dvitīye kṛṣṇa-candro ‚tra proce muktasya lakṣaṇam

 

Baladeva

dvitīye jīva-yāthātmya-jñānaṃ tat-sādhanaṃ hariḥ |
niṣkāma-karma ca proce sthita-prajñasya lakṣaṇam ||
evam arjuna-vairāgyam upaśrutya sva-putra-rājyābhraṃśāśayā hṛṣyantaṃ dhṛtarāṣṭram ālakṣya sañjaya uvāca taṃ tatheti | madhusūdana iti tasya śokam api madhuvan nihaniṣyatīti bhāvaḥ

 
 

Otwórz w nowym oknie

Michalski

Sandzaja rzekł:
Wtedy do przepełnionego litością, ze zmartwiałemi, łzami zaszłemi oczyma, wzruszonego do głębi Ardżuny, przemówił te słowa zabójca Madhu,

 

Olszewski

Sandżaya.
Kiedy tak Ardżuna, przejęty żałością, z oczyma łez pełnemi, upadał na duchu, zabójca Madhu mówił doń:

 

Dynowska

Sandżaja rzekł:
Do Ardżuny, ogarniętego litością i rozpaczą, z okiem zmąconym i pełnym łez, Szri Kriszna, demona Madhu pogromca, z tymi zwrócił się słowy:

 

Sachse


Sandżaja rzeki:
Do niego to,
gdy ogarnęła go litość i smutek,
i gdy łzy ukazały mu się w oczach,
tymi słowy przemówił Pogromca Madhu.

 

Kudelska


Sandżaja powiada:
Do Ardżuny litością owładniętego, o oczach zasmuconych i łez pełnych,
Do tak zrozpaczonego, Madhusudana w te słowa przemówił:

 

Rucińska

Rzekł Sandżaja:
Do niego, gdy tak rozpaczał na wskroś przejęty litością
I Izy miał w oczach, w te słowa przemówił Zabójca Madhu:

 

Szuwalska

Zobaczywszy łzy w oczach swego przyjaciela
Nad losem swoich krewnych rozpaczającego,
Madhusudana-Kryszna zwrócił się do niego:

 

Byrski

Rzekł Sańdźaja:
„Tedy mu współczującemu, z okiem drżącym i łez pełnym
I rozpaczą przejętemu rzekł te słowa Madhusudan:”

 
 

BhG 2.2

śrī-bhagavān uvāca
kutas tvā kaśmalam idaṃ viṣame samupasthitam
anārya-juṣṭam asvargyam akīrti-karam
arjuna

Update Required
To play the media you will need to either update your browser to a recent version or update your Flash plugin.

analiza syntaktyczna

śrī-bhagavān (chwalebny Pan) uvāca (powiedział):
he arjuna (Ardźuno!),
viṣame (w trudnościach) idaṃ (ta) anārya-juṣṭam (lubiana przez nieszlachetnych) asvargyam (nie wiodąca do niebios) akīrti-karam (przynosząca niesławę) kaśmalam (nieczystość) kutaḥ (skąd?) tvā (ciebie) samupasthitam (naszła).

 

tłumaczenie polskie

Chwalebny Pan rzekł:
Ardźuno, skąd w tobie, gdy kłopoty, ta słabość,
w której nieszlachetni radość znajdują?
Nie wiedzie [ona] do niebios i powoduje niesławę.

 

analiza gramatyczna

śrī-bhagavān śrī-bhagavant 1i.1 m.; TP: śriyā yukto bhagavān itiPan połączony z majestatem (od: śrī – blask, majestat, fortuna; bhaj – dzielić, dostarczać, radować się, oddawać cześć, bhaga – dział, udział, pomyślność, majątek; -mant / -vant – sufiks oznaczający posiadacza, bhagavant – posiadacz fortuny);
uvāca vac (mówić) Perf. P 1c.1powiedział;
kutaḥ av.skąd? (od: kim – co? ablativus nieodmienny zakończony na -tas)
tvā yuṣmat sn. 2i.1ciebie (skrócona forma od: tvām);
kaśmalam kaśmala 1i.1 n.nieczystość, błąd, słabość, przygnębienie;
idam idam sn. 1i.1 n.to;
viṣame viṣama 7i.1 n.w niebezpieczeństwie, w trudnościach (od: vi-sama – nie taki sam);
samupasthitam sam-upa-sthita (od: upa-sthā – stać blisko) PP 1i.1 n.to co się zbliżyło i stanęło blisko, osiągnięte, powstałe;
anārya-juṣṭam an-ārya-juṣṭa 1i.1 n.; TP: anāryair juṣṭam itito czym napawają się nieszlachetni (od: ā- – iść, wznosić, ārya – szlachetny; juṣ – faworyzować, lubić, radować się, PP juṣṭa – lubiany)
asvargyam a-svargya 1i.1 n.nie wiodący do nieba (od: sūr – ranić, być stabilnym, sūra – słońce, mędrzec, svar – niebo, svar-ga – wiodący do nieba, niebiosa, svar-gya – niebiański, wiodący ku niebu);
akīrti-karam a-kīrti-kara 1i.1 n.; TP: akīrtiṃ karam ititwórca niesławy (od: kīrt – sławić, kīrti – sława; kṛ – robić, kara – twórca, sprawca):
arjuna arjuna 8i.1 m.biały, jasny;

 

warianty tekstu

tvā →tvāṃ (ciebie);

 
 

Otwórz w nowym oknie

Otwórz w nowym oknie

Śāṃkara

brak komentarza aż do BhG 2.10

 

Rāmānuja

komentarz wspólny przy wersecie BhG 2.3

 

Madhva

brak komentarza aż do BhG 2.11

 

Śrīdhara

tad eva vākyam āha śrī-bhagavān uvāca kuta iti | kuto hetos tvā tvāṃ viṣame saṅkaṭe idaṃ kuśalaṃ samupasthitam ayaṃ mohaḥ prāptaḥ, yata āryair asevitam | asvargyam adharmyam ayaśaskaraṃ ca

 

Madhusūdana

tad eva bhagavato vākyam avatārayati kutas tveti |
aiśvaryasya samagrasya dharmasya yaśasaḥ śriyaḥ |
vairāgyasyātha mokṣasya ṣaṇṇāṃ bhaga itīṅganā || [ViP 6.74]
samagasyeti pratyekaṃ sambandhaḥ | mokṣasyeti tat-sādhanasya jñānasya | iṅganā saṃjñā | etādṛśaṃ samagramaiśvaryādikaṃ nityam apratibandhena yatra vartate sa bhagavān | nitya-yoge matup | tathā-
utpattiṃ ca vināśaṃ ca bhūtānām āgatiṃ gatim |
vetti vidyām avidyāṃ ca sa vācyo bhagavān iti || [ViP 6.78]
atra bhūtānām iti pratyekaṃ sambadhyate | utpatti-vināśa-śabdau tat-kāraṇasyāpy upalakṣakau | āgati-gatī āgaminyau sampadāpadau | etādṛśo bhagavac-chabdārthaḥ śrī-vāsudeva eva paryavasita iti tathocyate |
idaṃ svadharmāt parāṅmukhatvaṃ kṛpā-vyāmohāśru-pātādi-puraḥ-saraṃ kaśmalaṃ śiṣṭa-garhitatvena malinaṃ viṣame sa-bhaye sthāne tvā tvāṃ sarva-kṣatriya-pravaraṃ kuto hetoḥ samupasthitaṃ prāptam ? kiṃ mokṣecchātaḥ ? kiṃ vā svargecchātaḥ ? iti kiṃ-śabdenākṣipyate | hetu-trayam api niṣedhati tribhir viśesaṇair uttarārdhena | āryair mumukṣubhir na juṣṭam asevitam | sva-dharmair āśaya-śuddhi-dvārā moks icchadbhir apakva-kaṣāyair mumukṣubhiḥ kathaṃ sva-dharmas tyājya ity arthaḥ | saṃnyāsādhikārī tu pakva-kaṣāyo ‚gre vakṣyate | asvargyaṃ svarga-hetu-dharma-virodhitvān na svargecchayā sevyam | akīrtikaraṃ kīrty-abhāva-karam apakīrtikaraṃ vā na kīrtīcchayā sevyam | tathā ca mokṣa-kāmaiḥ svarga-kāmaiḥ kīrti-kāmaiś ca varjanīyam | tat kāma eva tvaṃ sevasva ity aho anucitaṃ ceṣṭitaṃ taveti bhāvaḥ ||2||

 

Viśvanātha

kaśmalaṃ mohaḥ | viṣame ‚tra saṅgrāma-saṅkaṭe | kuto hetoḥ | upasthitaṃ tvāṃ prāptam abhūt | anārya-juṣṭaṃ supratiṣṭhita-lokair asevitam | asvargyam akīrtikaram iti pāratrikaihika-sukha-pratikūlam ity arthaḥ

 

Baladeva

tad vākyam anuvadati śrī-bhagavān iti |
aiśvaryasya samagrasya dharmasya yaśasaḥ śriyaḥ |
vairāgyasyātha mokṣasya ṣaṇṇāṃ bhaga itīṅganā || [ViP 6.74]
iti parāśaroktaiśvaryādibhiḥ ṣaḍbhir nityaṃ viśiṣṭaḥ | samagrasyety etat ṣaṭsu yojyam | he arjuna ! idaṃ sva-dharma-vaimukhyaṃ kaśmalaṃ śiṣṭa-nindyatvān malinaṃ kuto hetos tvāṃ kṣatriya-cūḍāmaṇiṃ samupasthitam abhūt ? viṣame yuddha-samaye | na ca mokṣāya svargāya kīrtaye vaitad-yuddha-vairāgyam ity āha anāryeti | āryair mumukṣubhir na juṣṭam sevitam | āryāḥ khalu hṛd-viśuddhaye svadharmān ācaranti | asvargyaṃ svargopalambhaka-dharma-viruddham | akīrti-karaṃ kīrti-viplāvakam

 
 

Michalski

Wzniosły rzekł:
Skąd pochodzi ta twoja małoduszność w niebezpieczeństwie, pogardzana przez szlachetnych, zamykająca drogę do nieba, przynosząca niesławę, Ardżuno?

 

Olszewski

Błogosławiony Krszna.
Skąd na cię naszedł śród bitwy ten niegodny Aryów niepokój, który niebo zamyka i hańbę za sobą wiedzie, Ardżuno?

 

Dynowska

Błogosławiony rzecze Pan:
Skąd to spada na ciebie, Ardżuno, w tej decydującej chwili niebezpieczeństwa, tak haniebna, aryjskiego wojownika niegodna rozpacz co niebo odbiera i do niesławy wiedzie?

 

Sachse


Czcigodny rzekł:
Cóż to za małoduszność
opanowała cię w chwili grozy?
Niegodna ona Ariów,
nie zawiedzie cię do nieba
i nie pomnoży twej sławy, Ardżuno!

 

Kudelska


Czcigodny pan rzecze:
A skądże u ciebie, Ardżuno, w tak ważnym momencie ta małoduszność się bierze, tak haniebna,
Szlachetnym się to nie podoba i do nieba nie wiedzie.

 

Rucińska

Rzekł Pan:
Skąd taka słabość u ciebie w niebezpieczeństwie, Ardżuno?
Niegodna ona szlachetnych, nieba ci nie da ni sławy!

 

Szuwalska

»Skąd się wzięła ta słabość w twym walecznym sercu
W chwili tak niebezpiecznej, tak Arii niegodna.
Nie przyniesie ci ona szczęścia niebiańskiego,

 

Byrski

Rzekł Pan Czcigodny:
„Skąd to twoje omroczenie w tym kłopocie cię ogarnia?
Szlachetnemu nie przystoi to i nieba nie przychyli,
Sławy nie da, o Ardźuno!”

 
 

BhG 2.3

klaibyaṃ mā sma gamaḥ pārtha naitat tvayy upapadyate
kṣudraṃ hṛdaya-daurbalyaṃ tyaktvottiṣṭha paraṃtapa

Update Required
To play the media you will need to either update your browser to a recent version or update your Flash plugin.

analiza syntaktyczna

he pārtha (Prythowicu!), he parantapa (o pogromco wrogów!),
klaibyam (w niemoc) mā sma gamaḥ (nie idź),
tvayi (dla ciebie) etat (to) na upapadyate (nie jest właściwe).
kṣudram (nikczemną) hṛdaya-daurbalyam (słabość serca) tyaktvā (porzuciwszy) uttiṣṭha (wstań).

 

tłumaczenie polskie

Prythowicu, nie oddawaj się niemocy, to ci nie przystoi.
Porzuć małostkową słabość serca i powstań, pogromco wrogów.

 

analiza gramatyczna

klaibyam klaibya 2i.1 n.słabość, impotencja, niemoc (od: klīb – być impotentem, klība – impotent);
mā sma av.nie! (bardzo silne zaprzeczenie z partykułą wzmacniającą: sma; najczęściej stosowane z aorystem pozbawionym partykuły „a” co nadaje wypowiedzi rozkazujący charakter – nie idź);
[a]gamaḥ gam (iść) Aor. P 2c.1 agamaḥ – poszedłeś; użyty z partykułą traci prefiks „a-” i nabiera silnie rozkazującego charakteru: nie idź!
pārtha pārtha 8i.1 m.o synu Prythy (od: pṛth – rozszerzać, pṛthā – Kunti, matka Pandowiców);
na av.nie;
etat etat sn. 1i.1 n.to;
tvayi yuṣmat sn. 7i.1 m.w tobie;
upapadyate upa-pad (iść ku, zbliżać się, stawać się, być właściwym) Praes. Ā 1i.1jest właściwe (wymaga locativusu);
kṣudram kṣudra 2i.1 n.małą, niską, nikczemną;
hdaya-daurbalyam hdaya-daurbalya 1i.1 n.; TP: hdayasya daurbalyam iti – słabość serca (od: hdaya / hd – serce; dur-bala – brak siły);
tyaktvā tyaj (porzucać) absol.porzuciwszy;
uttiṣṭha ut-sthā (wstawać) Imperat. P 2c.1powstań;
paraṃtapa param-tapa 8i.1 m.; yaḥ parān tāpayati saḥten, który sprawia cierpienie innym (od: para – drugi, inny, obcy; tap – topić, palić, tapas – gorąco, asceza);

 

warianty tekstu

klaibyaṃ mā sma gamaḥ → mā klaibyaṃ gaccha kaunteya (Kuntjowicu, nie idź w słabość);

 
 

Śāṃkara

brak komentarza aż do BhG 2.10

 

Rāmānuja

evam upaviṣṭe pārthe kuto’yam asthāne samupasthitaḥ śokaḥ ? ity ākṣipya tam imaṃ viṣama-sthaṃ śokam avidvat-sevitaṃ para-loka-virodhinam akīrti-karam atikṣudraṃ hṛdaya-daurbalya-kṛtaṃ parityajya yuddhāyottiṣṭheti śrī-bhagavān uvāca

 

Madhva

brak komentarza aż do BhG 2.11

 

Śrīdhara

klaibyaṃ mā sma gama iti | tasmāt he pārtha ! klaibyaṃ kātaryaṃ mā sma gamaḥ | na prāpnuhi | yatas tvayi etan nopapadyate yogyaṃ na bhavati | kṣudraṃ tucchaṃ hṛdaya-daurbalyaṃ kātaryaṃ yuddhāya uttiṣṭha, he parantapa śatru-tāpana !

 

Madhusūdana

nanu bandhu-senāvekṣaṇa-jātenādhairyeṇa dhanur api dhārayitum aśaknuvatā mayā kiṃ kartuṃ śakyam ity ata āha klaibyam iti | klaibyaṃ klīb-bhāvam adhairyam ojas-teja-ādi-bhaṅga-rūpaṃ mā sma gamo mā gā | he pārtha pṛthā-tanaya! pṛthayā deva-prasāda-labdhe tat-tanaya-mātre vīryātiśayasya prasiddhatvāt pṛthā-tanayatvena tvaṃ klaibyāyogya ity arthaḥ | arjunatvenāpi tad-ayogyatvam āha naitad iti | tvayi arjune sākṣān-maheśvareṇāpi saha kṛtāhave prakhyāta-mahā-prabhāve nopapadyate na yujyata etat-klaibyam ity asādhāraṇyena tad-ayogyatva-nirdeśaḥ |
nanu na ca śaknomy avasthātuṃ bhramatīva ca me manaḥ iti pūrvam eva mayoktam ity āśaṅkyāha kṣudram iti | hṛdaya-daurbalyaṃ manaso bhramaṇādi-rūpam adhairyaṃ kṣudratva-kāraṇatvāt kṣudraṃ sunirasanaṃ vā tyaktvā vivekenāpanīyottiṣṭha yuddhāya sajjo bhava | he parantapa ! paraṃ śatruṃ tāpayatīti tathā saṃbodhyate hetu-garbham

 

Viśvanātha

klaibyaṃ klīb-dharmaṃ kātaryam | he pārtheti tvaṃ pṛthā-putraḥ sann api gacchasi | tasmān mā sma gamaḥ, mā prāpnuhi, anyasmin kṣatra-bandhau varam idam upapadyatām, tvayi mat-sakhau tu nopayujyate |
nanv idaṃ śauryābhāva-lakṣaṇaṃ klaibyaṃ mā śaṅkiṣṭhāḥ | kintu bhīṣma-droṇādi-guruṣu dharma-dṛṣṭyā viveko ‚yaṃ dhārtarāṣṭreṣu tu durbaleṣu mad-astrāghātam āsādya martum udyateṣu dayaiveyam iti tatrāha kṣudram iti | naite tava viveka-daye, kintu śoka-mohāv eva | tau ca manaso daurbalya-vyañjakau | tasmāt hṛdaya-daurbalyam idaṃ tyaktvā uttiṣṭha | he parantapa ! parān śatrūn tāpayan yudhyasva

 

Baladeva

nanu bandhu-kṣayādhyavasāya-doṣāt prakampitena mayā kiṃ bhāvyam iti cet tatrāha klaibyam iti | he pārtha ! devarāja-prasādāt pṛthāyām utpanna ! klaibyaṃ kātaryaṃ mā sma gamaḥ prāpnuhi | tvayi viśva-vijetari mat-sakhe ‚rjune kṣatra-bandhāv ivaitad īdṛśaṃ klaibyaṃ nopayujyate |
nanu na me śauryābhāva-rūpaṃ klaibyaṃ kintu bhīṣmādiṣu pūjyeṣu dharma-buddhyā viveko ‚yaṃ duryodhanādiṣu bhrātṛṣu mac-chastra-prahāreṇa mariṣyatsu kṛpeyam iti cet tatrāha kṣudram iti | naite tava viveka-kṛpe, kintu kṣudraṃ laghiṣṭhaṃ hṛdaya-daurbalyam eva | tasmāt tat tyaktvā yuddhāyottiṣṭha sajjībhava | he parantapa ! śatru-tāpaneti śatru-hāsa-pātratāṃ mā gāḥ

 
 

Michalski

Nie poddawaj się słabości!, o Partho, gdyż ona ci nie przystoi! Porzuć niegodną niemoc serca i podnieś się, ciemięzco wrogów!

 

Olszewski

Nie daj się opanować upadkowi ducha, to ci nie przystoi; wypędź sromotną słabość ze swego serca i powstań, pogromco nieprzyjaciół!

 

Dynowska

Nie poddawaj się niemocy, o Parto, nie przystoi ci to. Odrzuć nędzną małoduszność i powstań, wrogów zwycięzco!

 

Sachse


Nie poddawaj się słabości, synu Prithy,
nie przystoi ci to!
Porzuć niską bezsiłę twego serca
i powstań, Ciemiężco Wroga!

 

Kudelska


Tę postawę męża niegodną odrzuć, synu Prithy, ona tobie nie przystoi,
Porzuć tę nędzną słabość serca i powstań, Wrogów Pogromco.

 

Rucińska

Nie bądź niemęski, o Partho! Wszak nie przystoi to tobie!
Zrzuć z serca niemoc nikczemną i powstań, Ciemięzco Wrogów!

 

Szuwalska

Hańbą tylko okryje, porzuć ją natychmiast.
Przygotuj się do walki. Wstań, Pogromco Wroga!«

 

Byrski

Nie ulegaj zniechęceniu! Nie przystoi ci to, Partho!
Porzuć słabość serca niską! Powstań, o Pogromco Wrogów!”

 
 

BhG 2.4

arjuna uvāca
kathaṃ bhīṣmam ahaṃ saṃkhye droṇaṃ ca madhusūdana
iṣubhiḥ pratiyotsyāmi pūjārhāv arisūdana

Update Required
To play the media you will need to either update your browser to a recent version or update your Flash plugin.

analiza syntaktyczna

arjunaḥ (Ardźuna) uvāca (powiedział):
he ari-sūdana (o zabójco wrogów!), he madhu-sūdana (o zabójco Madhu!),
saṃkhye (w bitwie) aham (ja) pūjārhau (godnych czci) bhīṣmam (Bhiszmę) droṇam ca (i Dronę) katham (jak?) iṣubhiḥ (strzałami) pratiyotsyāmi (będę atakować).

 

tłumaczenie polskie

Ardźuna rzekł:
O zabójco Madhu, pogromco wrogów, jak mógłbym atakować strzałami
Bhiszmę i Dronę, którzy są godni uczczenia?

 

analiza gramatyczna

arjunaḥ arjuna 1i.1 m.biały, jasny;
uvāca vac (mówić) Perf. P 1c.1powiedział;
katham av.jak?, w jaki sposób?
bhīṣmam bhīṣma 2i.1 m.przerażającego (od: bhī – straszyć);
aham asmat sn. 1i.1ja;
saṃkhye saṃkhya 7i.1 n.w bitwie (od: sam-khyā – liczyć, saṃkhya – liczenie, sumowanie, konflikt);
droṇam droṇa 2i.1 m.chmura pełna wody, drzewo;
ca av.i;
madhu-sūdana madhu-sūdana 8i.1 m.o zabójco Madhu (od: madhu – słodycz, imię demona;  sūd – porządkować, zabijać, sūdana – zabicie, zniszczenia);
iṣubhiḥ iṣu 3i.3 m.strzałami;
pratiyotsyāmi prati-yudh (walczyć przeciw) Fut. P 3c.1odwzajemnię atak, będę atakować przeciw;
pūjārhau pūjā-arha 2i.2 m.; TP: pūjāyām arhāv iti dwaj godni uczczenia (od: pūj – czcić, oddawać honor, pūjā procedura oddania czci; arh – być godnym, zasługiwać, móc, arha – zasługujący, wart);
ari-sūdana ari-sūdana 8i.1 m.; TP: arīṇām sūdana itizabójca wrogów (od: obdarzać, podporządkowywać, a-ri – nieprzyjazny;  sūd – porządkować, zabijać, sūdana – zabicie, zniszczenia);

 
 

Śāṃkara

brak komentarza aż do wersu BhG 2.10

 

Rāmānuja

komentarz wspólny przy wersecie BhG 2.5

 

Madhva

brak komentarza aż do wersu BhG 2.11

 

Śrīdhara

nāhaṃ kātaratvena yuddhāt uparato ‚smi, kintu yuddhasya anyāyyatvād adharmyatvāc cety āha arjuna uvāca katham iti | bhīṣma-droṇau pūjārhau pūjāyām arho yogyau tau prati katham ahaṃ yotsyāmi, tatrāpi iṣubhiḥ yatra vācāpi yotsyāmīti vaktum anucitaṃ tatra bāṇaiḥ kathaṃ yotsyāmīty arthaḥ | he ari-sūdana śatru-mardana

 

Madhusūdana

nanu nāyaṃ svadharmasya tyāgaḥ śoka-mohādi-vaśāt kintu dharatvābhāvād adharmatvāc cāsya yuddhasya tyāgo mayā kriyata iti bhagavad-abhiprāyam apratipadyamānasyārjunasyābhiprāyam avatārayati katham iti | bhīṣmaṃ pitāmahaṃ droṇām cācāryaṃ saṅkhye raṇa iṣubhiḥ sāyakaiḥ pratiyotsyāmi prahariṣyāmi katham ? na kathaṃcid apīty arthaḥ | yatas tau pūjārhau kusumādibhir arcana-yogyau | pūjārhābhyāṃ saha krīḍā-sthāne ‚pi vācāpi harṣa-phalam api līlā-yuddham anucitaṃ kiṃ punar yuddha-bhūmau śaraiḥ prāṇa-tyāga-phalakaṃ praharaṇam ity arthaḥ |
madhusūdanārisūdaneti sambodhana-dvayaṃ śoka-vyākulatvena pūrvāpara-parāmarśa-vaikalyāt | ato na madhusūdanārisūdanety asyārthasya punar uktatvaṃ doṣaḥ | yuddha-mātram api yatra nocitaṃ dūre tatra vadha iti pratiyotsyāmīty anena sūcitam |
athavā pūjārhau kathaṃ pratiyotsyāmi | pūjārhayor eva vivaraṇaṃ bhīṣmaṃ droṇaṃ ceti | dvau brāhmaṇau bhojaya deva-dattaṃ yajña-dattaṃ cetivat sambandhaḥ | ayaṃ bhāvaḥ – duryodhanādayo nāpuraskṛtya bhīṣma-droṇau yuddhāya sajjībhavanti | tatra tābhyāṃ saha yuddhaṃ na tāvad dharmaḥ pūjādivad avihitatvāt | na cāyam aniṣiddhatvād adharmo ‚pi na bhavatīti vācyam | guruṃ huṅkṛtya tvaṃkṛtya ity ādinā śabda-mātreṇāpi guru-droho yadāniṣṭa-phalatva-pradarśanena niṣiddhas tadā kiṃ vācyaṃ tābhyāṃ saha saṅgrāmasyādharmatve niṣiddhatve ceti

 

Viśvanātha

nanu pratibadhnāti hi śreyaḥ pūjya-pūjā-vyatikramaḥ iti dharma-śāstram | ato ‚haṃ yuddhān nivarta ity āha katham iti | pratiyotsyāmi pratiyotsye | nanv etau yudhyete tarhy anayoḥ pratiyoddhā bhavituṃ tvaṃ kiṃ na śaknoṣi ? satyaṃ na śaknomy evety āha pūjārhāv iti | anayoś caraṇeṣu bhaktyā kusumāny eva dātum arhāmi na tu krodhena tīkṣṇa-śarān iti bhāvaḥ | bho vayasya kṛṣṇa tvam api śatrūn eva yuddhe haṃsi, na tu sandīpaniṃ sva-guruṃ, nāpi bandhūn yadūn ity āha he madhusūdaneti | nanu mādhavo yadava eva | tatrāha he arisūdana ! madhur nāma daityo yas tavārir iti bravīmīti

 

Baladeva

nanu bhīṣmādiṣu pratiyoddhṛṣu satsu tvayā kathaṃ na yoddhavyam | āhūto na nivarteta iti yuddha-vidhānāc ca kṣatriyasyeti cet tatrāha katham iti | bhīṣmaṃ pitāmahaṃ droṇaṃ ca vidyā-gurum | iṣubhiḥ kathaṃ yotsye ? yad imau pūjārhau puṣpādibhir abhyarcyau, parihāsa-vāgbhir api yābhyāṃ yuddhaṃ na yuktam | tābhyāṃ saheṣubhis tat kathaṃ yujyeta ? pratibadhnāti hi śreyaḥ pūjya- pūjya-pūjā-vyatikramaḥ iti smṛteś ca | madhusūdanārisūdaneti sambodhana-punar-uktiḥ | śokākulasya pūrvottarānusandhi-virahāt | tad-bhāvaś ca tvam api śatrūn eva yuddhe nihaṃsi na tūgrasena-sāndīpany-ādīn pūjyān iti

 
 

Michalski

Ardżuna rzekł:
Jakżesz mam razić w tej bitwie strzałami Bhiszmę i Dronę, zabójco Madhu, — ich, którzy tylko czci są godni, pogromco wrogów?

 

Olszewski

Ardźuna.
O zabójco Madhu! jakże mogę wypuszczać strzały bojowe przeciwko Bhiszmie i Dronie, którym cześć oddawać winienem?

 

Dynowska

Ardżuna mówi:
Jakże to mam, o Kriszno, strzały me w bitwie przeciwko Bhiszmie kierować i Dronie, tak ze wszechmiar godnym czci?

 

Sachse


Ardżuna rzekł:
Jakże mani w bitwie
zwrócić broń przeciw Bhiszmie i Dronie,
Pogromco Madhu?
Wszak obaj to mężowie czcigodni,
Pogromco Wroga!

 

Kudelska


Ardżuna powiada:
A jakże, Madhusudano, ja mógłbym w tej bitwie strzałami
Do Bhiszmy i Drony mierzyć; wszak oni są godni szacunku.

 

Rucińska

Rzekł Ardżuna:
Jak przeciw Bhiszmie i Dronie, czci godnym, Zabójco Madhu,
Skieruję na polu bitwy swe strzały, Pogromco Wrogów?

 

Szuwalska

»Drogi Madhusudano, jakże miałbym walczyć
Przeciw Bhiszmie i Dronie, co mej czci są godni.

 

Byrski

Rzekł Ardźuna:
„Jakże Bhiszmę ja mam w bitwie i Dronę, Madhusudano,
Strzałami razić czcigodnych, o Nieprzyjaciół Ciemiężco?!

 
 

BhG 2.5

gurūn ahatvā hi mahānubhāvāñ śreyo bhoktuṃ bhaikṣam apīha loke
hatvārtha-kāmāṃs tu gurūn ihaiva bhuñjīya bhogān rudhira-pradigdhān

Update Required
To play the media you will need to either update your browser to a recent version or update your Flash plugin.

analiza syntaktyczna

mahānubhāvān (mających wielkie doświadczenie) gurūn(mistrzów) ahatvā hi (zaiste nie zabiwszy),
iha loke (w tym świecie) bhaikṣam api (nawet wyżebranie) bhoktum (jeść) śreyaḥ (lepiej).
tu (z drugiej strony) artha-kāmān (żądnych korzyści) gurūn (mistrzów) hatvā (zabiwszy),
iha eva (właśnie tutaj) rudhira-pradigdhān (splamione krwią) bhogān (radościami) bhuñjīya (będę się cieszyć).

 

tłumaczenie polskie

Lepiej bym nie zabiwszy wielce doświadczonych mistrzów
wyżebrane jadło spożywał w tym świecie.
Z drugiej strony zabiwszy żądnych korzyści nauczycieli
będę radować się tutaj dobrami krwią splamionymi.

 

analiza gramatyczna

gurūn guru 2i.3 m.potężnych, mistrzów, preceptorów;
a-hatvā han (zabijać, uderzać) absol.nie zabiwszy;
hi av.ponieważ, albowiem, właśnie, zaiste, z pewnością;
mahānubhāvān mahā-anubhāva 2i.3 m.; BV: yeṣāṃ mahān anubhāvaḥ santi tāntych, których doświadczenie jest wielkie (od: mah – powiększać, mahant – wielki; anu-bhū – doświadczać, rozumieć, anubhāva – doznanie, zrozumienie);
śreyaḥ av.lepiej (od: śreyas – lepszy, wyższy, doskonały, pomyślność, dobro; stopień wyższy od: śrī – śreyas, śreṣṭha; może występować z inf.)
bhoktum bhuj (jeść, cieszyć się) inf.jeść;
bhaikṣam bhaikṣa 2i.1 n.zdobyte z żebractwa (od: bhikṣ – żebrać, bhikṣā żebry);
api av.jak również, także, co więcej, nawet;
iha av.tutaj (często w znaczeniu: w tym świecie);
loke loka 7i.1 m.w świecie;
hatvā han (zabijać, uderzać) absol.zabiwszy;
artha-kāmān artha-kāma 2i.3 m.; BV: yeṣām arthānāṃ kāmo ‘sti tān – tych, którzy mają pragnienie korzyści (od: arth – pragnąć, prosić, artha – korzyść, zdobycz, cel, zamiar, sprawa, kwestia, rzecz, użycie; kām – pragnąć, kochać, tęsknić, kāma – pragnienie, żądza, przyjemność);
lub też artha-kāmātmakān bhogānradości, których naturą jest żądza bogactwa;
tu av.ale, wtedy, z drugiej strony, i;
gurūn guru 2i.3 m.potężnych, mistrzów, preceptorów;
iha av.tutaj (często w znaczeniu: w tym świecie);
eva av.z pewnością, właśnie, dokładnie, jedynie;
bhuñjīya bhuj (jeść, cieszyć się)  Pot. Ā 3c.1cieszyłbym się;
bhogān bhoga 2i.3 m.przyjemnościami, jadłem, bogactwem (od: bhuj – cieszyć się, jeść, posiadać);
rudhira-pradigdhān rudhira-pradigdha 2i.3 m.; TP: rudhireṇa pradigdhān itiposmarowane krwią (od: rudhira – krew, czerwień; pra-dih – smarować, PP pradigdha – pomazane, posmarowane);

 

warianty tekstu

śreyo bhoktuṃ  → śreyaś cartuṃ / śreyas karaṃ / śreyo bhuktaṃ (lepiej praktykować / lepsze czynienie / lepsze jedzenie);
bhaikṣam → bhaikṣyam (tego co jest do wyżebrania);
hatvārtha-kāmāṃs tu → hatvārtha-kāmāṃś ca / hatvārtha-kāmyāṃs tu (i zabiwszy pragnących bogactw / z drugiej strony zniszczywszy upragnione bogactwa);
hatvārtha-kāmāṃs tu gurūn ihaiva → na tvārtha-kāmaṃs tu gurūn nihatya (nie zabiwszy mistrzów pragnących bogactw);
bhuñjīya → bhuṃjīta (cieszyłby się);
rudhira-pradigdhān → rudhira-pradagdhān (zniszczone przez krew);

 
 

Śāṃkara

brak komentarza aż do wersu BhG 2.10

 

Rāmānuja

punar api pārthaḥ sneha-kāruṇya-dharmādharma-bhayākulo bhagavad-uktaṃ hitatamam ajānan idam uvāca | bhīṣma-droṇādikān bahu-mantavyān gurūn katham ahaṃ haniṣyāmi ? kathantarāṃ bhogeṣv atimātra-prasaktān tān hatvā tair bhujyamānān tān eva bhogāṃs tad-rudhireṇa upasicya teṣv āsaneṣūpaviśya bhuñjīya ?

 

Madhva

brak komentarza aż do wersu BhG 2.11

 

Śrīdhara

tarhi tān ahatvā tava deha-yātrāpi na syād iti cet, tatrāha gurūn iti | gurūn droṇācāryādīn ahatvā para-loka-viruddhaṃ guru-vadham akṛtvā iha-loke bhaikṣyaṃ bhikṣānnam api bhoktuṃ śreya ucitam | vipakṣe tu na kevalaṃ paratra duḥkhaṃ, kintu ihaiva ca naraka-duḥkham anubhaveyam ity āha hatveti | gurūn hatvā ihaiva tu rudhireṇa pradigdhān prakarṣeṇa liptān artha-kāmātmakān bhogān ahaṃ bhuñjīya aśnīyām | yad vā artha-kāmān iti gurūṇāṃ viśeṣaṇam | artha-tṛṣṇākulatvād ete tāvad yuddhān na nivarteran tasmād etad vadhaḥ prasajyetaivety arthaḥ | tathā ca yudhiṣṭhiraṃ prati bhīṣmeṇoktaṃ –
arthasya puruṣo dāso dāsas tv artho na kasyacit |
iti satyaṃ mahārāja baddho ‚smy arthena kauravaiḥ || iti [MBh 6.41.36]

 

Madhusūdana

nanu bhīṣma-droṇayoḥ pūjārhatvaṃ gurutvenaiva, evam anyeṣām api kṛpādīnāṃ, na ca teṣāṃ gurutvena svīkāraḥ sāmpratam ucitaḥ –
guror apy avaliptasya kāryākāryam ajānataḥ |
utpathapratipannasya parityāgo vidhīyate || [MBh 5.178.24]
iti smṛteḥ | tasmād eṣāṃ yuddha-garveṇāvaliptānām anyāya-rājya-grahaṇena śiṣya-droheṇa ca kāryākārya-viveka-śūnyānām utpatha-niṣṭhānāṃ vadha eva śreyān ity āśaṅkyāha gurūn iti |
gurūn ahatvā para-lokas tāvad asty eva | asmiṃs tu loke tair hṛta-rājyānāṃ no nṛpādīnāṃ niṣiddhaṃ bhaikṣam api bhoktuṃ śreyaḥ praśasyataram ucitaṃ na tu tad-vadhena rājyam api śreya iti dharme ‚pi yuddhe vṛtti-mātra-phalatvaṃ gṛhītvā pāpam āropya vrate |
nanv avaliptatvādinā teṣāṃ gurutvābhāva ukta ity āśaṅkyāha mahānubhāvān iti | mahānubhāvaḥ śrutādhyayana-tapa-ācārādi-nibandhanaḥ prabhāvo yeṣāṃ tān | tathā ca kāla-kāmādayo ‚pi yair vaśīkṛtās teṣāṃ puṇyātiśaya-śālināṃ nāvaliptatvādi-kṣudra-pāpma-saṃśleṣa ity arthaḥ | himahānubhāvān ity ekaṃ vā padam | himaṃ jāḍyam apahantīti himahā ādityo ‚gnir vā tasyaivānubhāvaḥ sāmarthyaṃ yeṣāṃ tān | tathā cātitejasvitvāt teṣām avaliptatvādi-doṣo nāsty eva |
dharma-vyatikramo dṛṣṭa īśvarāṇāṃ ca sāhasam |
tejīyasāṃ na doṣāya vahneḥ sarva-bhujo yathā || [BhP 10.33.30]
nanu yadārtha-lubdhāḥ santo yuddhe pravṛttās tadaiṣāṃ vikrītātmanāṃ kutastyaṃ pūrvoktaṃ māhātmyaṃ, tathā coktaṃ bhīṣmeṇa yudhiṣṭhiraṃ prati –
arthasya puruṣo dāso dāsas tv artho na kasyacit |
iti satyaṃ mahārāja baddho ‚smy arthena kauravaiḥ || [MBh 6.41.36]
ity āśaṅkyāha hatveti | artha-lubdhā api te mad-apekṣayā guravo bhavanty eveti punar guru-grahaṇenoktam | tu-śabdo ‚py arthe īdṛśān api gurūn hatvā bhogān eva bhuñjīya na tu mokṣaṃ labheya | bhujyanta iti bhogā viṣayāḥ karmaṇi ghañ | te ca bhogā ihaiva na para-loke | ihāpi ca rudhira-pradigdhā ivāpayaśo-vyāptatvenātyanta-jugupsitā ity arthaḥ | yadehāpy evaṃ tadā para-loka-duḥkhaṃ kiyad varṇanīyam iti bhāvaḥ |
athavā gurūn hatvārtha-kāmātmakān bhogān eva bhuñjīya na tu dharma-mokṣāv ity artha-kāma-padasya bhoga-viśeṣaṇatayā vyākhyānāntaraṃ draṣṭavyam

 

Viśvanātha

nanv evaṃ te yadi svarājye ‚smin nāsti jighṛkṣā, tarhi kayā vṛttyā jīviṣyasīty atrāha gurūn ahatveti | guru-vadham akṛtvā bhaikṣyaṃ kṣatriyair vigītam api bhikṣānnam api bhoktuṃ śreyaḥ | aihika-duryaśo-lābhe ‚pi pāratrikam amaṅgalaṃ tu naiva syād iti bhāvaḥ | na caiva guravo ‚valiptāḥ kāryākāryam ajānantaś cādhārmika-duryodhanādy-anugatās tyājyā eva | yad uktaṃ –
guror apy avaliptasya kāryākāryam ajānataḥ |
utpatha-pratipannasya parityāgo vidhīyate || [MBh 5.178.24] iti vācyam |
ity āha – mahānubhāvān iti | kāla-kāmādayo ‚pi yair vaśīkṛtās teṣāṃ bhīṣmādīnāṃ kutas tad-doṣa-sambhava iti bhāvaḥ | nanu –
arthasya puruṣo dāso dāsas tv artho na kasyacit |
iti satyaṃ mahārāja baddho ‚smy arthena kauravaiḥ || [MBh 6.41.36]
iti yudhiṣṭhiraṃ prati bhīṣmeṇaivoktam ataḥ sāmpratam artha-kāmatvād eteṣāṃ mahānubhāvatvaṃ prāktanaṃ vigalitam ? satyam, tad apy etān hatavato mama duḥkham eva syād ity āha artha-kāmānartha-lubdhān apy etān kurūn hatvāhaṃ bhogān bhuñjīya kintv eteṣāṃ rudhireṇa pradigdhān praliptān eva | ayam arthaḥ – eteṣām artha-lubdhatve ‚pi mad-gurutvam asty eva, ataevaitad-vadhe sati guru-drohiṇo mama khalu bhogo duṣkṛti-miśraḥ syād iti

 

Baladeva

nanu svarājye spṛhā cet tava nāsti tarhi deha-yātrā vā kathaṃ setsyatīti cet tatrāha gurūn iti | gurūn ahatvā guru-vadham akṛtvā sthitasya me bhaikṣyānnaṃ kṣatriyāṇāṃ nindyam api bhoktuṃ śreyaḥ praśastataram | aihika-duryaśo-hetutve ‚pi para-lokāvighātitvāt |
nanv ete bhīṣmādayo guravo ‚pi yuddha-garvāvalepāt chadmanā yuṣmad-rājyāpahāraṃ yuṣmad-drohaṃ ca kurvatāṃ duryodhanādīnāṃ saṃsargeṇa kāryākārya-viveka-virahāc ca samprati tyājyā eva-
guror apy avaliptasya kāryākāryam ajānataḥ |
utpathapratipannasya parityāgo vidhīyate || [MBh 5.178.24] iti smṛteḥ |
iti cet tatrāha – mahānubhāvān iti | mahān sarvotkṛṣṭo ‚nubhāvo vedādhyayana-brahmacaryādi-hetukaḥ prabhāvo yeṣāṃ tān | kāla-kāmādayo ‚pi yad-vaśyās teṣāṃ tad-doṣa-sambandho neti bhāvaḥ |
nanu –
arthasya puruṣo dāso dāsas tv artho na kasyacit |
iti satyaṃ mahārāja baddho ‚smy arthena kauravaiḥ || [MBh 6.41.36]
iti bhīṣmokter artha-lobhena vikrītātmanāṃ teṣāṃ kuto mahānubhāvatā ? tato yuddhe hantavyās te iti cet tatrāha hatvārtha-kāmān iti | artha-kāmān api gurūn hatvāham ihaiva loke bhogān bhuñjīya, na tu para-loke | tāṃś ca rudhira-pradigdhān tad-rudhira-miśrān eva, na tu śuddhān bhuñjīya tad-dhiṃsayā tal-lābhāt | tathā ca yuddha-garvāvalepādi-mattve ‚pi teṣāṃ mad-gurutvam asty eveti punar guru-grahaṇena sūcyate

 
 

Michalski

Lepiej nie nastawać wcale na życie dostojnych nauczycieli, — a samemu żywić się jałmużną, chodząc po świecie; — gdy bowiem zabijemy nauczycieli, chociażby pożądali naszych dostatków, — osiągniemy szczęście splamione krwią!

 

Olszewski

Raczej niż zabijać tych dostojnych mistrzów, wolałbym żyć na świecie o żebranym chlebie; lecz choćbym nawet zabijał tylko pożądliwych wodzów, żyłbym pokarmem, krwią splamionym.

 

Dynowska

Zaprawdę lepiej pójść w świat o żebraczym chlebie, aniżeli nastawać na życia tej zacnej starszyzny. Pozbawiwszy życia tych Guru czcigodnych, choć ich chciwość chwilowa uniosła, uczty tego świata zdadzą się nam krwią zaprawne.

 

Sachse


Doprawdy, lepiej żyć na tym świecie
nawet z jałmużny,
ale nie zabijać dostojnych mistrzów!
Bo gdybym zabił mistrzów,
[nawet] chciwych bogactwa,
zakosztowałbym tu radości splamionych krwią.

 

Kudelska


Lepiej zostać na tym świecie o chlebie żebraczym, niż zabić tych dostojnych mistrzów.
Gdy pozbawię życia moich nauczycieli, choć są chciwi bogactw, to rozkosze tego świata krwią zbrukane mi się zdadzą.

 

Rucińska

Lepiej z jałmużny już żyć na tym świecie,
niżeli zabić tych szlachetnych mistrzów!
Gdy ich zabiję, złaknionych bogactwa,
zażywać będę uciech krwią splamionych!

 

Szuwalska

Uważam, że już lepiej pozostać żebrakiem,
Zamiast żyć kosztem śmierci swych nauczycieli,
Chociaż pragną bogactwa i chciwością grzeszą.
Nie chcę cieszyć się niczym, co ich krwią splamione.

 

Byrski

Lepiej z jałmużny żyć już na tym świecie
Nie zabijając tych mistrzów wielmożnych,
Niźli się pławić w rozkoszach skrwawionych,
Zabiwszy mistrzów co mają na względzie
Pożytek jeno oraz miłowanie.

 
 

BhG 2.6

na caitad vidmaḥ kataran no garīyo yad vā jayema yadi vā no jayeyuḥ
yān eva hatvā na jijīviṣāmas te vasthitāḥ pramukhe dhārtarāṣṭrāḥ

Update Required
To play the media you will need to either update your browser to a recent version or update your Flash plugin.

analiza syntaktyczna

yad vā (jeśli) [vayam] (my) jayema (zwyciężymy),
yadi vā (czy też jeśli) [ete](oni) naḥ (nas) jayeyuḥ (zwyciężą),
naḥ (dla nas) katarat (które z dwóch) garīyaḥ (lepsze) [asti] (jest),
etat ca(i tego) na vidmaḥ (nie wiemy).
yān eva (zaiste, których) hatvā (zabiwszy),
[vayam] (my) na jijīviṣāmaḥ (nie będziemy pragnąć żyć),
te eva (ci właśnie) dhārtarāṭrāḥ (Dhrytarasztrowice) pramukhe (przed obliczem) avasthitāḥ (ustawieni).

 

tłumaczenie polskie

I nie wiem, co z dwóch jest dla nas lepsze:
czy gdy my zwyciężymy, czy gdy nas zwyciężą.
Ci Dhrytarasztrowice, po zabiciu których nie będziemy pragnąć żyć,
stoją teraz przed [naszym] obliczem.

 

analiza gramatyczna

na av.nie;
ca av.i;
etat etat sn. 2i.1 n.tego;
vidmaḥ vid (wiedzieć) Praes. P 3c.3wiemy;
katarat katarat sn. 2i.1 n.które z dwóch;
naḥ asmat sn. 6i.2dla nas (skrócona forma od: asmākam);
garīyaḥ garīyas 2i.1 n.cięższe, lepsze (stopień wyższy od: gurugarīyas, gariṣṭha);
yat vā av.jednakże, lub też (od: yat – który, korelatyw do tat; – lub, z drugiej strony, opcjonalnie);
jayema ji (zwyciężać) Pot. P 3i.3gdybyśmy zwyciężyli;
yadi vā av.czy to, czy to (od: yadi – jeśli, korelatyw do tarhi; – lub, z drugiej strony, opcjonalnie);
naḥ asmat sn. 2i.3nas (skrócona forma od: asmān);
jayeyuḥ ji (zwyciężać) Pot. P 1i.3gdyby zwyciężyli;
yān yat sn. 2i.3 m.których;
eva av.z pewnością, właśnie, dokładnie, jedynie;
hatvā han (zabijać, uderzać) absol.zabiwszy;
na av.nie;
jijīviṣāmaḥ jīv (żyć) Praes. des. P 3c.3pragniemy żyć (jīvitum icchāmaḥ – pragniemy żyć);
te tat sn. 1i.3 m.oni;
avasthitāḥ ava-sthita (ava-sthā – stać) PP 1i.3 m.ustawieni;
pramukhe pra-mukha 7i.1 n.naprzeciwko, przed obliczem (od: mukha – twarz);
dhārtarāṣṭrāḥ dhārtarāṣṭra 1i.3 m.synowie Dhrytarasztry (od: dhṛta-rāṣṭra – utrzymujący królestwo, od: dhṛ – dzierżyć, PP dhṛta – trzymany; rāṣṭra – królestwo);

 

warianty tekstu

na caitad vidmaḥ  → naitad vidmaḥ / naitad viduḥ (tego nie wiemy / tego nie wiedzą);
te vasthitāḥ → te naḥ sthitāḥ / tenāsthitāḥ (oni przed nami stojący / dlatego stojący);
pramukhe dhārtarāṣṭrāḥ → praty-anīkeṣu yodhāḥ (wojownicy w przeciwnych szeregach);

 
 

Śāṃkara

brak komentarza aż do wersu BhG 2.10

 

Rāmānuja

komentarz wspólny przy wersecie BhG 2.8

 

Madhva

brak komentarza aż do wersu BhG 2.11

 

Śrīdhara

kiṃ ca yadyapy adharmam aṅgīkariṣyāmaḥ tathāpi kim asmākaṃ jayaḥ parājayo vā garīyān bhaved iti na jñāyata ity āha na ced ity ādi | etad dvayor madhye no ‚smākaṃ katarat kiṃ nāma garīyo ‚dhikataraṃ bhaviṣyatīti na vidmaḥ | tad eva dvayaṃ darśayati | yad vā etān vayaṃ jayema jeṣyāmaḥ yadi vā no ‚smān ete jayeyuḥ jeṣyantīti | jayo ‚pi kiṃ cāsmākaṃ katarat jaya-parājayayor madhye kiṃ khalu garīyo ‚dhikataraṃ bhaviṣyati etan na vidmaḥ | tad eva pakṣa-dvayaṃ darśayati etān vayaṃ jayema, no ‚smān vā ete jayeyur iti | kiṃ ca jayo ‚py asmākaṃ phalataḥ parājaya evety āha yān eveti

 

Madhusūdana

nanu bhikṣāśanasya kṣatriyaṃ prati niṣiddhatvād yuddhasya ca vihitatvāt svadharmatvena yuddham eva tatra śreyaskaram ity āśaṅkyāha na caitad iti | etad api na jānīmo bhaikṣa-yuddhayor madhye kataran no ‚smākaṃ garīyaḥ śreṣṭham | kiṃ bhaikṣaṃ hiṃsā-śūnyatvād uta yuddhaṃ svadharmatvād iti | idaṃ ca na vidma ārabdhe ‚pi yuddhe yad vā vayaṃ jayemātiśayīmahi yadi vā no ‚smān jayeyur dhārtarāṣṭrāḥ | ubhayoḥ sāmya-pakṣo ‚py arthād boddhavyaḥ |
kiṃ ca jāto ‚pi jayo naḥ phalataḥ parājaya eva | yato yān bandhūn hatvā jīvitum api vayaṃ necchāmaḥ kiṃ punar viṣayānupabhoktum ? ta evāvasthitāḥ saṃmukhe dhārtarāṣṭrā dhṛtarāṣṭra-sambandhino bhīṣma-droṇādayaḥ sarve ‚pi | tasmād bhaikṣād yuddhasya śreṣṭhatvaṃ na siddham ity arthaḥ |
tad evaṃ prāktanena granthena saṃsāra-doṣa-nirūpaṇād adhikāri-viśeṣaṇāny uktāni | tatra na ca śreyo ‚nupaśyāmi hatvā svajanam āhave ity atra raṇe hatasya parivrāṭ-samāna-yoga-kṣematvokteḥ anyac chreyo ‚nyad utaiva preyaḥ [KaṭhU 2.1] ity ādi-śruti-siddhaṃ śreyo mokṣākhyam upanyastam | arthāc ca tad itarad aśreya iti nityānitya-vastu-viveko darśitaḥ, na kāṅkṣe vijayaṃ kṛṣṇety [Gītā 1.32] atraihika-phala-virāgaḥ | api trailokya-rājyasya [Gītā 1.35] hetor ity atra pāralaukika-phala-virāgaḥ | narake niyataṃ vāsa [Gītā 1.44] ity atra sthūla-dehātirikta ātmā, kiṃ no rājyena [Gītā 1.32] iti vyākhyāta-vartmanā śamaḥ | kiṃ bhogair [Gītā 1.32] iti damaḥ | yadyapy ete na paśyanti [Gītā 1.38] ity atra nirlobhatā | tan me kṣemataraṃ bhaved [Gītā 1.46] ity atra titikṣā | iti prathamādhyāyārthaḥ saṃnyāsa-sādhana-sūcanam | asmiṃs tv adhyāye śreyo bhoktuṃ bhaikṣam api [Gītā 2.5] ity atra bhikṣā-caryopalakṣitaḥ saṃnyāsaḥ pratipāditaḥ

 

Viśvanātha

kiṃ ca guru-drohe pravṛttasyāpi mama jayaḥ parājayo vā bhaved ity api na jñāyata ity āha na caitad ity ādi | tathāpi no ‚smākaṃ katarat jaya-parājayayor madhye kiṃ khalu garīyo ‚dhikataraṃ bhaviṣyati etan na vidmaḥ | tad eva pakṣa-dvayaṃ darśayati — etān vayaṃ jayema, no ‚smān vā ete jayeyur iti | kiṃ ca jayo ‚py asmākaṃ phalataḥ parājaya evety āha yān eveti

 

Baladeva

nanu bhaikṣa-bhojanaṃ kṣatriyasya vigarhitaṃ, yuddhaṃ ca sva-dharmaṃ vijānann api vibhāṣase iti cet tatrāha na caitad iti | etad vayaṃ na vidmaḥ | bhaikṣya-yuddhayor madhye no ‚smākaṃ katarad garīyaḥ praśastataram | hiṃsā-virahād bhaikṣaṃ garīyaḥ svadharmatvād yuddhaṃ veti, etac ca na vidmaḥ | samārabdhe yuddhe vayaṃ dhārtarāṣṭrān jayema te vā no ‚smān jayeyur iti |
nanu mahā-vikramiṇāṃ dharmiṣṭhānāṃ ca bhavatām eva vijayo bhāvīti cet tatrāha yān eveti | yān dhārtarāṣṭrān bhīṣmādīn sarvān | na jijīviṣāmo jīvitum api necchāmaḥ kiṃ punar bhogān bhoktum ity arthaḥ | tathā ca vijayo ‚py asmākaṃ phalataḥ parājaya eveti | tasmād yuddhasya bhaikṣād garīyas tvam aprasiddham iti | evam etāvatā granthena tasmād evaṃvic chānta-dānta uparatas titikṣuḥ śraddhānvito bhūtvātmany evātmānaṃ paśyet iti śruti-prasiddham arjunasya jñānādhikāritvaṃ darśitam | tatra kiṃ no rājyena [Gītā 1.32] iti śama-damau | api trailokya-rājyasya [Gītā 1.35] ity aihika-pāratrika-bhogopekṣā-lakṣaṇā uparatiḥ | bhaikṣaṃ bhoktuṃ śreya iti dvandva-sahiṣṇutva-lakṣaṇā titikṣā | guru-vākya-dṛḍha-viśvāsa-lakṣaṇā śraddhā tūttara-vākye vyaktībhaviṣyati, na khalu śamādi-śūnyasya jñāne ‚sty adhikāraḥ paṅgāder iva karmaṇīti

 
 

Michalski

l tego nie wiemy, co byłoby lepsze, — czy żebyśmy zwyciężyli, czy aby nas zwyciężono, — ci bowiem, po których śmierci żyć byśmy nie chcieli, — ci stoją naprzeciwko nas, wokoło Dhritarasztry!

 

Olszewski

Nie wiemy, co lepiej: zwyciężyć ich, czy być przez nich zwyciężonymi. Bo mamy przed sobą ludzi, których zabójstwo zmierziłoby nam życie: synów Dhrtarasztry.

 

Dynowska

Ani też wiem co lepszym byłoby dla nas, być zwyciężonym, czy samym zwyciężyć tych co tu stoją przed nami, synów Dritarasztry, a z których śmiercią stracimy wszelką do życia ochotę.

 

Sachse


Nie wiemy, co jest dla nas lepsze:
czy — żebyśmy sami zwyciężyli,
czy może — żeby nas zwyciężono?
Oto stoją naprzeciw nas synowie Dhritarasztry,
a przecież my, jeżeli zadamy im śmierć,
sami nie będziemy cenić życia!

 

Kudelska


Ach, ja nawet nie wiem, co lepsze, czy zwyciężyć, czy być przez nich pokonanym,
Gdy nawet zabiję tych oto tu stojących synów Dhritarasztry, życie dla mnie sens straci.

 

Rucińska

Nie wiem, doprawdy, co jest dla nas lepsze:
jeśli wygramy, czy jeśli przegramy.
Oto ci, których zabiwszy, żyć nie chcę –
Dhrytarasztranie stoją tu przed nami!

 

Szuwalska

Zwycięstwo, czy przegrana? Nie wiemy, co lepsze.
Synowie Dhrytarasztry stoją dziś przed nami.
Minie nam chęć do życia, gdy śmierć im zadamy.

 

Byrski

I już nie wiemy, co jest lepsze dla nas,
Czy gdy zwyciężym, czy gdy nas zwyciężą?
Ci w szyku stoją Dhrytarasztrowice,
Których zabiwszy żyć już nie pragniemy.

 
 

BhG 2.7

kārpaṇya-doṣopahata-svabhāvaḥ pṛcchāmi tvā dharma-saṃmūḍha-cetāḥ
yac chreyaḥ syān niścitaṃ brūhi tan me śiṣyas te haṃ śādhi māṃ tvāṃ prapannam

Update Required
To play the media you will need to either update your browser to a recent version or update your Flash plugin.

analiza syntaktyczna

kārpaṇya-doṣopahata-svabhāvaḥ (którego natura została ogarnięta wadą litości) dharma-sammūḍha-cetāḥ (którego umysł zdezorientowany jest co do dharmy) [tādṛśaḥ aham] (takiego rodzaju ja) tvā (ciebie) pṛcchāmi (pytam).
yat(co) niścitam (pewne) śreyaḥ (dobro) syāt (będzie),
tat (to) me (mi) brūhi (powiedz).
aham (ja) te (twój) śiṣyaḥ (uczeń),
[ataḥ] (dlatego) mām (mnie) tvām (do ciebie) prapannam (przypadłego) śādhi (poucz).

 

tłumaczenie polskie

Ja, którego natura ogarnięta jest wadą litości,
którego umysł zdezorientowany jest co do dharmy, pytam ciebie,
powiedz mi, co jest pewnym dobrem.
Jestem twym uczniem, poucz mnie, który oddaję się tobie.

 

analiza gramatyczna

kārpaṇya-doṣopahata-svabhāvaḥ kārpaṇya-doṣa-upahata-svabhāva 1i.1 m.; BV: yasya kārpaṇyasya doṣenopahataḥ svabhāvo ‘sti saḥ ten, którego natura została ogarnięta wadą litości (od: kṛp – lamentować, żałować, pragnąć; kṛpā – żal, litość, współczucie, czułość, kṛpaṇa – żałosny, przygnębiony, biedny, kārpaṇya – słabość, bieda, współczucie, litość; duṣ – stawać się zły, psuć się, ginąć, doṣa – błąd, wada, przewina; upa-han – uderzać, ogarniać, PP upahata – uderzony; sva – własny, swój, bhāva – byty, stany, natury, sva-bhāva – własna natura, stan);
pṛcchāmi prach (pytać) Praes. P 3c.1pytam;
tvā yuṣmat sn. 2i.1 m.ciebie (skrócona forma od: tvām);
dharma-saṃmūḍha-cetāḥ dharma-saṃmūḍha-cetas 1i.1 m.; BV: yasya dharme sammūḍhaṃ ceto ‘sti saḥ ten którego umysł zdezorientowany jest co do dharmy (od: dhṛ dzierżyć; sam-muh – mylić się, być skonfundowanym, omroczonym, ogłupiałym, PP sammūḍha – być ogłupiałym całkowicie; cit – myśleć, poznawać; cetas – umysł, myśl, serce, świadomość);
yat yat sn. 1i.1 n.które;
śreyaḥ śreyas 1i.1 n. lepszy, wyższy, doskonały, pomyślność, dobro (stopień wyższy od: śrī – śreyas, śreṣṭha);
syāt as (być) Pot. P 1c.1byłoby;
niścitam niścita (nir-ci – ustalać, decydować) PP 1i.1 n.postanowione, ustalone, niewątpliwe,
lub av.pewnie, zdecydowanie, pozytywnie;
brūhi brū (mówić) Imperat. P 2c.1powiedz;
tan tat sn. 2i.1 m.to;
me asmat sn. 6i.1mi (skrócona forma od: mahyam);
śiṣyaḥ śiṣya (śās – uczyć) PF 1i.1 m.uczeń;
te yuṣmat sn. 6i.1twój (skrócona forma od: tava);
aham asmat sn. 1i.1ja;
śādhi śās (uczyć) Imperat. P 2c.1poucz;
mām asmat sn. 2i.1mnie;
tvām yuṣmat sn. 2i.1ciebie;
prapannam prapanna (pra-pat – upadać w dół, przybywać, zbliżać się) PP 2i.1 m.przypadłego, biednego;

 

warianty tekstu

tvā → tvaṃ (ciebie);
tvāṃ → tvaṃ (ty);

 
 

Śāṃkara

brak komentarza aż do wersu BhG 2.10

 

Rāmānuja

komentarz wspólny przy wersecie BhG 2.8

 

Madhva

brak komentarza aż do wersu BhG 2.11

 

Śrīdhara

upadeśa-grahaṇe svādhikāraṃ sūcayati kārpaṇyety ādi | arthāt kārpaṇya-doṣopahata-svabhāvaḥ etān hatvā kathaṃ jīviṣyāma iti kārpaṇyaṃ dosaś ca svakula-kṣaya-kṛtaḥ, tābhyām upahato ‚bhibhūtaḥ svabhāvaḥ śauryādi-lakṣaṇo yasya so ‚haṃ tvāṃ pṛcchāmi, tathā dharme saṃmūḍhaṃ ceto yasya saḥ | yuddhaṃ tyaktvā bhikṣāṭanam api kṣatriyasya dharmo ‚dharmo veti sandigdha-cittaḥ sann ity arthaḥ | ato me yan niścitaṃ śreyaḥ yuktaṃ syāt tad brūhi | kiṃ ca te ‚haṃ śiṣyaḥ śāsanārhaḥ | atas tvāṃ prapannaṃ śaraṇāgataṃ māṃ śādhi śikṣaya

 

Madhusūdana

gurūpasadanam idānīṃ pratipādyate samadhigata-saṃsāra-doṣa-jātasyātitarāṃ nirviṇṇasya vidhivad gurum upasannasyaiva vidyā-grahaṇe ‚dhikārāt | tad evaṃ bhīṣmādi-saṃkaṭa-vaśāt | vyutthāyātha bhikṣācaryaṃ caranti [BAU 3.5.1] iti śruti-siddha-bhikṣā-carye ‚rjunasyābhilāṣaṃ pradarśya vidhivad gurūpasattim api tat-saṅkaṭa-vyājenaiva darśayati kārpaṇyeti |
yaḥ svalpām api citta-kṣatiṃ na kṣamate sa kṛpaṇa iti loke prasiddhaḥ | tad-vidhatvād akhilo ‚nātma-vid aprāpta-puruṣārthatayā kṛpaṇo bhavati | yo vā etad akṣaram gārgy aviditvā asmāl lokāt praiti sa kṛpaṇa [BAU 3.8.10] iti śruteḥ | tasya bhāvaḥ kārpaṇyam anātmādhyāsavattvaṃ tan-nimitto ‚smin janmany eta eva madīyās teṣu hateṣu kiṃ jīvitenety abhiniveśa-rūpo mamatā-lakṣaṇo doṣas tenopahatas tiraskṛtaḥ svabhāvaḥ kṣātro yuddhodyoga-lakṣaṇo yasya sa tathā | dharme viṣaye nirṇāyaka-pramāṇaādarśanāt saṃmūḍhaṃ kim eteṣāṃ vadho dharmaḥ kim etat-paripālanaṃ dharmaḥ | tathā kiṃ pṛthvī-paripālanaṃ dharmaḥ kiṃ vā yathāvasthito ‚raṇya-nivāsa eva dharma ity ādi-saṃśayair vyāptaṃ ceto yasya sa tathā | na caitad vidmaḥ kataran no garīya ity atra vyākhyātam etat | evaṃvidhaḥ sann ahaṃ tvā tvām idānīṃ pṛcchāmi śreya ity anuṣaṅgaḥ |
ato yan niścitam aikāntikam ātyantikaṃ ca śreyaḥ parama-pumartha-bhūtaṃ phalaṃ syāt tan me mahyaṃ brūhi | sādhanānantaram avaśyambhāvitvam aikāntikatavaṃ, jātasyāvināśa ātyantikatvam | yathā hy auṣadhe kṛte kadācid roga-nivṛttir na bhaved api jātāpi ca roga-nivṛttiḥ punar api rogotpattyā vināśyate | evaṃ kṛte ‚pi yāge pratibandha-vaśāt svargo na bhaved api jāto ‚pi svargo duḥkhākrānto naśyati ceti naikāntikatvam ātyantikatvaṃ vā tayoḥ | tad uktam –
duḥkha-trayābhighātāj jijñāsā tad-apaghātake hetau |
dṛṣṭe sāpārthā cen naikāntātyantato ‚bhāvāt || (Sa.K. 1) iti |
dṛṣṭavad ānuśravikaḥ sa hy avaiśuddhi-kṣayātiśaya-yuktaḥ |
tad-viparītaḥ śreyān vyaktāvyaktajña-vijñānāt || (Sa.K. 1) iti |
nanu tvaṃ mama sakhā na tu śiṣyo ‚ta āha śiṣyas te ‚ham iti | tvad-anuśāsanayogyatvād ahaṃ tava śiṣya eva bhavāmi na sakhā nyūna-jñānatvāt | atas tvāṃ prapannaṃ śaraṇāgataṃ māṃ śādhi śikṣaya karuṇayā na tv aśiṣyatva-śaṅkayopekṣaṇīyo ‚ham ity arthaḥ | etena – tad vijñānārthaṃ sa gurum evābhigacchet samit-pāṇiḥ śrotriyaṃ brahma-niṣṭham [ṃuṇḍU 1.2.11], bhṛgur vai vāruṇiḥ | varuṇaṃ pitaram upasasāra | adhīhi bhagavo brahmeti [TaittU 3.1] ity ādi-gurūpasatti-pratipādakaḥ śruty-artho darśitaḥ

 

Viśvanātha

nanu tarhi sopapattikaṃ śāstrārthaṃ tvam eva bruvāṇaḥ kṣatriyo bhūtvā bhikṣāṭanaṃ niścinoṣi tarhy alaṃ mad-uktyeti tatrāha kārpaṇyeti | svābhāvikasya śauryasya tyāga eva me kārpaṇyam | dharmasya sūkṣmā gatir ity ato dharma-vyavasthāyām apy ahaṃ mūḍha-buddhir evāsmi | atas tvam eva niścitya śreyo brūhi |
nanu mad-vācas tvaṃ paṇḍata-mānitvena khaṇḍayasi cet, kathaṃ brūyām ? tatrāha śiṣyas te ‚ham asmi | nātaṃ paraṃ vṛthā khaṇḍayāmīti bhāvaḥ

 

Baladeva

atha tad vijñānārthaṃ sa gurum evābhigacchet samit-pāṇiḥ śrotriyaṃ brahma-niṣṭham [ṃuṇḍU 1.2.11], ācāryavān puruṣo veda [Chā 6.14.2] ity ādi śruti-siddhāṃ gurūpasattiṃ darśayati kārpaṇyeti | yo vā etad akṣaram gārgy aviditvā asmāl lokāt praiti sa kṛpaṇa [BAU 3.8.10] iti śravaṇād abrahmavittvaṃ kārpaṇyam | tena hetunā yo doṣo yān eva hatveti bandhu-vargam amatālakṣaṇas tenopahata-svabhāvo yuddha-spṛhā-lakṣaṇaḥ svadharmo yasya saḥ | dharme saṃmūḍhaṃ kṣatriyasya me yuddhaṃ svadharmas tad vihāya bhikṣāṭanaṃ vety evaṃ sandihānaṃ ceto yasya saḥ | īdṛśaḥ sann ahaṃ tvām idānīṃ pṛcchāmi – tasmān niścitaṃ ekāntikaṃ ātyantikaṃ yan me śreyaḥ syāt tat tvaṃ brūhi | sādhanottaram avaśyaṃbhāvitvaṃ aikāntikatvaṃ, bhūtasyāvināśitvaṃ ātyantikatvam |
nanu śaraṇāgatasyopadeśaḥ tad vijñānārthaṃ sa gurum evābhigacchet ity ādi-śruteḥ | sakhāyaṃ tvāṃ katham upadiśāmīti cet tatrāha śiṣyas te ‚ham iti | śādhi śikṣaya

 
 

Michalski

Serce me opanowane przez niemoc litości, — rozum nie poznaje swych obowiązków, więc pytam się ciebie, co lepsze?— Wyłóż mi to dokładnie, przecież jestem twym uczniem, — naucz mnie, gdy do ciebie się zwracam!

 

Olszewski

Dusza moja raniona żałością i bojaźnią grzechu, zapytuje ciebie: bo nie widzę już, gdzie jest sprawiedliwość. Jaki wybór mam uczynić? Powiedz mi. Jestem twoim uczniem: naucz mię, do ciebie się zwracam.

 

Dynowska

Me serce łamie się w niemocy, a myśl się gubi. Nie widzę jasno mej Dharmy, nie rozpoznaję obowiązku. Powiedz mi Ty wyraźnie, co jest lepsze, uczniem Twym jestem, błagam Cię, oświeć mnie!

 

Sachse


Z sercem rażonym błędem bezradności,
pełen wahań co do mego obowiązku,
pytam cię: co jest lepsze?
Powiedz mi to stanowczo!
Poucz mnie, wszak jestem twoim uczniem
i u ciebie szukam pomocy!

 

Kudelska


W moje serce wkradła się bezradność i zwątpienie, mój umysł nie wie, co czynić należy,
Pytam cię, co lepsze, powiedz mi jasno, jam twoim uczniem, poucz mnie, uciekam się do ciebie.

 

Rucińska

Pełen żałości, niegodnej rycerza,
pytam, niepewny, co czynić należy –
Powiedz mi, co jest dobrem niewątpliwym,
poucz mnie, ucznia, którym Ci zawierzył!

 

Szuwalska

Straciłem spokój ducha, czuję się bezradny.
Odpowiedz mi, co robić? Co będzie najlepsze?
Pragnę zostać Twym uczniem, powierzam się Tobie.
Proszę, poucz mnie Kryszno,

 

Byrski

Błędem słabości będąc porażonym,
Ja pytam ciebie niepewny zacności,
Cóż lepsze będzie – powiedz mi to jasno.
Jam uczniem Twoim! Oświeć mnie mój Zbawco!

 
 

BhG 2.8

na hi prapaśyāmi mamāpanudyād yac chokam ucchoṣaṇam indriyāṇām
avāpya bhūmāv asapatnam ṛddhaṃ rājyaṃ surāṇām api cādhipatyam

Update Required
To play the media you will need to either update your browser to a recent version or update your Flash plugin.

analiza syntaktyczna

bhūmau (na ziemi) asapatnam (bez rywala) ṛddham (prosperujące) rājyam (królestwo) [avāpya] (osiągnąwszy),
surāṇām ca (i bogów) ādhipatyam (władztwo) avāpya api (nawet osiągnąwszy),
yat (które) indriyāṇām (zmysłów) ucchoṣaṇam (wysuszający) mama (mój) śokam (smutek) apanudyāt (usunęłoby),
[tat] (tego) aham (ja) na hi prapaśyāmi (zaiste nie widzę).

 

tłumaczenie polskie

[Nawet gdybym] zdobył pozbawione rywala, bogate królestwo na ziemi,
czy też władzę jaką mają bogowie,
zaiste nie wiem, co mogłoby ukoić mój smutek wysuszający zmysły.

 

analiza gramatyczna

na av.nie;
hi av.ponieważ, albowiem, właśnie, zaiste, z pewnością (nie występuje na początku zdania);
prapaśyāmi pra-dṛś (widzieć jasno) Praes. P 3c.1widzę;
mama asmat sn. 6i.1mojego;
apanudyāt apa-nud (usuwać) Pot. P 1c.1usunąłby;
yat yat sn. 1i.1 m.który (korelatyw do: tat);
śokam śoka 2i.1 m.rozpacz, ogień (od: śuc – palić, rozpaczać);
ucchoaam ucchoṣaṇa 2i.1 m.wysuszający (od: ut-śuṣ – wysuszać):
indriyāṇām indriya 6i.2 n.zmysłów (od: ind – posiadać moc);
avāpya ava-āp (osiągać) absol.zdobywszy;
bhūmau bhūmi 7i.1 f.na ziemi;
asapatnam a-sa-patna 2i.1 n.nie mające rywala (od: sa-patna – rywal; sa-patnī – kobieta mająca tego samego męża, współżona);
ṛddham ṛddha (ṛdh – wzrastać) PP 2i.1 n.wzrosłe, prosperujące, obfite, które osiągnęło sukces;
rājyam rājya (rāj – władać) PF 2i.1 n.królestwo, władzę;
surāṇām sura 6i.2 m.bogów, niebian;
api av.jak również, także, co więcej, nawet;
ca av.i;
ādhipatyam ādhi-patya 2i.1 n.władztwo, supremacja, moc (od: adhi-pati – pan nad innymi, zwierzchnik);

 

warianty tekstu

yat → yaḥ (który);

 
 

Śāṃkara

brak komentarza aż do wersu BhG 2.10

 

Rāmānuja

evaṃ yuddham ārabhya nivṛttavyāpārān bhavato dhārtarāṣṭrāḥ prasahya hanyur iti cet, astu, tad-vadha-labdha-vijayād adharmyād asmākaṃ dharmādharmāv ajānadbhis tair hananam eva garīya iti me pratibhātīty uktvā, yan mahyaṃ śreya iti niścitaṃ tat śarṇāgatāya tava śiṣyāya me brūhīty atimātra-kṛpaṇo bhagavat-pādāmbujam upasasāra

 

Madhva

brak komentarza aż do wersu BhG 2.11

 

Śrīdhara

tvam eva vicārya yad yuktaṃ tat kurv iti cet, tatrāha na hi prapaśyāmīti | indriyāṇām ucchoṣaṇam atiśoṣaṇa-karaṃ madīyaṃ śokaṃ yat karma apanudyāt apanayet tad ahaṃ na prapaśyāmīti | yadyapi bhūmau niṣkaṇṭakaṃ samṛddhaṃ rājyaṃ prāpsyāmi | tathā surendratvam api yadi prāpsyāmi evam abhīṣṭaṃ tat tat sarvam avāpyāpi śokāpanodanopāyaṃ na prapaśyāmīty anvayaḥ ||8||

 

Madhusūdana

nanu svayam eva tvaṃ śreyo vicāraya śruta-sampanno ‚si kiṃ para-śiṣyatvenety ata āha nahīti | yac-chreyaḥ prāptaṃ sat-kartṛ mama śokam apanudyād apanuden nivārayet tan na paśyāmi hi yasmāt tasmān māṃ śādhīti so ‚haṃ bhagavaḥ śocāmi taṃ mā bhagavāñ chokasya pāraṃ tārayatu [ChāU 7.1.3] iti śruty-artho darśitaḥ | śokānapanode ko doṣa ity āśaṅkya tad-viśeṣaṇam āha indriyāṇām ucchoṣaṇam iti | sarvadā santāpa-karam ity arthaḥ |
nanu yuddhe prayatamānasya tava śoka-nivṛttir bhaviṣyati jeṣyasi cet tadā rājya-prāptyā dvāv etau puruṣau loke ity ādi-dharma-śāstrād ity āśaṅkyāha avāpyety ādinā | śatru-varjitaṃ sasyādi-sampannaṃ ca rājyaṃ tathā surāṇām ādhipatyaṃ hiraṇyagarbhatva-paryantam aiśvaryam avāpya sthitasyāpi mama yac chokam apanudyāt tan na paśyāmīty anvayaḥ | tad yatheha karma-jito lokaḥ kṣīyata evam evāmutra puṇya-jito lokaḥ kṣīyate [Chā 8.1.6] iti śruteḥ | yat-kṛtakaṃ tad-anityam ity anumānāt pratyakṣeṇāpy aihikānāṃ vināśa-darśanāc ca naihika āmutriko vā bhogaḥ śoka-nivartakaḥ kintu sva-sattā-kāle ‚pi bhoga-pāratantryādinā vināśa-kāle ‚pi vicchedāc choka-janaka eveti na yuddhaṃ śoka-nivṛttaye ‚nuṣṭheyam ity arthaḥ | etenehāmutra-bhoga-virāgo ‚dhikāri-viśeṣaṇatvena darśitaḥ

 

Viśvanātha

nanu mayi tava sakhya-bhāva eva, na tu gauravam | atas tvāṃ katham ahaṃ śiṣyaṃ karomi ? tasmād yatra tava gauravaṃ taṃ kam api dvaipāyanādikaṃ prapadyasva ity ata āha na hīti | mama śokam apanudyāt dūrīkuryād evaṃ janaṃ na prakarṣeṇa paśyāmi trijagaty ekaṃ tvāṃ vinā | svasmād adhika-buddhimantaṃ bṛhaspatim api na jānāmīty ataḥ śokārta eva khalu kaṃ prapadyeya iti bhāvaḥ | yad yataḥ śokād indriyāṇām ucchoṣaṇaṃ mahā-nidāghāt kṣudra-sarasām iva utkarṣeṇa śoṣo bhavati |
nanu tarhi sāmprataṃ tvaṃ śokārta eva khalu yudhyasva | tataś caitān jitvā rājyaṃ prātavatas tava rājya-bhogābhiniveśenaiva śoko ‚payāsyatīty āha avāpyeti | bhūmau niṣkaṇṭakaṃ rājyaṃ svarge surāṇām ādhipatyaṃ vā prāpyāpi sthitasya mamendriyāṇām etad ucchoṣaṇam evety arthaḥ

 

Baladeva

nanu tvaṃ śāstrajño ‚si sva-hitaṃ vicāryānutiṣṭha, sakhyur me śiṣyaḥ kathaṃ bhaver iti cet tatrāha na hīti | yat karma mama śokam apanudyād dūrīkuryāt tad ahaṃ na prapaśyāmi | śokaṃ viśinaṣṭi – indriyāṇām ucchoṣaṇam iti | tasmāc choka-vināśāya tvāṃ prapanno ‚smīti | itthaṃ ca so ‚haṃ bhagavaḥ śocāmi taṃ māṃ bhavān śokasya pāraṃ tārayatu iti śruty-artho darśitaḥ |
nanu tvam adhunā śokākulaḥ prapadyase yuddhāt sukha-samṛddhi-lābhe viśoko bhaviṣyasīti cet tatrāha avāpyeti | yadi yuddhe vijayī syāṃ tadā bhūmāv asapatnaṃ niṣkaṇṭakaṃ rājyaṃ prāpya yadi ca tatra hataḥ syāṃ tadā svarge surāṇām ādhipatyaṃ prāpya sthitasya me viśokatvaṃ na bhaved ity arthaḥ | tad yatheha karma-jito lokaḥ kṣīyata evam evāmutra puṇya-jito lokaḥ kṣīyate [ChāU 8.1.6] iti śruter naihikaṃ pāratrikaṃ vā yuddha-labdhaṃ sukhaṃ śokāpahaṃ tasmāt tādṛśam eva śreyastvaṃ brūhīti na yuddhaṃ śoka-haram

 
 

Michalski

Bo nic nie widzę, coby mogło oddalić odemnie — troskę, która mi zmysły wysusza, — nawet gdybym na ziemi osiągnął bez współzawodników kwitnące królestwo, nawet panowanie nad bogami gdybym osiągnął!

 

Olszewski

Nie widzę bowiem, coby mogło wygnać smutek, który trawi moje serce, chociażbym miał posiąść na ziemi wielkie państwo bez nieprzyjaciół, a nawet samo królestwo bogów.

 

Dynowska

Nie sądzę też, aby ten palący ból, co mi zmysły wszystkie wysusza, ukoić się mógł przez zdobycie choćby najwspanialszego na ziemi królestwa, a nawet nad Świetlistymi władania.

 

Sachse


Bo nie widzę,
co mogłoby rozwiać troskę,
która trawi moje zmysły,
choćbym zdobył tu na ziemi
królestwo bogate, przez żadnego nie zagrożone rywala,
albo nawet władzę bogów.

 

Kudelska


Bo widzę, że nawet zdobycie królestwa zasobnego, nie zagrożonego rywalem,
Ani władanie nad bogami nie zniweczy tego bólu, co zmysły mi wysusza.

 

Rucińska

Nie wierzę bowiem w to, że coś oddali
ten smutek, który zmysły moje trawi –
Ni niepodzielne królestwo na ziemi,
ani zwierzchnictwo pośród samych bogów

 

Szuwalska

Proszę, poucz mnie Kryszno, jak pokonać troskę
Palącą moje zmysły. Sam jej nie zwyciężę,
awet gdybym królestwo zdobył najwspanialsze
Z władzą bogom podobną« – rzekł Pogromca Wroga.

 

Byrski

Nic już nie widzę, co by oddaliło
Smutek suszący na wiór zmysły moje,
Chociaż bym ziemię zdobył bez rywali,
Bogactwo, władzę i przywództwo bogów.”

 
 

BhG 2.9

saṃjaya uvāca
evam uktvā hṛṣīkeśaṃ guḍākeśaḥ paraṃtapa
na yotsya iti govindam uktvā tūṣṇīṃ babhūva ha

Update Required
To play the media you will need to either update your browser to a recent version or update your Flash plugin.

analiza syntaktyczna

saṃjaya (Sandźaja) uvāca (rzekł):
he paraṃtapaḥ (o pogromco wrogów!),
guḍākeśaḥ (Gudakeśa) hṛṣīkeśam (do Hryszikeśi) evam (tak) uktvā (powiedziawszy),
[aham] (ja) na yotsye iti (nie będę walczyć) govindam (do Gowindy) uktvā (powiedziawszy),
tūṣṇīm babhūva ha (zaiste cichym się stał).

 

tłumaczenie polskie

Sandźaja rzekł:
O pogromco wrogów, gdy Gudakeśa powiedział to Hryszikeśi,
rzekł do Gowindy: „nie będę walczyć” i ucichł.

 

analiza gramatyczna

saṃjayaḥ sam-jaya 1i.1 m.podbój, całkowite zwycięstwo (od: sam-ji – zwyciężać całkowicie);
uvāca vac (mówić) Perf. P 1c.1powiedział;
evam av.w ten sposób;
uktvā vac (mówić) absol.rzekłszy;
hṛṣīkeśam hṛṣīkeśa 2i.1 m.do mającego wzniesione włosy (od: hṛṣ – być podekscytowanym; hṛṣī – wzniesiony; keśa – włos)
lub TP: hṛṣīkāṇām / indriyāṇām īśam itido pana zmysłów (od: hṛṣīka – zmysł; īś – posiadać, władać, īśa – pan, władca);
guḍākeśaḥ guḍākeśa 1i.1 m.mający gęste włosy (od: guḍa – piłka, syrop cukrowy; keśa – włosy)
lub TP: guḍākāyā īśa iti pan lenistwa (od: guḍākā – lenistwo, gnuśność, sen; īś – posiadać, władać, īśa – pan, władca);
paraṃtapa param-tapa 8i.1 m.; yaḥ parān tāpayati saḥten, który sprawia cierpienie innym (od: para – drugi, inny, obcy; tap – topić, palić, tapas – gorąco, asceza);
na av.nie;
yotsye yudh (walczyć) Fut. Ā 3c.1będę walczyć;
iti av.tak (zaznacza koniec wypowiedzi);
govindam govinda 2i.1 m.; BV: yo gā vindati tamtemu, który zdobywa krowy;
uktvā vac (mówić) absol.rzekłszy;
tūṣṇīm av.cicho, spokojnie (od: tuṣ – cichnąć, być zadowolonym);
babhūva bhū (być) Perf. P 1c.1stał się;
ha av.w rzeczywistości, zaiste, prawdziwie (wzmacnia poprzednie słowo);

 

warianty tekstu

paraṃtapa → paraṃtapaḥ (pogromca wrogów);
na yotsya iti → na yotsyāmīti (nie będę walczyć);
tūṣṇīm → tūṣṇī (cichy);

 
 

Śāṃkara

brak komentarza aż do wersu BhG 2.10

 

Rāmānuja

evaṃ asthāne samupasthita-sneha-kāruṇyābhyām aprakṛtiṅgataṃ kṣatriyāṇāṃ yuddhaṃ parama-dharmam apy adharmaṃ manvānaṃ dharma-bubhutsayā ca śaraṇāgataṃ pārtham uddiśya ātma-yāthātmya-jñānena yuddhasya phalābhisandhi-rahitasya svadharmasya ātma-yāthārthya-prāpty-upāyatā-jñānena ca vinā asya moho na śāmyatīti matvā bhagavatā parama-purṣeṇa adhyātma-śāstrāvataraṇaṃ kṛtam | tad uktam—
asthāna-sneha-kāruṇya-dharmādharma-dhiyākulam |
pārtha prapannam uddiśya śāstrāvataraṇaṃ kṛtam || [gītārtha-saṃgraha 5] iti

 

Madhva

brak komentarza aż do wersu BhG 2.11

 

Śrīdhara

evam uktvārjunaḥ kiṃ kṛtavān ity apekṣāyāṃ sañjaya uvāca evam ity ādi | spaṣṭārthaḥ

 

Madhusūdana

tad-anantaram arjunaḥ kiṃ kṛtavān iti dhṛtarāṣṭrākāṅkṣāyāṃ sañjaya uvāca evam ity ādi | guḍākeśo jitālasyaḥ parantapaḥ śatru-tāpano ‚rjuno hṛṣīkeśaṃ sarvendriya-pravartakatvenāntaryāmiṇaṃ govindaṃ gāṃ veda-lakṣaṇāṃ vāṇīṃ vindatīti vyutpattyā sarva-vedopādānatvena sarvajñam ādāv evaṃ kathaṃ bhīṣmam ahaṃ saṅkhya ity ādinā yuddha-svarūpāyogyatām uktvā tad-anantaraṃ na yotsya iti yuddha-phalābhāvaṃ coktvā tūṣṇīṃ babhūva bāhyendriya-vyāpārasya yuddhārthaṃ pūrvaṃ kṛtasya nivṛttyā nirvyāpāro jāta ity arthaḥ | svabhāvato jitālasye sarva-śatru-tāpane ca tasminn āgantukam ālasyam atāpakatvaṃ ca nāspadam ādhāsyatīti dyotayituṃ ha-śabdaḥ | govinda-hṛṣīkeśa-padābhyāṃ sarvajñatva-sarva-śaktitva-sūcakābhyāṃ bhagavatas tan-mohāpanodanam anāyāsa-sādhyam iti sūcitam

 

Viśvanātha

brak komentarza aż do wersu 2.10

 

Baladeva

tato ‚rjunaḥ kim akarod ity apekṣāyāṃ sañjaya uvāca evam uktvety ādi | guḍākeśo hṛṣīkeśaṃ prati evaṃ na hi prapaśyāmīty ādinā yuddhasya śokānivartakatvam uktvā parantapo ‚pi govindaṃ sarva-vedajñaṃ prati na yotsye iti coktveti yojyam | tatra hṛṣīkeśatvād buddhiṃ yuddhe pravartayiṣyati | sarva-veda-vittvād yuddhe sva-dharmatvaṃ grāhayiṣyatīti vyajya dhṛtarāṣṭra-hṛdi saṃjātā sva-putra-rājyāśā nirasyate

 
 

Michalski

Sandżaja rzekł:
Po tych słowach zwróconych do Hriszikeśi, krów zdobywcy, ciemięzca wrogów, Bujnowłosy, powiedział jeszcze: „Nie będę walczył” i trwał w milczeniu.

 

Olszewski

Sandżaja.
Zwróciwszy się z temi słowy do Krszny i rzekłszy mu: »nie będę walczył«, wojownik Ardżuna pogrążył się w milczeniu.

 

Dynowska

Sandżaja rzekł:
Ardżuna, wrogów zwycięzca, po tych słowach do Kriszny zwróconych, dodał jeszcze: „nie będę walczył”. I umilkł.

 

Sachse


Sandżaja rzekł:
Tak przemówił Pan Snu do Pana Zmysłów,
Ciemiężco Wroga,
po czym, zwracając się do Pasterza, dodał:
„Nie będę walczył”. I zamilkł.

 

Kudelska


Sandżaja powiada;
Tak właśnie Ardżuna, który dla wrogów postrachem, do Kriszny powiedział:
„nie będę walczył, Gowindo” i zamilkł.

 

Rucińska

Rzekł Sandżaja:
Tak mówił do Pana Zmysłów Snu Władca, Ciemięzca Wrogów.
A potem rzekł do Gowindy: „Nie będę walczył!”. I zamilkł.

 

Szuwalska

Po tych słowach znów dodał: »Nie, nie będę walczył.«
I zamilkł. Wtedy Kryszna z uśmiechem przemówił:

 

Byrski

Sańdźaja rzekł:
„Tak rzekłszy do Zmysłów Pana, Ardźuna, Wrogów Pogromco –
‘Nie będę walczył’ – powiedział Gowindzie i zamilkł już on.

 
 

BhG 2.10

tam uvāca hṛṣīkeśaḥ prahasann iva bhārata
senayor ubhayor madhye viṣīdantam idaṃ vacaḥ

Update Required
To play the media you will need to either update your browser to a recent version or update your Flash plugin.

analiza syntaktyczna

he bhārata (o potomku Bharaty!),
ubhayoḥ (obu) senāyoḥ (armii) madhye (w środku) prahasan iva (jakby podśmiewujący się) hṛṣīkeśaḥ (Hryszikeśa) tam(do tego) viṣīdantam (do rozpaczającego) [arjunam] (do Ardźuny) idam (to) vacaḥ (słowo) uvāca (powiedział).

 

tłumaczenie polskie

Potomku Bharaty, Hryszikeśa [stojąc] między dwiema armiami
i jakby się podśmiewując, powiedział te oto słowa do rozpaczającego [Ardźuny].

 

analiza gramatyczna

tam tat sn. 2i.1 m.temu;
uvāca vac (mówić) Perf. P 1c.1powiedział;
hṛṣīkeśaḥ hṛṣīkeśa 1i.1 m.wzniesione włosy (od: hṛṣ – być podekscytowanym; hṛṣī – wzniesiony; keśa – włos)
lub TP: hṛṣīkāṇām / indriyāṇām īśa itiPan zmysłów (od: hṛṣīka – zmysł; īś – posiadać, władać, īśa – pan, władca);
prahasan prahasant (pra-has – podśmiewać się) PPr 1i.1 m.podśmiewujący się;
iva av.jakby, w taki sam sposób, niczym, prawie, dokładnie;
bhārata bhārata 8i.1 m.potomku Bharaty;
senayo senā 6i.2 f.dwóch armii;
ubhayo ubhā sn. 6i.2 f.obydwu;
madhye madhya 7i.1 n.w środku, wewnątrz;
viṣīdantam viṣīdant (vi-sad – być wyczerpanym, zrozpaczonym, tonąć) PPr 2i.1 m.rozpaczającemu:
idam idam sn. 2i.1 n.to;
vacaḥ vacas 2i.1 n.słowo, wypowiedź (od: vac – mówić);

 

warianty tekstu

senayor ubhayor madhye → ubhayoḥ senayor madhye (pomiędzy dwiema armiami);
viṣīdantam  → sīdamānam (do zrozpaczonego);

 
 

Śāṃkara

Legenda:
fragmenty komentowanego wersetu
cytaty z różnych pism
wprowadzenie polemiki

Potomku Bharaty, Hryszikeśa [stojąc] między dwiema armiami
i lekko się uśmiechając, powiedział te oto słowa do rozpaczającego [Ardźuny].

tam uvāca hṛṣīkeśaḥ prahasann iva bhārata |
senayor ubhayor madhye viṣīdantam idaṃ vacaḥ ||2.10||

Począwszy od słów: „ujrzawszy armię Pandowiców” (BhG 1.2) aż do słów: „rzekł do Gowindy «nie będę walczyć» i ucichł” (Bh 2.9), tekst ukazuje przyczynę powstania zła, [czyli stany], takie jak rozpacz (śoka) i omroczenie (moha), będące korzeniem kołowrotu wcieleń (saṁsāra) żywych stworzeń.

atra ca dṛṣṭvā tu pāṇḍavānīkam (BhG 1.2) ity ārabhya yāvat na yotsya iti govindam uktvā tūṣṇīṃ babhūva ha (Bh 2.9) ity etad-antaḥ prāṇināṃ śoka-mohādi-saṃsāra-bīja-bhūta-doṣodbhava-kāraṇa-pradarśanārthatvena vyākhyeyo granthaḥ |

Rozpacz i omroczenie jaźni, mające źródło w wątpliwościach (bhrānti) oraz lgnięciu (sneha), Ardźuna objawia w stosunku do królestwa, mistrzów, synów, przyjaciół, poddanych, krewnych i bliskich [myśląc]: „ja jestem ich, a oni są moi”.

tathā hi – arjunena rājya-guru-putra-mitra-suhṛt-svajana-saṃbandhi-bāndhaveṣu aham eteṣāṃ mamaite ity evaṃ bhrānti-pratyaya-nimitta-sneha-vicchedādi-nimittau ātmanaḥ śoka-mohau pradarśitau |

[We fragmencie] począwszy od słów: „jak w bitwie mam [godzić strzałami] w Bhiszmę” (BhG 2.4) rozpacz i omroczenie zniszczyły zdolność rozróżniania (viveka-vijñāna) [Ardźuny], gdyż choć walka jest naturalnym obowiązkiem wojownika, chce jej zaniechać, zamierza zaś podjąć wyższe obowiązki, takie jak życie z jałmużny.

kathaṃ bhīṣmam ahaṃ saṃkhye (BhG 2.4) ity ādinā | śoka-mohābhyāṃ hy abhibhūta-viveka-vijñānaḥ svata eva kṣatra-dharme yuddhe pravṛtto ’pi tasmād yuddhād upararāma | para-dharmaṃ ca bhikṣā-jīvanādikaṃ kartuṃ pravavṛte |

Tym sposobem wszystkie istoty, których myśl została owładnięta złem rozpaczy i omroczenia, porzuciłyby swe przypisane z natury obowiązki, a podjęły zakazane [sobie] powinności. Dodatkowo aktywność słowna, umysłowa i cielesna nawet tych, którzy wypełniają swe obowiązki, byłaby motywowana pragnieniem owocu oraz Utożsamieniem (ahaṁkāra).

tathā ca sarva-prāṇināṃ śoka-mohādi-doṣāviṣṭa-cetasāṃ svabhāvata eva svadharma-parityāgaḥ pratiṣiddha-sevā ca syāt | sva-dharme pravṛttānām api teṣāṃ vāṅ-manaḥ-kāyādīnāṃ pravṛttiḥ phalābhisaṃdhi-pūrvikaiva sāhaṃkārā ca bhavati |

W takiej sytuacji kołowrót wcieleń (saṁsāra), cechujący się pomyślnymi i niepomyślnymi narodzinami oraz szczęściem i cierpieniem wynikającymi z dominacji prawa i bezprawia (dharma, adharma), nie zostałby przerwany. Dlatego właśnie rozpacz i omroczenie są korzeniem kołowrotu wcieleń.

tatraivaṃ sati dharmādharmopacayād iṣṭāniṣṭa-janma-sukha-duḥkhādi-prāpti-lakṣaṇaḥ saṃsāro ’nuparato bhavati | ity ataḥ saṃsāra-bīja-bhūtau śoka-mohau |

Pragnąc pouczyć, że nie ma innej metody powstrzymania [rozpaczy i omroczenia] jak wiedza o jaźni, poprzedzona zaniechaniem wszelkich czynów, Bóg Wasudewa, by pobłogosławić cały świat, posłużył się Ardźuną i rzekł [do niego]: „[Opłakujesz to], czego opłakiwać nie należy” (BhG 2.11).

tayoś ca sarva-karma-saṃnyāsa-pūrvakād ātma-jñānāt nānyato nivṛttir iti tad-upadidikṣuḥ sarva-lokānugrahārtham arjunaṃ nimittīkṛtya āha bhagavān vāsudevaḥ – aśocyān (BhG 2.11) ityādi |

W tym względzie niektórzy uważają, że wyzwolenia (kaivalya) nie osiąga się dzięki wyłącznemu zadedykowaniu wiedzy o jaźni (ātma-jñāna), poprzedzonej zaniechaniem wszelkich czynów. Więc w jaki sposób? Wyzwolenie osiąga się dzięki wiedzy powstałej z rytów wedyjskich i bramińskich (śrauta, smarta), poczynając od codziennej ofiary ogniowej (agnihotra). [Twierdzą oni:] „oto konkluzja całej Gity”, a na potwierdzenie cytują takie wypowiedzi jak:
Co więcej, jeśli nie podejmiesz się tej prawej wojny” (BhG 2.33);
Masz prawo jedynie do działania” (BhG 2.47);
Dlatego ty zaiste spełniaj czyn” (BhG 4.15) itp.

atra kecid āhuḥ – sarva-karma-saṃnyāsa-pūrvakād ātma-jñāna-niṣṭhā-mātrād eva kevalāt kaivalyaṃ na prāpyata eva | kiṃ tarhi ? agnihotrādi-śrauta-smārta-karma-sahitāt jñānāt kaivalya-prāptir iti sarvāsu gītāsu niścito ’rtha iti | jñāpakaṃ cāhur asyārthasya
atha cet tvam imaṃ dharmyaṃ saṃgrāmaṃ na kariṣyasi (BhG 2.33)
karmaṇy evādhikāras te (BhG 2.47),
kuru karmaiva tasmāt tvaṃ (BhG 4.15) ity ādi |

Wątpliwość, że ryty wedyjskie wiążą się z zadawaniem gwałtu i dlatego wiodą do bezprawia, nie jest podstawna. Dlaczego? Choć powinność wojownika wiąże się z wielkim okrucieństwem, gdyż cechuje ją walka i przemoc nawet względem mistrzów, braci czy synów, nie uznaje się jej za bezprawie, gdyż o jej zaniechaniu mówi się: „wówczas własne prawo i sławę porzucisz, a grzech zyskasz” (BhG 2.33). Z tego jasno wynika, że dopóki wypełnia się rytuały polecane żywym istotom w Objawieniu, choć wiążą się one z zadawaniem gwałtu zwierzętom, to nie są one bezprawiem.

hiṃsādi-yuktatvāt vaidikaṃ karma adharmāya itīyam apy āśaṅkā na kāryā | kathaṃ ? kṣātraṃ karma yuddha-lakṣaṇaṃ guru-bhrātṛ-putrādi-hiṃsā-lakṣaṇam atyantaṃ krūram api sva-dharma iti kṛtvā nādharmāya | tad-akaraṇe ca tataḥ sva-dharmaṃ kīrtiṃ ca hitvā pāpam avāpsyasi (BhG 2.33) iti bruvatā yāvaj jīvādi-śruti-coditānāṃ paśv-ādi-hiṃsā-lakṣaṇānāṃ ca karmaṇāṃ prāg eva nādharmatvam iti suniścitam uktaṃ bhavati – iti |

Powyższy pogląd jest fałszywy, gdyż [w tekście Gity] wprowadzono podział na zadedykowanych wiedzy (jñāna) i czynowi (karman), a tym samym przyjmujących dwa odmienne stanowiska intelektualne (buddhi-dvaya). Sankhja objaśniająca najwyższą wiedzę o jaźni wyłożona jest przez Boga w tekście [poczynając] od słów: „[Opłakiwałeś to], nad czym płakać nie należy” (BhG 2.11), aż do: „Ponadto, gdy rozważysz własny obowiązek” (BhG 2.31).

tad asat | jñāna-karma-niṣṭhayor vibhāga-vacanād buddhi-dvayāśrayayoḥ | aśocyān (BhG 2.11) ity ādinā bhagavatā yāvat svadharmam api cāvekṣya (BhG 2.31) ity etad-antena granthena yat-paramārthātma-tattva-nirūpaṇaṃ kṛtam, tat sāṃkhyam |

Stanowisko, które wynika z rozważań nad zagadnieniami tego działu i uważa jaźń za pozbawioną sprawczości (akartṛ), gdyż uznaje nieistnienie narodzin i pozostałych sześciu przemian (ṣaḍ-vikriyā), zwane jest stanowiskiem sankhji (sāṃkhya-buddhi). Mędrcy, którym odpowiada to stanowisko, nazywani są sankhjajikami.

tad-viṣayā buddhir ātmano janmādi-ṣaḍ-vikriyābhāvād akartā ātmeti prakaraṇārtha-nirūpaṇād yā jāyate, sā sāṃkhya-buddhiḥ | sā yeṣāṃ jñāninām ucitā bhavati, te sāṃkhyāḥ |

Joga natomiast poprzedza powstanie poprzedniego stanowiska. Cechuje się stałą praktyką dążenia ku wyzwoleniu, poprzedzoną rozważaniem nad prawem i bezprawiem, wychodzi poza cielesność i uważa jaźń za doznającego sprawcę. Takie stanowisko zwane jest stanowiskiem jogi (yoga-buddhi), a dążący do spełnienia pragnień (kamin), którym odpowiada to stanowisko, nazywani są joginami.

etasyā buddher janmanaḥ prāk ātmano dehādi-vyatiriktatva-kartṛtva-bhoktṛtvādy-apekṣo dharmādharma-viveka-pūrvako mokṣa-sādhanānuṣṭhāna-lakṣaṇo yogaḥ | tad-viṣayā buddhiḥ yoga-buddhiḥ | sā yeṣāṃ karmiṇām ucitā bhavati te yoginaḥ |

I tak Bóg ukazuje dwa odrębne stanowiska intelektu: „stanowisko to zostało przedstawiona tobie w [kategoriach] sankhji, teraz posłuchaj o nim w [kategoriach] jogi” (BhG 2.39).

tathā ca bhagavatā vibhakte dve buddhī nirdiṣṭe eṣā te ’bhihitā sāṃkhye buddhir yoge tv imāṃ śṛṇu (BhG 2.39) iti |

Spośród nich wiarę opierającą się na stanowisku sankhji, a osiąganą dzięki wiedzy (jñāna-yoga), opisze on jako przynależną sankhjajikom: „[w tym świecie dwojaka jest wiara], którą ja, istota Wedy, niegdyś ogłosiłem” (BhG 3.3 – parafraza). Następnie wiarę opierającą się na stanowisku jogi, a osiąganą dzięki czynowi (karma-yoga) opisze on: „…a jogini dzięki czynowi” (BhG 3.3).

tayoś ca sāṃkhya-buddhy-āśrayāṃ jñāna-yogena niṣṭhāṃ sāṃkhyānāṃ vibhaktāṃ vakṣyati purā vedātmanā mayā proktā (BhG 3.3)iti | tathā ca yoga-buddhy-āśrayāṃ karma-yogena niṣṭhāṃ vibhaktāṃ vakṣyati – karma-yogena yoginām (BhG 3.3) iti |

Zatem są dwa rodzaje wiary przedstawione przez Boga: wiara w wiedzę i wiara w czyn. Opierają się one na stanowisku sankhji i stanowisku jogi, a tym samym polegają [odpowiednio] na sprawczości i jej braku (kartṛtva, akartṛtva), monizmie i pluralizmie (ekatva, anekatva). Dlatego rozumie się, że [stanowiska te] nie są jednocześnie możliwe do [pogodzenia] w jednym człowieku.

evaṃ sāṃkhya-buddhiṃ yoga-buddhiṃ ca āśritya dve niṣṭhe vibhakte bhagavataiva ukte jñāna-karmaṇoḥ kartṛtvākartṛtvaikatvānekatva-buddhy-āśrayayoḥ yugapad-eka-puruṣāśrayatvāsaṃbhavaṃ paśyatā |

Podobny podział do wzmiankowanego [tutaj] ukazuje [tekst związany z] Brahmaną stu ścieżek: „Pragnąc tylko tego, jako swego domu, pątnik rozpoczyna wędrówkę” (Bṛh-up, 4.4.22, KUDELSKA: 117). Oto ustanowione jest porzucenie wszelkich czynów, a pozostała [części frazy uzupełnia]: „Po cóż nam potomstwo? dla nas jaźń jest światem.” (Bṛh-up 4.4.22, KUDELSKA: 118).

yathā etad-vibhāga-vacanaṃ tathaiva darśitaṃ śātapathīye brāhmaṇe – etam eva pravrājino lokam icchanto brāhmaṇāḥ pravrajanti (Bṛh-up, 4.4.22) iti sarva-karma-saṃnyāsaṃ vidhāya tac-cheṣeṇa kiṃ prajayā kariṣyāmo yeṣāṃ no ’yam ātmāyaṃ lokaḥ (Bṛh-up, 4.4.22) iti |

Jest tam również powiedziane, w ustępie zaczynającym się od słów: „on zapragnął…” (Bṛh-up 1.4.17), że przed poślubieniem żony człowiek o zwykłej jaźni powinien dociekać o prawie, a następnie wypełniać praktyki wiodące ku trzem światom, czyli [zdobyć] potomstwo (putra) oraz dwa rodzaje bogactwa (vitta): ludzkie (mānuṣa) i boskie (daiva). Wśród nich bogactwo ludzkie ma postać czynów (karman) i wiedzie do osiągnięcia świata przodków, a wiedza (vidyā) jest boskim bogactwem i wiedzie do osiągnięcia świata bogów. Dlatego jedynie dla osób niewiedzących, [motywowanych] pragnieniami, zalecane są wszelkie czyny, począwszy od rytów wedyjskich (śrauta).

 tatraiva ca prāg dāra-parigrahāt puruṣa ātmo prākṛto dharma-jijñāsottara-kālaṃ loka-traya-sādhanam putraṃ dvi-prakāraṃ ca vittaṃ mānuṣaṃ daivaṁ ca | tatra mānuṣaṃ vittaṁ karma-rūpaṃ pitṛ-loka-prāpti-sādhanaṃ vidyāṃ ca daivaṃ vittaṃ deva-loka-prāpti-sādhanam | so ’kāmayata (Bṛh-up 1.4.17) iti avidyā-kāmavata eva sarvāṇi karmāṇi śrautādīni darśitāni |

Je wszystkie porzuciwszy” (Bṛh-up 3.5.1), „rozpoczynają wędrówkę” (Bṛh-up 4.4.22). Porzucenie oznacza, że pragną jedynie świata jaźni – tak ustanawiana jest bezpragnieniowość. Gdyby Bóg postulował fuzję rytuałów wedyjskich i wiedzy, wówczas powyższy podział nie miałby racji bytu.

tebhyo vyutthāya (Bṛh-up 3.5.1), pravrajanti (Bṛh-up 4.4.22) iti vyutthānam ātmānam eva lokam icchato ’kāmasya vihitam | tad etad vibhāga-vacanam anupapannaṃ syād yadi śrauta-karma-jñānayoḥ samuccayo ’bhipretaḥ syād bhagavataḥ |

Również nie na miejscu byłoby pytanie Ardźuny zaczynające się od frazy: „jeśli [wiedza] lepsza jest od czynu…” (BhG 3.1). Jeśli Bóg wcześniej nie powiedziałby o niemożliwości praktykowania przez jedną osobę [ścieżki] rozumu i czynu, jak Ardźuna mógłby błędnie przypisywać mu nieusłyszaną [wypowiedź] o wyższości rozumu nad czynem? Błędna zaiste [byłaby wypowiedź]: „jeśli uważasz, że rozum lepszy jest od czynu…” (BhG 3.1).

na cārjunasya praśna upapanno bhavati jyāyasī cet karmaṇas te (BhG 3.1) ity ādiḥ | eka-puruṣānuṣṭheyatvāsaṃbhavaṃ buddhi-karmaṇoḥ bhagavatā pūrvam anuktaṃ katham arjuno ’śrutaṃ buddheḥ ca karmaṇo jyāyastvaṃ bhagavaty adhyāropayen mṛṣaiva jyāyasī cet karmaṇas te matā buddhiḥ (BhG 3.1) iti |

Co więcej, jeśli byłaby postulowana jedność rozumu i czynu dla wszystkich, byłaby postulowana również dla Ardźuny. Jakby mógł on wówczas pytać: „które z nich jest dobrem, to jedno stanowczo mi powiedz” (BhG 5.1). Gdyby został już poinstruowany co do [konieczności stosowania] obu [dróg], czy mógłby pytać o inny przedmiot? Gdy lekarz zaleca spożycie słodkiego i chłodzącego [lekarstwa] w celu uśmierzenia ognistej konstytucji cielesnej (pitta), nie na miejscu jest pytanie: „powiedz mi o innym od tych dwóch sposobie uśmierzenia ognistej konstytucji”.

kiṃ ca – yadi buddhi-karmaṇoḥ sarveṣāṃ samuccaya uktaḥ syāt arjunasyāpi sa ukta eveti, yac chrāya etayor ekaṃ tan me brūhi suniścitam (BhG 5.1) iti katham ubhayor upadeśe sati anyatara-viṣaya eva praśnaḥ syāt ? na hi pitta-praśamanārthinaḥ vaidyena madhuraṃ śītalaṃ ca bhoktavyam ity upadiṣṭe tayor anyatarat-pitta-praśamana-kāraṇaṃ brūhi iti praśnaḥ saṃbhavati |

Gdy nawet przyjmiemy, że pytanie Ardźuny ma źródło w niepewności co do rozważonego znaczenia wypowiedzi zawartej w słowach Boga, to odpowiedź Boga nie przyjmuje postaci pytania: „wyjaśniłem połączenie rozumu i czynu, dlaczego więc jesteś skonfundowany?” Co więcej odpowiedź nie jest niezgodna z pytaniem: „Przecież wcześniej objaśniłem dwa stanowiska” (BhG 3.3) – wypowiedź z nim współbrzmi.

athārjunasya bhagavad-ukta-vacanārtha-vivekānavadhāraṇa-nimittaḥ praśnaḥ kalpyeta, tathāpi bhagavatā praśnānurūpaṃ prativacanaṃ deyaṃ – mayā buddhi-karmaṇoḥ samuccaya uktaḥ kim artham itthaṃ tvaṃ bhrānto ’si – iti | na tu punaḥ prativacanam ananurūpaṃ pṛṣṭād anyad eva dve niṣṭhā mayā purā proktā (BhG 3.3) iti vaktuṃ yuktam |

Do kontekstu podziału [na czyn i wiedzę] zupełnie nie pasuje również połączenie rozumu (buddhi) z rytami bramińskimi (smārta-karman). Dlaczego? Wojna jako ryt bramiński jest obowiązkiem wojownika. Z wiedzą o tym nie współgra krytyka: „Czemu nakłaniasz mnie do tych okropnych czynów?” (BhG 3.1).

nāpi smārtenaiva karmaṇā buddheḥ samuccaye abhiprete vibhāga-vacanādi sarvam upapananam | kiṃ ca – kṣatriyasya yuddhaṃ smārtaṃ karma sva-dharma iti jānataḥ tat kiṃ karmaṇi ghoro māṃ niyojayasi (BhG 3.1) ity upālambho ’nupapannaḥ |

Z powyższych powodów nikt nie może wykazać, że w tekście Gity, nawet w niewielkim stopniu, ma miejsce połączenie wiedzy z czynem rytów wedyjskich czy bramińskich.

tasmād gītā-śāstre īṣan-mātreṇāpi śrautena smārtena vā karmaṇā ātma-jñānasya samuccayo na kenacid darśayituṃ śakyaḥ |

Jeśli ktoś z powodu niewiedzy, pożądania czy innych złych pobudek wykonywał czyny, ale dzięki ofiarom, jałmużnie czy ascezie oczyścił swe jestestwo i osiągnął wiedzę dotyczącą najwyższej prawdy [i rozumie]: „to wszystko jest zaiste jednym nieaktywnym brahmanem”, wówczas choć działa w sferze powściągnięcia (nivṛtta), mając na względzie dobro świata, powinien spełniać czyny z wcześniejszym zapałem odpowiednio do zaangażowania. Czyny tak czyniącego, choć zdają się być zwykłymi, nie są takimi, gdyż wynikają z rozumu.

yasya tv ajñānāt rāgādi-doṣato vā karmaṇi pravṛttasya yajñena dānena tapasā vā viśuddha-sattvasya jñānam utpannaṃ paramārtha-tattva-viṣayam ekam evedaṃ sarvaṃ brahma akartṛ ca iti, tasya karmaṇi karma-prayojane ca nivṛtte ’pi loka-saṃgrahārthaṃ yatna-pūrvaṃ yathā pravṛttaḥ, tathaiva karmaṇi pravṛttasya yat pravṛtti-rūpaṃ dṛśyate na tat karma yena buddheḥ samuccayaḥ syāt |

Tak jak Bóg Wasudewa nie łączy wypełniania obowiązków wojownika z [praktyką] wiedzy czy [pragnieniem osiągnięcia] celów żywota ludzkiego, podobnie [wypełniają powinności] mędrcy, jak on wyzbyci Utożsamienia (ahaṁkāra) i niepragnący owoców. Znawca prawdy nie myśli: „to ja działam”, ani nie pragnie owocu.

yathā bhagavato vāsudevasya kṣatra-dharma-ceṣṭitaṃ na jñānena samuccīyate puruṣārtha-siddhaye, tadvat tat-phalābhisaṃdhy-ahaṃkārābhāvasya tulyatvād viduṣaḥ | tattvavin nāhaṃ karomīti manyate, na ca tat-phalam abhisandhatte |

Gdy [bramin] utrzymujący ogień pragnie niebios i w tym celu wypełnia nacechowane działaniem powinności, jak codzienna ofiara ogniowa (agnihotra), wówczas są to ryty wynikające z pragnień (kāmya). Gdy ryty te są w połowie dokonane, a jego pragnienie zostanie zniszczone, ryty te, jak codzienna ofiara ogniowa, choć są wypełniane, nie mają już dłużej charakteru rytów wynikających z pragnień (kāmya). W związku z tym Bóg poucza: „choć działa, nie plami się” (BhG 5.7), „nie działa i się nie plami” (BhG 13.31).

yathā ca svargādi-kāmārthino ’gnihotrādi-karma-lakṣaṇa[1]-dharmānuṣṭhānāya āhitāgneḥ kāmye eva agnihotrādau pravṛttasya sami-kṛte vinaṣṭe ’pi kāme tad eva agnihotrādy anutiṣṭhato ’pi na tat-kāmyam agnihotrādi bhavati | tathā ca darśayati bhagavān – kurvann api na lipyate (BhG 5.7), na karoti na lipyate (BhG 13.31) iti tatra tatra ||

Odnośnie oznajmień takich jak:
[spełniaj czyn], wcześniej przez starożytnych czyniony” (BhG 4.15),
zaiste Dźanaka i inni właśnie dzięki czynowi doskonałość osiągnęli” (BhG 3.20), należy rozdzielić ich rozumienie. W jaki sposób?

yac ca pūrvaiḥ pūrvataraṃ kṛtaṃ (BhG 4.15), karmaṇaiva hi saṃsiddhim āsthitā janakādayaḥ (BhG 3.20) iti, tat tu pravibhajya vijñeyam | tat kathaṃ?

Jeśli wcześniejsi [wieszczowie] tacy jak Dźanaka byli znawcami prawdy, to wypełniali rytualne obowiązki dla pomyślności świata, a doskonałość osiągnęli dzięki wiedzy: „To przymioty w przymiotach działają” (BhG 3.28). Choć wyrzekli się czynu, doskonałość osiągnęli nie porzucając jego wykonywania, zatem nie wyrzekli się działania – tak to należy rozumieć.

yadi tāvat pūrve janakādayaḥ tattva-vido ’pi pravṛtta-karmāṇaḥ syuḥ, te loka-saṃgrahārthaṃ guṇā guṇeṣu vartante (BhG 3.28) iti jñānenaiva saṃsiddhim āsthitāḥ, karma-saṃnyāse prāpte ’pi karmaṇā sahaiva saṃsiddhim āsthitāḥ, na karma-saṃnyāsaṃ kṛtavanta ity arthaḥ |

W przypadku gdy nie byli oni znawcami prawdy, [frazę] należy objaśnić: „Dźanaka i inni osiągnęli doskonałość – czyli oczyszczenie jestestwa (sattva-śuddhi) lub oświecenie (jñānotpatti) dzięki czynom poświęconym Bogu, mającym postać duchowej praktyki (sādhana). Do tego odnosi się Bóg, gdy mówi:
wykonują czyny dla oczyszczenia jestestwa” (BhG 5.11),
gdy człowiek uczci go swym czynem, osiąga doskonałość” (BhG 18.46).
A powiedziawszy o osiąganiu doskonałości, ponownie [tekst] wyjaśnia stałość w wiedzy: „[dowiedz się ode mnie] jak ten, który osiągnął doskonałość, osiąga też brahmana” (BhG 18.50).

atha na te tattva-vidaḥ | īśvara-samarpitena karmaṇā sādhana-bhūtena saṃsiddhiṃ sattva-śuddhim, jñānotpatti-lakṣaṇāṃ vā saṃsiddhim, āsthitā janakādaya iti vyākhyeyam | etam evārthaṃ vakṣyati bhagavān sattva-śuddhaye karma kurvanti (BhG 5.11) iti | sva-karmaṇā tam abhyarcya siddhiṃ vindati mānavaḥ (BhG 18.46) ity uktvā siddhiṃ prāptasya punar jñāna-niṣṭhāṃ vakṣyati – siddhiṃ prāpto yathā brahma (BhG 18.50) ity ādinā ||

Dlatego według tekstu Gity wyzwolenie osiągane jest jedynie dzięki wiedzy o prawdzie, a nie dzięki [wiedzy] zmieszanej z czynem – oto ostateczna konkluzja. A że taka ona jest, będziemy ukazywać w różnych miejscach zgodnie ze znaczeniem.

tasmād gītā-śāstre kevalād eva tattva-jñānān mokṣa-prāptiḥ na karma-samuccitāt iti niścito ’rthaḥ | yathā cāyam arthaḥ, tathā prakaraṇaśo vibhajya tatra tatra darśayiṣyāmaḥ ||

xxx


[1] -kāma-sādhanāruṣṭhānāy

 

Rāmānuja

tam evaṃ dehātmanor yāthātmya-jñāna-nimitta-śokāviṣṭaṃ dehātiriktātma-jñāna-nimittaṃ ca dharmādharmau bhāṣamāṇaṃ parasparaṃ viruddha-guṇānvitam ubhayoḥ senayor yuddhāya udyuktayor madhye akasmān nirudyogaṃ pārtham ālokya parama-puruṣaḥ prahasann ivedam uvāca | pārthaṃ prahasann iva parihāsa-vākyaṃ vadann iva ātma-paramātma-yāthātmya-tat-prāpty-upāya-bhūta-karma-yoga-jñāna-yoga-bhakti-yoga-gocaram | na tv evāhaṃ jātu nāsam [gītā 2.12] ity ārabhya ahaṃ tvā sarva-pāpebhyo mokṣayiṣyāmi mā śucaḥ [gītā 18.66] ity etad-antam uvāca ity arthaḥ

 

Madhva

brak komentarza aż do BhG 2.11

 

Śrīdhara

tataḥ kiṃ vṛttam ity apekṣāyām āha tam uvāceti | prahasann iva prasanna-mukhaḥ sann ity arthaḥ

 

Madhusūdana

evaṃ yuddham upekṣitavaty apy arjune bhagavān nopekṣitavān iti dhṛtarāṣṭra-durāśā-nirāsāyā ‚ha tam uvāceti | senayor ubhayor madhye yuddhodyamenāgatya tad-virodhinaṃ viṣādaṃ mohaṃ prāpnuvantaṃ tam arjunaṃ prahasann ivānucitācāraṇa-prakāśanena lajjāmbudhau majjayann iva hṛṣīkeśaḥ sarvāntaryāmī bhagavān idaṃ vakṣyamāṇam aśocyān ity ādi vacaḥ parama-gambhīrārtham anucitācaraṇa-prakāśakam uktavān na t”pekṣitavān ity arthaḥ |
anucitācaraṇa-prakāśanena lajjotpādanaṃ prahāsaḥ | lajjā ca duḥkhātmiketi dveṣa-viṣaya eva sa mukhyaḥ | arjunasya tu bhagavat-kṛpā-viṣayatvād anucitācaraṇa-prakāśanasya ca vivekotpatti-hetutvād eka-dalābhāvena gauṇa evāyaṃ prahāsa iti kathayitum iva-śabdaḥ | lajjām utpādayitum iva vivkam utpādayitum arjunasyānucitācaraṇaṃ bhagavatā prakāśyate | lajjotpattis tu nāntarīyakatayāstu māstu veti na vivakṣiteti bhāvaḥ |
yadi hi yuddhārambhāt prāg eva sthito yuddham upekṣeta tadā nānucitaṃ kuryāt | mahatā saṃrambheṇa tu yuddha-bhūmāv āgatya tad-upekṣaṇam atīvānucitam iti kathayituṃ senayor ity ādi-viśeṣaṇam | etac cāśocyānityādau spaṣṭaṃ bhaviṣyati

 

Viśvanātha

aho tvāpy etāvān khalv aviveka iti sakhya-bhāvena taṃ prahasan anaucitya-prakāśena lajjāmbudhau nimajjayan iveti tadānīṃ śiṣya-bhāvaṃ prāpte tasmin hāsyam anucitam ity adharoṣṭha-nikuñcanena hāsyam āvṛṇvaṃś cety arthaḥ | hṛṣīkeśa iti pūrvaṃ premāivārjuna-vāṅ-niyamyo ‚pi sāmpratam arjuna-hita-kāritvāt premṇaivārjuna-mano-niyantāpi bhavatīti bhāvaḥ | senayor ubhayor madhe ity arjunasya viṣādo bhagavatā prabodhaś ca ubhābhyāṃ senābhyāṃ sāmānyato dṛṣṭa eveti bhāvaḥ

 

Baladeva

vyaṅgam arthaṃ prakāśayann āha tam uvāceti taṃ viṣīdantam arjunaṃ prati hṛṣīkeśo bhagavān aśocyān ity ādikam atigambhīrārthaṃ vacanam uvāca | ahotavāpīdṛg vivekaḥ iti sakhya-bhāvena prahasan | anaucitya-bhāṣitvena trapā-sindhau nimajjayan ity arthaḥ | iveti tadaiva śiṣyatāṃ prāpte tasmin hāsānaucityādīṣad adharollāsaṃ kurvann ity arthaḥ | arjunasya viṣādo bhagavatā tasyopadeśaś ca sarva-sākṣika iti bodhayituṃ senayor ubhayor ity etat

 
 

Michalski

Wówczas do niego, opanowanego zwątpieniem pośrodku dwuch wojsk, — rzekł Hriszikeśa, jakby z uśmiechem, Bharato, te słowa,

 

Olszewski

Lecz gdy tak między dwoma wojskami tracił swe męstwo, Krszna rzekł doń z uśmiechem na ustach:

 

Dynowska

A Szri Kriszna, o Bharato, do siedzącego tak w zgnębieniu, pomiędzy dwoma hufcami wojsk, z lekkim przemówił uśmiechem:

 

Sachse


I kiedy stał tak, smutny,
pośrodku obu wojsk, Bharato,
Pan Zmysłów przemówił doń z uśmiechem
tymi słowy.

 

Kudelska


Gdy stał tak zrozpaczony, Bharato, pomiędzy dwiema armiami,
Kriszna uśmiechnął się lekko i w te słowa przemówił:

 

Rucińska

I ozwał się Władca Zmysłów jakby z uśmiechem, Bharato,
Do niego, gdy tak rozpaczał pośród wojsk obu, w te słowa:

 

Szuwalska

I zamilkł. Wtedy Kryszna z uśmiechem przemówił:

 

Byrski

Jemu odrzekł Zmysłów Władca, rad jak gdyby, o Bharato,
Pomiędzy armiami dwoma – zrozpaczonemu – te słowa:”

 
 

BhG 2.11

śrī-bhagavān uvāca
aśocyān anvaśocas tvaṃ prajñā-vādāṃś ca bhāṣase
gatāsūn agatāsūṃś ca nānuśocanti paṇḍitāḥ

Update Required
To play the media you will need to either update your browser to a recent version or update your Flash plugin.

analiza syntaktyczna

śrī-bhagavān (chwalebny Pan) uvāca (rzekł):
tvam (ty) aśocyān (rzeczy nie do opłakiwania) anvaśocaḥ (opłakiwałeś),
prajñā-vādān ca (i słowa mądrości) bhāṣase (mówisz).
paṇḍitāḥ (mędrcy) gatāsūn (nad tymi, których oddechy odeszły) agatāsūn ca (i tymi, których oddechy nie odeszły) na anuśocanti (nie rozpaczają).

 

tłumaczenie polskie

Chwalebny Pan rzekł:
Opłakiwałeś to nad czym płakać nie należy, a prawisz słowa mądrości.
Mędrcy nie rozpaczają ani nad umarłymi, ani nad żywymi.

 

analiza gramatyczna

śrī-bhagavān śrī-bhagavant 1i.1 m.; TP: śriyā yukto bhagavān itiPan połączony z majestatem (od: śrī blask, majestat, fortuna; bhaj – dzielić, dostarczać, radować się, oddawać cześć, bhaga – dział, udział, pomyślność, majątek; -mant / -vant – sufiks oznaczający posiadacza, bhagavant – posiadacz fortuny);
uvāca vac (mówić) Perf. P 1c.1powiedział;
aśocyān a-śocya (śuc – palić, smucić się, lamentować) PF 2i.3 m.nie do opłakiwania;
anvaśocaḥ anu-śuc (rozpaczać, opłakiwać) Imperf. P 2c.1opłakiwałeś;
tvam yuṣmat sn. 1i.1ty;
prajñā-vādān prajñā-vāda 2i.3 m.; TP: prajñāyā vādān itisłowa mądrości (od: pra-jñā – wiedzieć, rozumieć, rozróżniać, prajñā – rozeznanie, mądrość, orzeczenie, werdykt; vad – mówić, vāda – mowa, dysputa, doktryna);
ca av.i;
bhāṣase bhāṣ (mówić) Praes. Ā 2c.1mówisz;
gatāsūn gata-asu 2i.3 m.; BV: yeṣām asavo gatāḥ santi tāntych, których oddechy odeszły (od: gam – iść, PP gata – odeszły; asu – oddech, życie, w liczbie mnogiej powietrza życia);
agatāsūn a-gata-asu 2i.3 m.; BV: yeṣām asavo ‘gatāḥ santi tāntych, których oddechy nie odeszły (od: gam – iść PP; asu – oddech, życie, w liczbie mnogiej powietrza życia);
ca av.i;
na av.nie;
anuśocanti anu-śuc (rozpaczać, opłakiwać) Praes. P 1c.3opłakują;
paṇḍitāḥ paṇḍita 1i.3 m.uczeni, mądrzy, inteligentni (paṇḍā mądrość, wiedza);

 

warianty tekstu

anvaśocas tvaṃ → anuśocaṃs tvaṃ / anvaśocyas tvaṃ / avaśocas tvaṃ (ty jesteś rozpaczający / jest rozpaczane, ty… / ty rozpaczasz);
prajñā-vādāṃś ca bhāṣase → prājñavan nābhibhāṣase / prajñāvān nābhibhāṣase (posiadający wiedzę nie mówisz…);

… → werset spoza wydania krytycznego po wersecie 2.11:
tvaṃ mānuṣyeṇopahatāntarātmā viṣāda-mohābhibhavād visaṃjñaḥ
kṛpā-gṛhītaḥ samavekṣya bandhūn abhiprapannān mukham antakasya

Ty, którego wewnętrzną jaźń obezwładnia człowieczeństwo,
z powodu rozpaczy i konsternacji jesteś bez świadomości,
pochwycony przez litość po ujrzeniu krewnych,
którzy zbliżyli się do ust śmierci.

 
 

Śāṃkara

Legenda:
fragmenty komentowanego wersetu
cytaty z różnych pism
wprowadzenie polemiki

W tym miejscu Bóg Wasudewa nie widzi innego sposobu, by wyzwolić Ardźunę pogrążonego w wielkim oceanie rozpaczy, którego umysł omroczony jest co do powinności, i którego wiedza jest fałszywa, jak [przekazanie mu] nauki o jaźni. Dlatego łaskawie pragnie wyzwolić Ardźunę i zstępuje by wyjaśnić tę naukę. Mówi on:

 tatraiva dharma-saṃmūḍha-cetaso mithyā-jñānavato mahati śoka-sāgare nimagnasya arjunasya anyatrātma-jñānād uddharaṇam apaśyan bhagavān vāsudevaḥ, tataḥ kṛpayā arjunam uddidhārayiṣuḥ ātma-jñānāyāvatārayann āha

Chwalebny Pan rzekł:
Opłakujesz to nad czy płakać nie należy i prawisz słowa mądrości.
Mędrcy nie rozpaczają ani nad umarłymi, ani nad żywymi.

śrī-bhagavān uvāca
aśocyān anvaśocas tvaṃ prajñā-vādāṃś ca bhāṣase
|
gatāsūn agatāsūṃś ca nānuśocanti paṇḍitāḥ
||2.11||

Nie należy płakać nad niewartymi rozpaczy – Bhiszmą, Droną i innymi. Ponieważ ich czyny są prawe, a z absolutnego oglądu rzeczywistości (paramārtha) są oni wieczni, dlatego opłakujesz to nad czym płakać nie należy, czyli tych którzy nie są rozpaczy warci. [Powiedziałeś] począwszy [od strofy mówiącej o:] „królewskim szczęściu” (BhG 1.32): „Oni umrą z mojej przyczyny…, cóż pocznę gdy ich zabraknie?”

na śocyā aśocyāḥ bhīṣma-droṇādayaḥ | sad-vṛttatvāt paramārtha-svarūpeṇa ca nityatvāt, tān aśocyān anvaśoco ’nuśocitavān asi te mriyante man-nimittam, ahaṃ tair vinābhūtaḥ kiṃ kariṣyāmi rājya-sukhādinā (BhG 1.32) iti |

A jednocześnie prawisz słowa mądrości – czyli wypowiadasz się jak osoba rozumna i mądra. Tak niczym szaleniec ukazujesz sprzeczne [postawy] – głupotę i mądrość. Oto sens [wypowiedzi].

tvaṃ prajñā-vādān prajñāvatāṃ buddhimatāṃ vādāṃś ca vacanāni ca bhāṣase | tad etat mauḍhyaṃ pāṇḍityaṃ ca viruddham ātmani darśayasi unmatta iva ity abhiprāyaḥ |

Mędrcy, czyli znawcy jaźni, nie rozpaczają nad umarłym – pozbawionym życiowego tchnienia, ani nad żywym – posiadającym życiowe tchnienie.

yasmāt gatāsūn gata-prāṇān mṛtān, agatāsūn agata-prāṇān jīvataś ca nānuśocanti paṇḍitāḥ ātmajñāḥ |

Mędrcy (paṇḍita) to ci, którzy mają rozeznanie w wiedzy o jaźni. Objawienie wyjaśnia: „pozbywszy się uczoności…” (pāṇḍityaṃ nirvidya) (Bṛh-up. 3.5.1)[1].

paṇḍā ātma-viṣayā buddhir yeṣāṃ te hi paṇḍitāḥ, pāṇḍityaṃ nirvidya (Bṛh-up. 3.5.1) iti śruteḥ |

Z absolutnego oglądu rzeczywistości, ci którzy są wieczni nie zasługują na rozpacz. Dlatego jesteś głupcem – oto znaczenie.

paramārthatas tu tān nityān aśocyān anuśocasi, ato mūḍho ’si ity abhiprāyaḥ ||2.11||

[1]Bṛh-up 3.5.1 (fragment, tłum. KUDELSKA 2004: 93):

tasmād brāmaṇaḥ pāṇḍityaṃ nirvidya bālyena tiṣṭhāset |
bālyaṃ ca pāṇḍityaṃ ca nirvidyātha muniḥ |
Przeto niech bramin nie pragnie być uczonym i stanie się jak dziecko,
A gdy stanie mu się obojętne zarówno bycie dzieckiem, jak i uczonym wtedy stanie się ascetą.

 

Rāmānuja

aśocyān prati anuśocasi patanti pitaro hy eṣāṃ lupta-piṇḍodaka-kriyāḥ [gītā 1.41] ity ādikān dehātma-svabhāva-prajñā-nimitta-vādāṃś ca bhāṣase | dehātma-svabhāva-jñānavatāṃ nātra kiñcit śoka-nimittam asti | gatāsūn dehān agatāsūn ātmanaś ca prati tayoḥ svabhāva-yāthātmya-vido na śocanti | atas tvayi vipratiṣiddham idam upalabhyate | yad etān haniṣyāmīty anuśocanam, yac ca dehātiriktātma-jñāna-kṛtaṃ dharmādharma-bhāṣaṇam | ato deha-svabhāvaṃ ca na jānāsi, tad-atiriktam ātmānaṃ ca nityam, tat-prāpty-upāya-bhūtaṃ yuddhādikaṃ dharmaṃ ca | idaṃ ca yuddhaṃ phalābhisandhi-rahitam | ātma-yāthātmyāvāpty-upāya-bhūtam | ātmā hi na janmādhīna-sad-bhāvo na maraṇādhīna-vināśaś ca; tasya janma-maraṇayoḥ abhāvāt; ataḥ sa na śoka-sthānam | dehas tv acetanaḥ pariṇāma-svabhāvaḥ, tasya utpatti-vināśa-yogaḥ svābhāvikaḥ, iti so’pi na śoka-sthānam ity abhiprāyaḥ

 

Śrīdhara

dehātmanor avivekād asyaivaṃ śoko bhavatīti tad-viveka-darśanārthaṃ śrī-bhagavān uvāca aśocyān ity ādi | śokasyāviṣayī-bhūtān eva bandhūn tvam anvaśocaḥ anuśocitavān asi dṛṣṭvemān svajanān kṛṣṇa ity ādinā | tatra kutas tvā kaśmalam idaṃ viṣame samupasthitam ity ādinā mayā bodhito ‚pi punaś ca prajñāvatāṃ paṇḍitānāṃ vādān śabdān kathaṃ bhīṣmam ahaṃ saṅkhye ity ādīn kevalaṃ bhāṣase, na tu paṇḍito ‚si, yataḥ gatāsūn gata-prāṇān bandhūn agatāsūṃś ca jīvato ‚pi, bandhu-hīnā ete kathaṃ jīviṣyantīti nānuśocanti paṇḍitā vivekinaḥ

 

Madhusūdana

komentarz wspólny przy wersecie BhG 2.18

 

Viśvanātha

bho arjuna ! tavāyaṃ bandha-vadha-hetukaḥ śoko bhrama-mūlaka eva, tathā kathaṃ bhīṣmam ahaṃ saṅkhye ity ādiko vivekaś cāprajñā-mūlaka evety āha aśocyān ity ādi | aśocyān śokānārhān eva tvam anvaśoco ‚nuśocitavān asi | tathā tvāṃ prabodhayantaṃ māṃ prati prajñā-vādān prajñāyāṃ satyām eva ye vādāḥ kathaṃ bhīṣmam ahaṃ saṅkhye ity ādīni vākyāni tān bhāṣase, na tu tava kāpi prajñā vartate iti bhāvaḥ | yataḥ paṇḍitāḥ prajñāvanto gatāsūn gatā niḥsṛtā bhavanty asavo yebhyas tān sthūla-dehān na śocanti, teṣāṃ naśvara-bhāvatvād iti bhāvaḥ | agatāsūn aniḥsṛta-prāṇān sūkṣma-dehān api na śocanti, te hi mukteḥ pūrvaṃ naśvarā eva | ubhayeṣām api tathā tathā svabhāvasya duṣpariharatvāt | mūrkhās tu pirtrādi-dehebhyaḥ prāṇeṣu niḥsṛteṣv eva śocanti, sūkṣma-dehāṃs tu na, te prāyaḥ paricinvantyas atas tair alam | ete hi sarve bhīṣmādayaḥ sthūla-sūkṣma-deha-sahitā ātmāna eva | ātmanāṃ tu ityatvāt teṣu śoka-pravṛttir eva nāstīty atas tvayā yat pūrvam artha-śāstrāt dharma-śāstraṃ balavad ity uktaṃ tatra mayā tu dharma-śāstrād api jñāna-śāstraṃ balavad ity ucyata iti bhāvaḥ

 

Baladeva

evaṃ arjune tūṣṇīṃ sthite tad-buddhim ākṣipan bhagavān āha aśocyān iti | he arjuna ! aśocyān śocitum ayogyān eva dhārtarāṣṭrāṃs tvaṃ anvaśocaḥ śocitavān asi | tathā māṃ prati prajñā-vādān prajñāvatām iva vacanāni dṛṣṭvemaṃ svajanam ity ādīni, kathaṃ bhīṣmam ity ādīni ca bhāṣase, na ca te prajñā-leśo ‚py astīti bhāvaḥ | ye tu prajñāvantas te gatāsūn nirgata-prāṇān sthūla-dehān, agatāsūṃś cānirgata-prāṇān sūkṣma-dehāṃś ca, śabdād ātmanaś ca na śocanti | ayam arthaḥ – śokaḥ sthūla-dehānāṃ vināśitvāt, nāntyaḥ sūkṣma-dehānāṃ mukteḥ prāg avaināśitvāt tadvatām ātmanāṃ tu ṣaḍ-bhāva-vikāra-varjitānāṃ nityatvān na śocyāteti | dehātma-svabhāva-vidāṃ na ko ‚pi śoka-hetuḥ | yad-artha-śāstrād dharma-śāstrasya balavattvam ucyate | tat kila tato ‚pi balavatā jñāna-śāstreṇa pratyucyate | tasmād aśocye śocya-bhramaḥ pāmara-sādhāraṇaḥ paṇḍitasya te na yogya iti bhāvaḥ

 
 

Michalski

Wzniosła rzekł:
Żałujesz tych, których nie należy żałować, chociaż zresztą mówisz rozsądnie. Mędrcy nie żałują ani umarłych, ani żyjących.

 

Olszewski

Błogosławiony.
Płaczesz nad ludźmi, nad którymi płakać nie należy, acz słowa twoje są mądrości pełne. Mędrcy nie płaczą ani żywych, ani umarłych.

 

Dynowska

Pan rzecze:
Bolejesz nad tymi, nad którymi boleć nie należy, choć skądinąd mądre mówisz słowa. Człowiek rozumny nad żywym nie boleje, ani nad umarłym.

 

Sachse


Czcigodny rzekł:
Bolejesz nad tymi, nad którymi boleć nie należy,
i przemawiasz tylko językiem mądrości.
Światli mężowie nie boleją jednak
ani nad tymi, co żyją, ani tymi, co umarli.

 

Kudelska


Czcigodny pan rzecze:
Żałujesz tego, czego żałować nic należy, choć słowa prawisz uczone,
Mędrcy nie boleją ani nad żywym, ani nad umarłym.

 

Rucińska

Rzekł Pan:
Żałujesz niegodnych żalu i słowa prawisz uczone.
Nad żywym ni nad umarłym mędrzec łez żalu nie roni!

 

Szuwalska

»Niewarte jest rozpaczy to, co opłakujesz
Tak wielkimi słowami, gdyż prawdziwy mędrzec
Łez nie roni nad żywym ani nad umarłym.

 

Byrski

Rzekł Pan Czcigodny:
„Żalu niegodnych żałujesz, choć mądrze prawisz, Ardźuno.
Ani żywych, ani zmarłych nie żałują przecie mądrzy.

 
 

BhG 2.12

na tv evāhaṃ jātu nāsaṃ na tvaṃ neme janādhipāḥ
na caiva na bhaviṣyāmaḥ sarve vayam ataḥ param

Update Required
To play the media you will need to either update your browser to a recent version or update your Flash plugin.

analiza syntaktyczna

jātu (kiedykolwiek) aham (ja) na āsam (nie byłem),
tvam na [āsīḥ] (ty nie byłeś),
ime (ci) janādhipāḥ (władcy) na [āsan] (nie byli) [iti]
tu na eva (ale z pewnością nie).
ataḥ param (stąd dalej) sarve (wszyscy) vayam (my) na bhaviṣyāmaḥ (nie będziemy) [iti]
na ca eva (i z pewnością nie).

 

tłumaczenie polskie

Z pewnością nie [jest] tak, [że] kiedykolwiek nie istniałem ja, czy ty, czy ci królowie.
I zaiste tak nie [jest, że] od tej chwili wszystkich nas [kiedykolwiek] nie będzie.

 

analiza gramatyczna

na av.nie;
tu av.ale, wtedy, z drugiej strony, i;
eva av.z pewnością, właśnie, dokładnie, jedynie;
aham asmat sn. 1i.1ja;
jātu av.całkowicie, zawsze, kiedykolwiek, pewnego razu;
na av.nie;
āsam as (być) Imperf. P 3c.1byłem;
na av.nie;
tvam yuṣmat sn. 1i.1ty;
na av.nie;
ime idam sn. 1i.3 m.ci;
janādhipāḥ jana-adhipa 1i.3 m.; TP: janānām adhipā itiwładcy ludzi (od: jan – rodzić, stwarzać, jana – stworzenie, człowiek; adhi – ponad, pa – obrońca, w złożeniach skrót od: pati, adhi-pa – władca, król);
na av.nie;
ca av.i;
eva av.z pewnością, właśnie, dokładnie, jedynie;
na av.nie;
bhaviṣyāmaḥ bhū (być) Fut. P 3c.3będziemy;
sarve sarva sn. 1i.3 m.wszyscy;
vayam asmat sn. 1i.3my;
ataḥ av.stąd, odtąd (ablativus nieodmienny zakończony na -tas);
param av.dalej, potem, później (od: para – daleki, odległy, poza, wcześniejszy, późniejszy, starożytny, ostateczny, najlepszy);

 

warianty tekstu

na tv evāhaṃ → na hy evāhaṃ / na evāhaṃ / na tv enāhaṃ (zaiste z pewnością nie ja / z pewnością nie ja / ale nie ten ja);
neme → nāmī (nazywany, zgięty);
caiva → caivaṃ (i w ten sposób);
vayam ataḥ → vayam itaḥ (my stąd);

 
 



Śāṃkara

Legenda:
fragmenty komentowanego wersetu
cytaty z różnych pism
wprowadzenie polemiki

Dlaczego nie są warci rozpaczy? Gdyż są wieczni. Jak to jest możliwe?

 kutas te aśocyāḥ? yato nityāḥ | kathaṃ?

Z pewnością nie jest tak, że kiedykolwiek nie istniałem ja, czy ty, czy ci królowie.
I zaiste tak nie jest, że od tej chwili wszystkich nas [kiedykolwiek] nie będzie.

na tv evāhaṃ jātu nāsaṃ na tvaṃ neme janādhipāḥ |
na caiva na bhaviṣyāmaḥ sarve vayam ataḥ param ||2.12||

Zaiste nie jest tak, że kiedyś, czyli w jakimkolwiek czasie, ja nie istniałem – to znaczy, że zawsze istniałem. Podczas przejścia, czyli powstawania i zaniku ciała, które jest niczym naczynie, ja zaiste pozostaję wieczny. Oto sens [wypowiedzi].

na tv eva jātu kadācid ahaṃ nāsaṃ kintv āsam eva | atīteṣu dehotpatti-vināśeṣu ghaṭādiṣu viyad iva nitya eva aham āsam ity abhiprāyaḥ |

Podobnie ty nie byłeś nieistniejący, lecz istniałeś. Także ci królowie nie nie istnieli, lecz właśnie istnieli.

tathā na tvaṃ nāsīḥ, kintv āsīr eva | tathā neme janādhipā āsan kintv āsann eva |

I także nie przestaniemy istnieć, czyli właśnie będziemy istnieć – my wszyscy. Od tej chwili to znaczy po zniszczeniu ciała, a więc również w przyszłości. Za sprawą natury jaźni w trzech fazach czasu jesteśmy wieczni. Oto znaczenie.

tathā na caiva na bhaviṣyāmaḥ, kintu bhaviṣyāma eva, sarve vayam ato ’smād deha-vināśāt param uttara-kāle ’pi | triṣv api kāleṣu nityā ātma-svarūpeṇa ity arthaḥ |

Liczba mnoga użyta jest ze względu na różnice cielesne, a nie ze względu na wielość jaźni.

deha-bhedānuvṛttyā bahu-vacanam, nātma-bhedābhiprāyeṇa ||2.12||

 

Rāmānuja

prathamaṃ tāvad ātmanāṃ svabhāvaṃ śṛṇu | ahaṃ sarveśvaras tāvad ato vartamānāt pūrvasmin anādau kāle na nāsam api tu āsam | tvan-mukhāś caite īśitavyāḥ kṣetrajñā na nāsan api tv āsan | ahaṃ ca yūyaṃ ca sarve vayam ataḥ param asmād anantare kāle na caiva na bhaviṣyāmaḥ, api tu bhaviṣyāma eva | yathā ahaṃ sarveśvaraḥ paramātmā nitya iti nātra saṃśayaḥ, tathaiva bhavantaḥ kṣetrajñā ātmāno’pi nityā eveti mantavyāḥ | evaṃ bhagavataḥ sarveśvarad ātmanāṃ parasparaṃ ca bhedaḥ pāramārthakaḥ, iti bhagavatā evoktam iti pratīyate |
ajñāna-mohitaṃ prati tan-nivṛttaye pāramārthika-nityatvopadeśa-samaye aham ‚tvam ‚ime’ sarve ‚vayam iti vyapadeśāt | aupādhikātma-bheda-vāde hy ātma-bhedasyātāttvikatvena tattvopadeśa-samaye bheda-nirdeśo na saṃgacchate | bhagavad-uktātma-bhedaḥ svābhāvika iti | śrutir apy āha—nityo nityānāṃ cetanaś cetanānām eko bahūnāṃ yo vidadhāti kāmān [śve.u. 6.13] iti | nityānāṃ bahūnāṃ cetanānāṃ ya ekaś cetano nityaḥ sa kāmān vidadhātīty arthaḥ |
ajñāna-kṛta-bheda-dṛṣṭi-vāde tu parama-puruṣasya paramārtha-dṛṣṭer nirviśeṣa-kūṭastha-nitya-caitanyātma-yāthātmya-sākṣāt-kārat nivṛttājñāna-tat-kāryatayā ajñāna-kṛta-bheda-darśanaṃ tan-mūlopadeśādi-vyavahāraś ca na saṃgacchante | [parama-puruṣo’py ajña iti pakṣe’rjuna-vākyāt parama-puruṣa-vākyasyājñāna-mūla-mithyārthatve viśeṣābhāvān na tasyopadeśa-rūpatvāt |]
atha parama-puruṣasyādhigatād dvaita-jñānasya bādhitānuvṛtti-rūpam idaṃ bheda-jñānaṃ dagdha-paṭādivan na bandhakam iti ucyate, naitad upapadyate | marīcikā-jala-jñānādikaṃ hi bādhitam anuvartamānam api na jalāharaṇādi-pravṛtti-hetuḥ | evam atrāpy advaita-jñānena bādhitaṃ bheda-jñānam anuvartamānam api mithyārtha-viṣayatva-niścayāt nopadeśādi-pravṛtti-hetuḥ bhavati | na ceśvarsya pūrvam ajñasya śāstrādhigata-tattva-jñānatayā bādhitānuvṛttiḥ śakyate vaktum | yaḥ sarvajñaḥ sarvavit [mu.u. 2.1.9] parasya śaktir vividhaiva śrūyate svābhāvikī jñāna-bala-kriyā ca [śve.u. 6.8]
vedāhaṃ samatītāni
vartamānāni cārjuna |
bhaviṣyāṇi ca bhūtāni
māṃ tu veda na kaścana [gītā 7.26] iti śruti-smṛti-virodhāt |
kiṃ ca, parama-puruṣaś cedānīntana-guru-paramparā cādvitīyātma-svarūpa-niścaye sati anuvartamāne’pi bheda-jñāne sva-niścayānurūpam advitīyam ātma-jñānaṃ kasmā upadiśatīti vaktavyam ? pratibimbavat pratīyamānebhyaḥ arjunādibhya iti cet, naitad upapadyate; na hy anunmattaḥ ko’pi maṇi-kṛpāṇa-darpaṇādiṣu pratīyamāneṣu svātma-pratibimbeṣu teṣāṃ svātmano’nanyatvaṃ jānan tebhyaḥ kam apy artham upadiśati |
bādhitānuvṛttir api tair na śakyate vaktum | bādhakenādvitīyātma-jñānena ātma-vyatirikta-bheda-jñana-kāraṇasyānāder vinaṣṭatvāt | dvi-candra-jñānādau tu candraikatva-jñānena pārmārthika-timirādi-doṣasya dvi-candra-jñāna-hetoḥ avinaṣṭatvād bādhitānuvṛttiḥ yuktā | anuvartamānam api prabala-pramāṇa-bādhitvenākiñcitkaram | iha tu bheda-jñānasya sa-viṣayasya sa-kāraṇasya apāramārthikatvena vastu-yāthātmya-jñāna-vinaṣṭatvāt na kathaṃcid api bādhitānuvṛttiḥ saṃbhavati | ataḥ sarveśvarasya idānīntana-guru-paramparāyāś ca tattva-jñānam asti ced bheda-darśana-tat-kāryopadeśādya-saṃbhavaḥ | bheda-darśnam astīti ced, ajñānasya tad-dhetoḥ sthitatvenājñatvād eva sutarām upadeśo na saṃbhavati |
kiṃ ca, guror advitīyātma-vijñānād eva brahma-jñānasya sakāryasya vinaṣṭatvāt śiṣyaṃ prati upadeśo niṣprayojanaḥ | gurus taj-jñānaṃ ca kalpitam iti cet, śiṣya-taj-jñānayor api kalpitatvāt tad apy anivartakam | kalpitatve’pi pūrva-virodhitvena nivartakam iti cet, tad ācārya-jñāne’pi samānam iti tad eka nivartakaṃ bhavatīty upadeśānarthakyam eva | iti kṛtam asamīcīna-vādair nirastaiḥ

 

Śrīdhara

aśocyatve hetum āha na tv evāham iti | yathāhaṃ parameśvaro jātu kadācit līlā-vigrahasyāvirbhāva-tirobhāvato nāsam iti tu naiva | api tv āsam eva anāditvāt | na ca tvaṃ nāsīḥ nābhūḥ, api tv āsīr eva | ime vā janādhipā nṛpā nāsann iti na, api tu āsann eva mad-aṃśatvāt | tathātaḥ param ita upary api na bhaviṣyāmo na sthāsyāma iti ca naiva, api tu sthāsyāma eveti janma-maraṇa-śūnyatvād aśocyā ity arthaḥ

 

Madhusūdana

komentarz wspólny przy wersecie BhG 2.18

 

Viśvanātha

athavā sakhe tvām aham evaṃ pṛcchāmi | kiṃ ca prītyāspadasya maraṇe dṛṣṭe sati śoko jāyate, tatreha prītyāspadam ātmā deho vā ? sarveṣām eva bhūtānāṃ nṛpa svātmaiva vallabhaḥ [BhP 10.14.57] iti śukokter ātmaiva prīty-āspadam iti cet tarhi jīveśvara-bhedena dvividhasyaivātmano nityatvād eva maraṇābhāvād ātmā śokasya viṣayo nety āha na tv evāham iti | ahaṃ paramātmā jātu kadācid api pūrvaṃ nāsam iti na, api tv āsam eva | tathā tvam api jīvātmā āsīr eva | tatheme janādhipā rājānaś ca jīvātmāna āsann eveti prāg-abhāvābhāvo darśitaḥ | tathā sarve vayam ahaṃ tvam ime janādhipāś cātaḥ paraṃ na bhaviṣyāmo na sthāsyāma iti na, api tu sthāsyāma eveti dhvaṃsābhāvaś ca darśita iti paramātmano jīvātmanāṃ ca nityatvād ātmā na śoka-viṣaya iti sādhitam | atra śrutayaḥ – nityo nityānāṃ cetanaś cetanānām eko bahūnāṃ yo vidadhāti kāmān [ŚvetU 6.13] ity ādyāḥ

 

Baladeva

evam asthāna-śocitvād apāṇḍityam arjunasyāpādya tattva-jijñāsuṃ niyojitāñjaliṃ taṃ prati sarveśvaro bhagavān nityo nityānāṃ cetanaś cetanānām eko bahūnāṃ yo vidadhāti kāmān [ŚvetU 6.13] iti śruti-siddhaṃ svasmāj jīvānāṃ ca pāramarthikaṃ bhedam āha na tv evāham iti | he arjuna ! ahaṃ sarveśvaro bhagavān itaḥ
pūrvasminn ādau kāle jātu kadācin nāsam iti na, api tv āsam eva | tathā tvam arjuno nāsīr iti na, kintv āsīr eva | ime janādhipā rājāno nāsann iti na, kintv āsann eva | tathetaḥ parasminn ante kāle sarve vayam ahaṃ ca tvaṃ ca ime ca na bhaviṣyāma iti na, kintu bhaviṣyāma eveti | sarveśvaravaj jīvānāṃ ca traikālika-sattā-yogitvāt tad-viṣayako na śoko yukta ity arthaḥ | na cāvidyā-kṛtatvād vyavahāriko ‚yaṃ bhedaḥ | sarvajñe bhagavaty avidyā-yogāt | idaṃ jñānam upāśritya ity ādinā mokṣe ‚pi tasyābhidāsyamānatvāc ca | na cābhedajñasyāpi harer bādhitānuvṛtti-nyāyeneyam arjunādi-bheda-dṛṣṭir iti vācyam | tathā saty upadeśāsiddheḥ | maru-marīcikādāv udaka-buddhir bādhitāpy anuvartamānā mithyārtha-viṣayatva-niścayān nodakāharaṇādau pravartayed evam abheda-bodha-bādhitāpy anuvartamānārjunādi-bheda-dṛṣṭis tattva-niścayān nopadeśādau pravartayiṣyatīti yat kiñcid etat |
nanu phalavaty ajñāte ‚rthe śāstra-tātparya-vīkṣaṇāt tādṛśo ‚bhedas tātparya-viṣayo vaiphalyāj jñātatvāc ca | bhedas tad-viṣayo na syāt, kintu adbhyo vā eṣa prātar udety apaḥ sāyaṃ praviśati ity ādi-śruty-arthavad anuvādya eva sa iti cen mandam etat | pṛthag ātmānaṃ preritāraṃ ca matvā juṣṭas tatas tenāmṛtatvam eti [ŚvetU 1.6] ity ādinā bheda evāmṛtatva-phala-śravaṇāt | viruddha-dharmāvacchinna-pratiyogikatayā loke tasyājñātatvāc ca | te ca dharmā vibhutvāṇutva-svāmitva-bhṛtyatvādayaḥ śāstraika-gamyā mitho viruddhā bodhyāḥ | abhedas tv aphalas tatra phalānaṅgīkārāt | ajñātaś ca śaśa-śṛṅgavad asattvāt | tasmāt paramārthikas tad-bhedaḥ siddhaḥ

 
 

Michalski

Nie byłem nigdy bez istnienia, ani ty, ani ci książęta narodów i również nikt z nas tu wszystkich nie przestanie istnieć kiedykolwiek.

 

Olszewski

Albowiem istnieliśmy zawsze i ja i ty i ci książęta i żaden z nas nigdy istnieć nie przestanie w przyszłości.

 

Dynowska

Albowiem zaprawdę nie było takiego czasu, kiedym nie istniał Ja, lub ty, lub ci książęta ziemi; ani też kiedykolwiek nadejść może czas, gdy istnieć przestaniemy.

 

Sachse


Bo nigdy nie było tak,
bym nie istniał ja, ty, czy ci oto królowie.
I nigdy nie będzie tak w przyszłości,
aby nie było któregokolwiek z nas.

 

Kudelska


Wszak nigdy tak nie było, abym nie istniał ja, ty, lub któryś z tych książąt;
I czas taki nie nastanie, aby ktoś z nas nie istniał.

 

Rucińska

Nie było tak, bym nie istniał ja, ty czy owi książęta,
I nigdy tak się nie zdarzy, abyśmy istnieć przestali!

 

Szuwalska

Nie było bowiem chwili, w której bym nie istniał
Ja, ty czy wszyscy tutaj zebrani królowie.
Chwili takiej nie będzie także i w przyszłości.

 

Byrski

Zaprawdę ja byłem zawsze i tyś był i ci królowie
I ciągle wszyscy będziemy teraz, zawsze i na wieki.

 
 

BhG 2.13

dehino smin yathā dehe kaumāraṃ yauvanaṃ jarā
tathā dehāntara-prāptir dhīras tatra na muhyati

Update Required
To play the media you will need to either update your browser to a recent version or update your Flash plugin.

analiza syntaktyczna

yathā (tak jak) asmin (w tym) dehe (ciele) dehinaḥ (mającego ciało) kaumāram (dzieciństwo), yauvanam (dojrzałość), jarā (starość) [bhavanti] (istnieją),
tathā (tak też) dehāntara-prāptiḥ (osiągnięcie innego ciała),
tatra (co do tego) dhīraḥ (mędrzec) na muhyati (nie ulega złudzeniu).

 

tłumaczenie polskie

Tak jak w tym ciele istnieją dzieciństwo, dojrzałość i starość posiadacza ciała,
tak też istnieje osiągnięcie innego ciała. Mędrzec co do tego się nie myli.

 

analiza gramatyczna

dehinaḥ dehin 6i.1 m.mającego ciało (od: dih – namaszczać, kleić, deha – forma, kształt, ciało; dehin = dehavant = dehābhimānin – posiadacz ciała, myślący [o sobie jako] o ciele);
asmin idam sn. 7i.1 m.w tym;
yathā av.tak jak (corelativum do: tathā)
dehe deha 7i.1 m.w ciele (od: dih – namaszczać, kleić, deha – forma, kształt, ciało);
kaumāram kaumāra 1i.1 n.dzieciństwo, delikatność (od: ku – partykuła w złożeniach wyrażająca pytanie – jak? skąd? jakiego rodzaju?; mṛ umierać; ku-māra – łatwo umierający, dziecko);
yauvanam yauvana 1i.1 n.młodość (od: yuvan – młody, dorosły, silny, zdrowy);
jarā jarā 1i.1 f.starość (od: jṝ starzeć się, niszczeć);
tathā av.tak, w ten sposób, podobnie;
dehāntara-prāptiḥ deha-antara-prāpti 1i.1 f.; TP: dehasya antarasya prāptir itiosiągnięcie innego ciała (od: dih – namaszczać, kleić, deha – forma, kształt, ciało; antara – wnętrze, zewnętrze, różny od, inny; pra-āp – osiągać, zdobywać, prāpta PP – osiągnięty; prāpti – osiąganie);
dhīraḥ dhīra 1i.1 m.stabilny, spokojny, trzeźwy, mądry (od: dhṛ – dzierżyć lub dhā umieszczać);
tatra av.tutaj, co do tego, w tym (od: tat – locativus nieodmienny zakończony na -tra);
na av.nie;
muhyati muh (mylić się, być skonfundowanym, omroczonym, ogłupiałym) Praes. P 1c.1jest oszołomiony, ulega złudzeniu, jest ogłupiały, myli się;

 

warianty tekstu

dhīras → vīras (mężny);

 
 

Śāṃkara

Legenda:
fragmenty komentowanego wersetu
cytaty z różnych pism
wprowadzenie polemiki

Aby wyjaśnić jakim sposobem jaźń jest wieczna podano przykład:

tatra katham iva nitya ātmeti dṛṣṭāntam āha

Tak jak w tym ciele istnieją dzieciństwo, dojrzałość i starość wcielonego,
tak też istnieje osiągnięcie innego ciała. Mędrzec co do tego się nie myli.

ehino ’smin yathā dehe kaumāraṃ yauvanaṃ jarā |
tathā dehāntara-prāptir dhīras tatra na muhyati ||2.13||

Wcielony, to właściciel ciała. Dla owego wcielonego, czyli dla jaźni, w obecnie istniejącym ciele, jawią się trzy odróżniające się od siebie stany (avastha):
1. dzieciństwo, czyli bycie dzieckiem – stan niedojrzałości;
2. dojrzałość, czyli bycie młodym – stan pośredni;
3. starość, czyli zanik sił życiowych – stan uwiądu.

deho ’sya astīti dehī, tasya dehino dehavataḥ ātmano ’smin vartamāne dehe yathā yena prakāreṇa kaumāraṃ kumāra-bhāvo bālyāvasthā, yauvanaṃ yūno bhāvo madhyamāvasthā, jarā vayo-hāniḥ jīrṇāvasthā, ity etāḥ tisro ’vasthāḥ anyonya-vilakṣaṇāḥ |

Gdy kończy się pierwszy stan, jaźń nie przepada, a gdy pojawia się drugi jaźń się nie rodzi. Zatem widzi się, że jaźń pozostaje niezmienna osiągając drugi i trzeci stan.

tāsāṃ prathamāvasthā-nāśe na nāśaḥ, dvitīyāvasthopajane na upajana ātmanaḥ | kiṃ tarhi? avikriyasyaiva dvitīya-tṛtīyāvasthā-prāptiḥ ātmano dṛṣṭā |

Tak też, czyli podobnie, gdy [wychodzi] z ciała i osiąga inne, jaźń pozostaje niezmienna. Oto znaczenie.

tathā tadvad eva dehād anyo deho dehāntaram, tasya prāptiḥ dehāntara-prāptiḥ avikriyasyaiva ātmana ity arthaḥ |

Mędrzec, czyli osoba inteligentna, gdy to ma miejsce, nie myli się, czyli nie ulega omroczeniu.

dhīro dhīmān tatraivaṃ sati na muhyati na moham āpadyate ||2.13||

 

Rāmānuja

ekasmin dehe vartamānasya dehinaḥ kaumārāvasthāṃ vihāya yauvanādy-avasthā-prāptau ātmanaḥ sthira-buddhyā yathātmā naṣṭa iti na śocati, dehād dehāntara-prāptāv api tathaiva sthira ātmeti buddhimān na śocati | ata ātmanāṃ nityatvād ātmāno na śoka-sthānam | etāvad atra kartavyam—ātmanāṃ nityānām eva anādi-karma-vaśyatayā tat-tat-karmocita-deha-saṃsṛṣṭānāṃ tair eva dehair bandha-nivṛttaye śāstrīyaṃ sva-varṇocitaṃ yuddhādikam anabhisaṃhita-phalaṃ karma kurvatām avarjanīyatayā indriyaiḥ indriyārtha-sparśāḥ śītoṣṇādi-prayukta-sukha-duḥkha-dā bhavanti | te tu yāvac-chāstrīya-karma-samāpti kṣantavyā iti

 

Śrīdhara

nanv īśvarasya tava janmādi-śūnyatvaṃ satyam eva, jīvānāṃ tu janma-maraṇe prasiddhe | tatrāha dehina ity ādi | dehino dehābhimānino jīvasya yathāsmin sthūla-dehe kaumārādy-avasthās tad-deha-nibandhanā eva, na tu svataḥ, pūrvāvāsthā-nāśe |vasthāntarotpattāv api sa evāham iti pratyabhijñānāt | tathaiva etad-deha-nāśe dehāntara-prāptir api liṅga-deha-nibandhanaiva | na tāvad ātmano nāśaḥ, jāta-mātrasya pūrva-saṃskāreṇa stanya-pānādau pravṛtti-darśanāt | ato dhīro dhīmān tatra tayor deha-nāśotpattyor na muhyati | ātmaiva mṛto jātaś ceti na manyate

 

Madhusūdana

komentarz wspólny przy wersecie BhG 2.18

 

Viśvanātha

nanu cātma-sambandhena deho ‚pi prīty-āspadaṃ syāt, deha-sambandhena putra-bhrātrādayo ‚pi, tat-sambandhena tat-putrādayo ‚pi | atas teṣāṃ nāśe śokaḥ syād eveti ced ata āha dehina iti | dehino jīvasyāsmin dehe kaumāra kaumāraṃ kaumāra-prāptir bhavati, tataḥ kaumāra-nāśānantaraṃ jarā-prāptir yathā tathaiva dehāntara-prāptir iti | tatas cātma-sambandhināṃ kaumārādīnāṃ prīty-āspadānāṃ nāśe yathā śoko na kriyate tathā dehasyāpi ātma-sambandhinaḥ prītyāspadasya nāśe śoko na kartavyaḥ | yauvanasya nāśe jarā-prāptau śoko jāyate iti cet kaumārasya nāśe yauvana-prāptau harṣo ‚pi jāyate ity ato bhīṣma-droṇādīnāṃ jīrṇa-deha-nāśe khalu navya-dehāntara-prāptau tarhi harṣaḥ kriyatām iti bhāvaḥ | yad vā, ekasminn api dehe kaumārādīnāṃ yathā prāptis tathaivaikasyāpi dehino jīvasya nānā-dehānāṃ prāptir iti

 

Baladeva

nanu bhīṣmādi-dehāvacchinnānām ātmanāṃ nityatve ‚pi tad-dehānāṃ tad-bhogāyatanānāṃ nāśe yuktaḥ śoka iti cet tatrāha dehino ‚sminn iti | traikālikā bahavo dehā yasya santi, tasya dehino jīvasyāsmin vartamāne dehe kramāt kaumāra-yauvana-jarās tisro ‚vasthā bhavanti | tāsām ātma-sambandhināṃ tad-bhogopayuktānāṃ pūrva-pūrva-vināśena para-para-prāptau yathā na śokas tathaiva tad-deha-vināśe sati dehāntara-prāptir yayāti-yauvana-prāpti-nyāyena harṣa-hetur eveti, na tad-deha-vināśa-hetukaḥ śokas tavocita iti bhāvaḥ | dhīro dhīmān deha-svabhāva-jīva-karma-vipāka-svarūpa-jñaḥ | atra dehina ity eka-vacanaṃ jāty-abhiprāyeṇa bodhyaṃ pūrvatrātma-bahutvokteḥ |
atrāhuḥ – eka eva viśuddhātmā tasyāvidyayāparicchinnasya tasyāṃ pratibimbitasya vā nānātmatvam | śrutiś caivam āha ākāśam ekaṃ hi yathā ghaṭādiṣu pṛthag bhavet, tathātmaiko hy anekastho jalādhāreṣv ivāṃśumān iti | tad-vijñānena tasya vināśe tu tan-nānātva-nivṛttyā tad-aikyaṃ sidhyatīty eka-vacanenaitat pārtha-sārathir āheti | tan-mandaṃ jaḍayā tayā caitanya-rāśeś chedāsambhavāt | tair api tad-viṣayatvānaṅgīkārāc ca | vāstave cchede vikāritvādy-āpattiḥ ṭaṅka-chinna-pāṣāṇavat syāt – nīrūpasya vibhoḥ pratibimbāsambhavāc ca | anyathākāśādi-gādīnāṃ tad-āpattiḥ | na ca pratīty-anyathānupapattir evākāśasya pratibimbe mānaṃ tad-varti-graha-nakṣatra-prabhā-maṇḍalaṃ tasyiavāmbhasi bhāsamānatvena pratīteḥ | ākāśam ekaṃ hi iti śrutis tu paramātma-viṣayā tasyākāśavat sūryavac ca bahu-vṛttikatvaṃ vadatīty aviruddham | na cātmaikyasyopadeṣṭā sambhavati | sa hi tattvavin na vā ? ādye ‚dvitīyam ātmānaṃ vijānatas tasyopadeśyāpari-sphūrtiḥ | antye tv ajñatvād eva nātma-jñānopadeṣṭṛtvam | bādhitānuvṛttyāśrayaṇaṃ tu pūrva-nirastam

 
 

Michalski

Jak duch w tym ciele przechodzi przez dzieciństwo, młodość i starość, tak samo po śmierci przechodzi w inne ciała. W tym mędrzec nie zbłądzi.

 

Olszewski

Jako w tem ciele śmiertelnem następują kolejno po sobie dzieciństwo, młodość i starość, tak później dusza otrzymuje inne ciało; i mędrca nie powinno to niepokoić.

 

Dynowska

Jak duch – ciał Mieszkaniec – przez jego dzieciństwo, młodość i wiek podeszły przechodzi, tak z jego śmiercią inne przyobleka ciało. Człowiek silny nad tym nie boleje.

 

Sachse


Przejęcie nowego ciała
jest dla ucieleśnionego równie nieuniknione,
jak dzieciństwo, młodość i starość dla postaci cielesnej.
Mędrzec nie myli się w tej sprawie.

 

Kudelska


Tak jak duch przechodzi w ciele poprzez wiek chłopięcy, młodość i i starość
Podobnie po śmierci inne on ciało przybiera, mędrzec to wie nieomylnie.

 

Rucińska

Jak dusza spędza w tym ciele dzieciństwo, młodość i starość,
Tak inne ciało przyjmuje – i mądry tutaj nie błądzi.

 

Szuwalska

W jednym ciele wędrówkę wiedzie byt wcielony
Z ciała chłopca, młodzieńca, do ciała starczego,
W której trwa nieprzerwanie nawet i po śmierci,
Przechodząc z ciała w ciało. Jednak takie zmiany
Nigdy nie zwodzą mędrca.

 

Byrski

Jak chłopięctwo, młodość, starość, wcielony ma dzięki ciału,
Tak też ma i inne ciała, lecz to mądrych nie omamia.

 
 

BhG 2.14

mātrā-sparśās tu kaunteya śītoṣṇa-sukha-duḥkha-dāḥ
āgamāpāyino nityās tāṃs titikṣasva bhārata

Update Required
To play the media you will need to either update your browser to a recent version or update your Flash plugin.

analiza syntaktyczna

he kaunteya (Kuntjowicu!), he bhārata (o potomku Bharaty!),
mātrā-sparśāḥ tu (ale percepowania obiektów) śītoṣṇa-sukha-duḥkha-dāḥ (przynoszące zimno i ciepło oraz radość i cierpienie) [bhavanti] (są).
[te] (one) āgamāpāyinaḥ (pojawiające się i znikające),
[ataḥ eva] (zaprawdę dlatego) anityāḥ (nietrwałe) [bhavanti] (są).
[ataḥ] (dlatego) tān (je) titikṣasva (znoś cierpliwie).

 

tłumaczenie polskie

Kuntjowicu, percepowania obiektów niosą zimno i ciepło, radość i cierpienie.
Pojawiają się i znikają, [a więc] są nietrwałe.
Dlatego znoś je ze stanowczością, o potomku Bharaty.

 

analiza gramatyczna

mātrā-sparśāḥ mātrā-sparśa 1i.3 m.; TP: mātrāṇāṃ sparśā itidoświadczenia obiektów ( od: - mierzyć, mātrā – rozmiar, wielkość, materia, substancja; spṛś – dotykać, sparśa – dotyk, percepcja; mīyante / jñāyante viṣayā ābhir iti mātrāḥindriya-vṛttayaḥ [przez nie] przedmioty są ze wszystkich stron mierzone / poznawane dlatego zwą się obiektami – polami aktywności zmysłów);
tu av.ale, wtedy, z drugiej strony, i;
kaunteya kaunteya 8i.1 m.o synu Kunti (od: kunti – lud Kuntiów, kuntī – Kunti, matka Pandowiców);
śītoṣṇa-sukha-duḥkha-dāḥ śīta-uṣṇa-sukha-duḥkha-da 1i.3 m.; TP/DV: ye sītaṃ ca uṣṇaṃ ca sukhaṃ ca duḥkhaṃ ca dadhati tete, które dają zimno i ciepło, radość i cierpienie (od: śīta – zimno, mróz; uṣ – spalać, uṣṇa – gorąco, ciepło; su – prefiks: dobry, wspaniały, piękny, szlachetny; kha – zagłębienie, otwór, piasta; su-kha – radość, szczęście; dur / dus – prefiks: trudny, zły, twardy; duḥ-kha – ból, cierpienie; dosłownie: dobre i złe zagłębienie [przez które przechodzi oś rydwanu], stąd poruszanie się gładko i z oporem;
lub też od: su-sthā i duḥ-sthā; – dawać, da – na końcu złożenia oznacza dawcę);
āgamāpāyinaḥ āgama-apāyin 1i.3 m.; yeṣām āgamaś ca apāyaś ca stas tete które mają przybycie i odejście (od: ā-gam – przychodzić, āgama – przybycie; apa-i – odchodzić; apāya – odejście, apāyin – odchodzący, przemijający);
anityāḥ a-nitya 1i.3 m.nie wieczne (od: nitya – nieustanny, wieczny);
tān tat sn. 2i.3 m.je;
titikasva tij (ostrzyć, wzbić w górę) Imperat. des. Ā 2c.1pragnij stać się ostrym / stanowczym, znoś ze stanowczością / cierpliwością, toleruj, przetrzymaj;
bhārata bhārata 8i.1 m.potomku z rodu Bharaty;

 
 

Śāṃkara

Legenda:
fragmenty komentowanego wersetu
cytaty z różnych pism
wprowadzenie polemiki

Jeśli wskutek wiedzy, iż jaźń jest wieczna, nie ma miejsca omroczenie co do śmierci jaźni, to omroczenie co do odczuwania zimna i ciepła, szczęścia i cierpienia zdaje się być powszechne. Jest to omroczenie związane z możliwością utraty szczęścia i rozpacz związana z możliwością doświadczenia cierpienia. Bóg, przewidując takie wątpliwości Ardźuny, mówi:

yady apy ātma-vināśa-nimitto moho na saṃbhavati nitya ātmā iti vijānataḥ, tathāpi śītoṣṇa-sukha-duḥkha-prāpti-nimitto moho laukiko dṛśyate, sukha-viyoga-nimitto moho duḥkha-saṃyoga-nimitta ca śokaḥ | ity etad arjunasya vacanam āśaṅkaya bhagavān āha

Kuntjowicu, percepowania przedmiotów niosą zimno i ciepło, radość i cierpienie.
Pojawiają się i znikają, [a więc] są nietrwałe.
Dlatego znoś je ze stanowczością, o potomku Bharaty.

mātrā-sparśās tu kaunteya śītoṣṇa-sukha-duḥkhadāḥ |
āgamāpāyino’nityās tāṃs titikṣasva bhārata ||2.14||

Zmysły począwszy od słuchu doświadczają miar (mātrā) [przedmiotów] takich jak dźwięk. Percepcja miar to związek z dźwiękiem i innymi [obiektami zmysłów]. One to niosą zimno i ciepło, radość i cierpienie, czyli dostarczają tych doznań.

mātrā ābhiḥ mīyante śabdādaya iti śrotrādīni indriyāṇi | mātrāṇāṃ sparśāḥ śabdādibhiḥ saṃyogāḥ | te śītoṣṇasukha-duḥkha-dāḥ śītam uṣṇaṃ sukhaṃ duḥkhaṃ ca prayacchantīti |

Raczej [należałoby powiedzieć, że te doznania] są doświadczane. Przedmioty doświadczenia rozpoczynają się od dźwięku. Miary i percepcja dostarczają zimna i ciepła, szczęścia i cierpienia.

athavā spṛśyanta iti sparśā viṣayāḥ śabdādayaḥ | mātrāś ca sparśāś ca śītoṣṇa-sukha-duḥkha-dāḥ |

Zimno czasem jest przyjemne, czasem nieprzyjemne, podobnie ciepło, dlatego ich natura nie jest ustalona. Z kolei natura szczęścia i cierpienia jest stała, gdyż one nie przekraczają [swych natur]. Dlatego ujmuje się je oddzielnie od zimna i ciepła.

śītaṃ kadācit sukhaṃ kadācit duḥkham | tathā uṣṇam api aniyata-svarūpam | sukha-duḥkhe punaḥ niyata-rūpe yato na vyabhicarataḥ | atas tābhyāṃ pṛthak śītoṣṇayoḥ grahaṇam |

Ponieważ owe miary i percepcje pojawiają się i znikają, dlatego są nietrwałe i dlatego [doznania] począwszy od zimna i ciepła powinieneś znosić stanowczo, czyli tolerować. Zatem nie zabiegaj ani o rozkosz, ani o przygnębienie . Oto znaczenie.

yasmāt te mātrā-sparśādayaḥ āgamāpāyinaḥ āgamāpāyaśīlāḥ tasmāt anityāḥ | ataḥ tān śītoṣṇādīn titikṣasva prasahasva | teṣu harṣaṃ viṣādaṃ vā mā kārṣīḥ ity arthaḥ ||2.14||

 

Rāmānuja

imam artham anantaram eva āha mātrā-śparśās tv iti | śabda-sparśa-rūpa-rasa-gandhāḥ sāśrayāḥ tan-mātrā-kāryatvāt mātrā iti ucyante | śrotrādibhis teṣāṃ sparśāḥ śītoṣṇa-mṛdu-paruṣādi-rūpa-sukha-duḥkhadā bhavanti | śītoṣṇa-śabdaḥ pradarśanārthaḥ | tān dhairyeṇa yāvad-yuddhādi-śāstrīya-karma-samāpti titikṣasva | te cāgamāpāyitvād dharyavatāṃ kṣantuṃ yogyāḥ | anityāś caite bandha-hetu-bhūta-karma-nāśe sati, āgamāpāyitvenāpi nivartanta ity arthaḥ

 

Śrīdhara

nanu tān ahaṃ na śocāmi, kintu tad-viyogādi-duḥkha-bhājaṃ mām eveti cet tatrāha mātrā-sparśā iti | mīyante jāyante viṣayā ābhir iti mātrā indriya-vṛttayaḥ, tāsāṃ sparśā viṣayeṣu sambaddhāḥ, te śītoṣṇādi-pradā bhavanti | te tu āgamāpāyitvād anityā asthirāḥ | atas tān titikṣasva sahasva | yathā jalātapādi-saṃsargās tat-tat-kāla-kṛtāḥ svabhāvataḥ śītoṣṇādi prayacchanti evam iṣṭa-saṃyoga-viyogā api sukha-duḥkhāni prayacchanti, teṣāṃ cāsthiratvāt sahanaṃ tava dhīrasyocitaṃ na tu tan-nimitta-harṣa-viṣāda-pāravaśyam ity arthaḥ

 

Madhusūdana

komentarz wspólny przy wersecie BhG 2.18

 

Viśvanātha

nanu satyam eva tattvam | tad apy avivekino mama mana evānarthakāni vṛtahiva śoka-moha-vyāptaṃ duḥkhayatīti | tatra na kevalam ekaṃ mana evāpi tu manaso vṛttayo ‚pi sarvās tv agādīndriya-rūpāḥ sva-viṣayān anubhāvyānarthakāriṇya ity āha mātrā indriya-grāhya-viṣayās teṣāṃ sparśā anubhavāḥ | śītoṣṇety āgamāpāyina iti yad eva śītala-jalādikam uṣṇa-kāle sukhadam | tad eva śīta-kāle duḥkhadam ato ‚niyatatvād āgamāpāyitvāc ca tān viṣayānubhavān titikṣasva sahasva | teṣāṃ sahanam eva śāstra-vihito dharmaḥ | nahi māghe māsi jalasya duḥkhatva-buddhyaiva śāstre vihitaḥ snāna-rūpo dharmas tyajyate | dharma eva kāle sarvānartha-nivartako bhavati | evam eva ye putra-bhrātrādyotpatti-kāle dhanādy-upārjana-kāle ca sukhadās ta eva mṛtyu-kāle duḥkhadā āgamāpāyino ‚nityās tān api titikṣasva | na tu tad-anurodhena yuddha-rūpaḥ śāstra-vihitaḥ sva-dharmas tyājyo vihita-dharmānācaraṇaṃ khalu kāle mahānarthakṛd eveti bhāvaḥ

 

Baladeva

nanu bhīṣmādayo mṛtāḥ kathaṃ bhaviṣyantīti tad-duḥkha-nimittaḥ śoko mābhūt | tad-viccheda-duḥkha-nimittas tu me mana-prabhṛtīni pradahantīti cet tatrāha mātreti | mātrās tv agādīndriya-vṛttayaḥ mīyante paricchidyante viṣayā abhir iti vyutpatteḥ | sparśās tābhir viṣayāṇām anubhavānte khalu śītoṣṇa-sukha-duḥkhadā bhavanti | yad eva śītalam udakaṃ grīṣme sukhadaṃ tad eva hemante duḥkhadam ity ato ‚niyatatvād āgamāpāyitvāc cānityān asthirāṃs tān titikṣasva sahasva | etad uktaṃ bhavati māgha-snānaṃ duḥkha-karam api dharmatayā vidhānād yathā kriyate tathā bhīṣmādibhiḥ saha yuddhaṃ duḥkha-karam api tathā vidhānāt kāryam eva | tatratyo duḥkhānubhavas tv āgantuko dharma-siddhatvāt soḍhavyaḥ | dharmāj jñānodayena mokṣa-lābhe tūttaratra tasya nānuvṛttiś ca jñāna-niṣṭhā paripākaṃ vinaiva dharma-tyāgas tv anartha-hetur iti | kaunteya bhārateti padābhyām ubhaya-kula-śuddhasya te dharma-bhraṃśo nocita iti sūcyate

 
 

Michalski

Dotknięcia posnowy, Kauntejo, tworzą ciepło, zimno, radość i ból, przychodzą, odchodzą kolejno i nie są trwałe, — więc znoś je cierpliwie, Bharato.

 

Olszewski

Starcia żywiołów, które powodują chłód i gorąco, uciechę i ból, przychodzą i przechodzą i nie są wieczne. Znoś je, synu Kunti.

 

Dynowska

Zetknięcie nasze z materią – Prakriti – o synu Kunti, rzucają nas w chłód i w żar, w rozkosz i ból, lecz te są przemijające, pojawiają się i znikają; znoś je wiec mężnie, o Bharato.

 

Sachse


Zetknięcia z tym, co cielesne, o synu Kunti,
dające uczucia ciepła i zimna,
szczęścia i nieszczęścia,
nie są trwałe, to przychodzą, to odchodzą…
Znoś je wytrwale, Bharato!

 

Kudelska


Zetknięcie z materia, synu Kunti, daje ci poczucie chłodu, ciepła, szczęścia i nieszczęścia,
Lecz jest to zjawisko przejściowe, przychodzi ono i odchodzi; wytrzymaj i to, Bharato.

 

Rucińska

Zetknięcia zmysłów, Kauntejo, chłód, ciepło, ból, rozkosz dają,
Rodzą się, giną, nietrwałe! Znoś je cierpliwie, Bharato!

 

Szuwalska

Przez zmysłów działanie
Doświadcza się gorąca i odczuwa zimno.
Szczęście, nieszczęście – wszystko zmienne jest, nietrwałe.
Dlatego powinieneś znosić to cierpliwie.

 

Byrski

Dotknięcia jedynie dają czucia zimna, ciepła, szczęścia
I nieszczęścia, o Kauntejo! Przelotne są i nietrwałe,
Znoś cierpliwie je, Bharato.

 
 

BhG 2.15


yaṃ hi na vyathayanty ete puruṣaṃ puruṣa-rṣabha
sama-duḥkha-sukhaṃ dhīraṃ so mṛtatvāya kalpate

Update Required
To play the media you will need to either update your browser to a recent version or update your Flash plugin.

analiza syntaktyczna

he puruṣarṣabha (o byku pośród ludzi!),
ete(te) [mātrā-sparśāḥ] (percepowania obiektów) yam (którego) sama-duḥkha-sukham (jednakowo nastawionego do radości i cierpienia) dhīram (mądrego) puruṣam (człowieka) na vyathayanti(nie niepokoją),
saḥ hi (on zaiste) amṛtatvāya (do nieśmiertelności) kalpate (jest gotów).

 

tłumaczenie polskie

O byku pośród ludzi, mądry człowiek, którego owe [percepowania obiektów] nie niepokoją i który tak samo traktuje radość i cierpienie, ten jest gotów do nieśmiertelności.

 

analiza gramatyczna

yam yat sn. 2i.1 m.kogo;
hi av.ponieważ, albowiem, właśnie, zaiste, z pewnością (nie występuje na początku zdania);
na av.nie;
vyathayanti vyath (trząść się, drżeć, być wystraszonym, niepokoić się) Praes. caus. P 1c.3niepokoją;
ete etat sn. 1i.3 m.te;
puruṣam puruṣa 2i.1 m.człowieka (od: pur – poprzedzać, prowadzić lub pṝ – napełniać, odżywiać, puru – obfitość, pūru – ludzie);
puruṣa-rṣabha puruṣa-rṣabha 8i.1 m.; KD: puruṣo ṛṣabha ivaczłowiek niczym byk (od: pur – poprzedzać, prowadzić lub pṝ – napełniać, odżywiać, puru – obfitość, pūru – ludzie; ṛṣabha – byk, dominujący, najlepszy);
lub TP: puruṣāṇām ṛṣabha itibyk wśród ludzi;
sama-duḥkha-sukham sama-duḥkha-sukha 2i.1 m.; BV: yasya duḥkhaṃ ca sukhaṃ ca same stas tamtego, dla którego radość i cierpienie są tym samym (od: sama – równość, płaskość, jednakowość; su – prefiks: dobry, wspaniały, piękny, szlachetny; kha – zagłębienie, otwór, piasta; su-kha – radość, szczęście; dur / dus – prefiks: trudny, zły, twardy; duḥ-kha – ból, cierpienie; dosłownie: dobre i złe zagłębienie [przez które przechodzi oś rydwanu], stąd poruszanie się gładko i z oporem; lub też od: su-sthā i duḥ-sthā);
dhīram dhīra 2i.1 m.stabilnego, spokojnego, trzeźwego, mądrego (od: dhṛ – dzierżyć lub dhā umieszczać);
saḥ tat sn. 1i.1 m.ten;
amtatvāya amtatva abst. 4i.1 n.do nieśmiertelności (od: mṛ – umierać; mṛta PP – umarły, a-mṛta – nie umarły, wieczny, nektar nieśmiertelności, amṛtatva – nieśmiertelność, wieczność, wyzwolenie);
kalpate kḷp (być odpowiedni, być gotowy, skłaniać się, osiągać) Praes. Ā 1c.1jest gotowym;

 

warianty tekstu

puruṣaṃ puruṣa-rṣabha → puruṣāḥ puruṣa-rṣabha (ci ludzie, byku pośród ludzi);
sama-duḥkha-sukhaṃ  → sama-sukhaṃ-duḥkha (tak samo traktujący szczęście i cierpienie);
dhīraṃ → dhīrāḥ (mądrzy);
kalpate → kaṃpate (trzęsie się);

 
 

Śāṃkara

Legenda:
fragmenty komentowanego wersetu
cytaty z różnych pism
wprowadzenie polemiki

 

Posłuchaj jaki jest rezultat tolerowania doznań, takich jak zimno i ciepło:

śītoṣṇādīn sahataḥ kiṃ syād iti śṛṇu

O byku pośród ludzi, mędrzec, którego owe [percepcje] nie niepokoją,
i który tak samo traktuje radość i cierpienie, gotów jest na nieśmiertelność.

yaṃ hi na vyathayanty ete puruṣaṃ puruṣarṣabha |
sama-duḥkha-sukhaṃ dhīraṃ so ’mṛtatvāya kalpate ||2.15||

Ten człowiek, który tak samo traktuje radość i cierpienie – który doznawszy szczęścia lub cierpienia nie wpada w euforię, ani nie jest zgnębiony, ten mędrzec, czyli człowiek rozumny, nie jest niepokojony – wspomniane [doznania] takie jak zimno i ciepło nie są w stanie go poruszyć, gdyż wiecznie ogląda on jaźń (nityātma-darśana).

yaṃ hi puruṣaṃ same duḥkha-sukhe yasya taṃ sama-duḥkha-sukhaṃ sukha-duḥkha-prāptau harṣa-viṣāda-rahitaṃ dhīraṃ dhīmantaṃ na vyathayanti na cālayanti nityātma-darśanāt ete yathoktāḥ śītoṣṇādayaḥ |

Stały w oglądaniu natury wiecznej jaźni, jest w stanie tolerować przeciwieństwa (dvandva) i jest gotów, czyli zdolny jest osiągnąć nieśmiertelność – stan wieczności, wyzwolenie.

sa nityātma-svarūpa-darśa-niṣṭho dvandva-sahiṣṇuḥ amṛtatvāya amṛta-bhāvāya mokṣāyety arthaḥ kalpate samartho bhavati ||2.15||

 

Rāmānuja

tat-kṣāntiḥ kim arthā ? ity ata āha—yaṃ hi iti | yaṃ puruṣaṃ dhairya-yuktam avarjanīya-duḥkhaṃ sukhavan manyamānam amṛtatva-sādhanatayā sva-varṇocitaṃ yuddhādi-karma anabhisaṃhita-phalaṃ kurvāṇaṃ tad-antargatāḥ śastra-pātādi-mṛdu-krūra-sparśā na vyathayanti sa eva amṛtatvaṃ sādhayati | na tvādṛśo duḥkhāsahiṣṇur ity arthaḥ | ata ātmanāṃ nityatvād etāvad atra kartavyam ity arthaḥ

 

Śrīdhara

tat-pratikāra-prayatnād api tat-sahanam evocitaṃ mahā-phalatvād ity āha yaṃ hīti | ete mātrā-sparśā yaṃ puruṣaṃ na vyathayanti nābhibhavanti | same duḥkha-sukhe sa tam | sa tair avikṣipyamāṇo dharma-jñāna-dvārā amṛtatvāya mokṣāya kalpate yogyo bhavati

 

Madhusūdana

komentarz wspólny przy wersecie BhG 2.18

 

Viśvanātha

evaṃ vicāreṇa tat-tat-sahanābhyāse sati te viṣayānubhavāḥ kāle kila nāpi duḥkhayanti | yadi ca na duḥkhayanti, tadātma-muktiḥ sva-pratyāsannaivety āha yam iti | amṛtatvāya mokṣāya

 

Baladeva

dharmārtha-duḥkha-sahanābhyāsasyottaratra sukha-hetutvaṃ darśayann āha yaṃ hīti | ete mātrā-sparśāḥ priyāpriya-viṣayānubhāvā yaṃ dhīraṃ dhiyam īrayati dharmeṣv iti vyutpatter dharma-niṣṭhaṃ puruṣaṃ na vyathayanti sukha-duḥkha-mūrcchitaṃ na kurvanti so ‚mṛtatvāya muktaye kalpyate | na tu tādṛśo duḥkha-sukha-mūrcchita ity arthaḥ | uktam arthaṃ sphuṭayan puruṣaṃ viśinaṣṭi sameti | dharmānuṣṭhānasya kaṣṭa-sādhyatvād duḥkham anuṣaṅga-labdhaṃ sukhaṃ ca yasya samaṃ bhavati tābhyāṃ mukha-mlānitollāsa-rahitam ity arthaḥ

 
 

Michalski

Ten, kto od dotknięć tych się zachwieje, człowieku-buhaju, — nie do wzruszenia, taki sam w szczęściu, jak i w niedoli, ten tworzy siebie dla nieśmiertelności.

 

Olszewski

Człowiek, który się tem nie przejmuje, człowiek stały w rozkoszy i w bólu, staje się, o Bharato, uczestnikiem nieśmiertelności.

 

Dynowska

Tylko człowiek mężny, którego one nie udręczają i nie smucą, o najlepszy z ludzi, który jest równie spokojny w radości jak w cierpieniu, staje się zdolny do nieśmiertelności.

 

Sachse


Ten tylko dochodzi do nieśmiertelności,
kogo nie przyprawiają o drżenie,
o Najlepszy z Mężów, kto niezachwiany jest
i jednaki w szczęściu i nieszczęściu.

 

Kudelska


Ten tylko człowiek, którego to nie porusza, który taki sam w szczęściu i nieszczęściu, samoopanowany,
To on. o Najlepszy z ludzi, godzien jest nieśmiertelności.

 

Rucińska

Kto nimi nie poruszony za jedno ma ból i rozkosz,
Ten, o najlepszy wśród mężów, nieśmiertelności jest godzien.

 

Szuwalska

O, najlepszy wśród ludzi, mędrzec, dla którego
Obojętne są zmysłów przeróżne doznania,
Który radość w cierpieniu, a w radości smutek
Nieustannie dostrzega, jest na dobrej drodze.

 

Byrski

A zaś męża wytrwałego, wobec szczęścia i nieszczęścia
Jednakiego te nie dręczą, o Buhaju w ludzkim ciele!
On po nieśmiertelność sięga.

 
 

BhG 2.16

nāsato vidyate bhāvo nābhāvo vidyate sataḥ
ubhayor api dṛṣṭo ntas tv anayos tattva-darśibhiḥ

Update Required
To play the media you will need to either update your browser to a recent version or update your Flash plugin.

analiza syntaktyczna

asataḥ (nieprawdziwego) bhāvaḥ (egzystencja) na vidyate (nie jest).
sataḥ (prawdziwego) abhāvaḥ (nieegzystencja) na vidyate (nie jest).
tattva-darśibhiḥ tu (ale przez widzących prawdę) anayoḥ (owych dwóch) ubhayoḥ (obydwu) antaḥ (naturę) dṛṣṭaḥ (widziana)[asti] (jest).

 

tłumaczenie polskie

Nie istnieje byt nieprawdziwego. Nie istnieje niebyt prawdziwego.
Ale znający prawdę widzą naturę tych obu.

 

analiza gramatyczna

na av.nie;
asataḥ a-sant (as – być) PPr 6i.1 n.niebytu, nieprawdziwego (od: as – być; sant – będący, istniejący, prawdziwy, esencja);
vidyate vid (być) Praes. Ā 1c.1jest;
lub od: vid (znajdować) Praes. pass. 1c.1jest znajdowana;
lub od: vid (wiedzieć) Praes. pass. 1c.1jest rozumiana;
bhāvaḥ bhāva 1i.1 m.egzystencja, istnienie, natura, emocje (od: bhū – być);
na av.nie;
abhāvaḥ a-bhāva 1i.1 m.nieegzystencja, brak emocji (od: bhū – być, bhāva – egzystencja, istnienie, natura, emocje);
vidyate vid (być) Praes. Ā 1c.1jest;
lub od: vid (znajdować) Praes. pass. 1c.1jest znajdowana;
lub od: vid (wiedzieć) Praes. pass. 1c.1jest rozumiana;
sataḥ sant (as – być) PPr 6i.1 n.bytu, prawdziwego (od: as – być; sant – będący, istniejący, prawdziwy, esencja);
ubhayoḥ ubhaya sn. 6i.2 m.obydwu;
api av.jak również, także, co więcej, nawet;
dṛṣṭaḥ dṛṣṭa (dṛś – widzieć) PP 1i.1 m.widziany;
antaḥ anta 1i.1 m.koniec, limit, granica, konkluzja, wnętrze, natura;
tu av.ale, wtedy, z drugiej strony, i;
anayoḥ idam sn. 6i.2 m.tych;
tattva-darśibhiḥ tattva-darśin 3i.3 m.; TP: tattvaṃ darśibhiḥ itiprzez widzących prawdę (od: tat – to, abst. tat-tva – tość, prawda, realność; dṛś – widzieć, darśa – widok, wygląd, darśin – mający widzenie, widzący);

 

warianty tekstu

vidyate bhāvo → vidyate bhāvo (jest nieegzystencja);
ubhayor api → ubhayor aṃtaraṃ (wnętrze obydwu);
tattva-darśibhiḥ → vastu-darśibhiḥ (przez widzących istotę);

 
 

Śāṃkara

Legenda:
fragmenty komentowanego wersetu
cytaty z różnych pism
wprowadzenie polemiki

 

 

A oto dlaczego powinno się tolerować zimno i ciepło nie ulegając rozpaczy czy omroczeniu:

itaś ca śoka-mohau akṛtvā śītoṣṇādi-sahanaṃ yuktam, yasmāt

Nie ma istnienia niebytu. Nie ma nieistnienia bytu.
Znawcy prawdy widzą naturę obu.

nāsato vidyate bhāvo nābhāvo vidyate sataḥ |
ubhayor api dṛṣṭo ’ntas tv anayos tattva-darśibhiḥ ||2.16||

Nie ma istnienia (bhāva), czyli trwania egzystencji, niebytu (asat), czyli nierzeczywistego (avidyamāna) – zimna czy ciepła oraz ich przyczyn.

na asato ’vidyamānasya śītoṣṇādeḥ sa-kāraṇasya na vidyate nāsti bhāvo bhavanam astitā ||

Zaiste zimno i ciepło oraz ich przyczyny (kāraṇa), na mocy dowodów płynących z poznania prawdziwego (pramāṇa) nie są rzeczywistymi substancjami (vastu). Są one raczej wytworami (vikāra), a wytwory zmieniają swą naturę.

na hi śītoṣṇādi sa-kāraṇaṃ pramāṇair nirūpyamāṇaṃ vastu sambhavati | vikāro hi saḥ, vikāraś ca vyabhicarati |

Istnienie przedmiotów takich jak dzban, przedstawianych przez wzrok, jest nierealne (asat), gdyż nie postrzega się ich oddzielnie od ich [przyczyn] jak glina. Zatem wszelkie wytwory (vikāra) są niebytem skutkiem niemożności dojrzenia ich oddzielności od przyczyn. Dodatkowo [są nieprawdziwe] skutkiem niemożności postrzeżenia ich przed powstaniem i po zniszczeniu.

yathā ghaṭādi-saṃsthānaṃ cakṣuṣā nirūpyamāṇaṃ mṛd-vyatirekeṇānupalabdher asat | tathā sarvo vikāraḥ kāraṇa-vyatirekeṇānupalabdher asat | janma-pradhvaṃsābhyāṃ prāg ūrdhvaṃ cānupalabdheḥ |

Skutki (kārya) to [przedmioty] jak dzban, a [substancje] jak glina są przyczynami (kāraṇa). Obie są niebytem, gdyż nie postrzega się ich oddzielności od [wcześniejszych] przyczyn.

kāryasya ghaṭādeḥ mṛd-ādi-kāraṇasya ca tat-kāraṇa-vyatirekeṇānupalabdher asattvam ||

Można twierdzić: ponieważ są niebytem (asattva) dlatego nic nie istnieje (abhāva). Tak nie jest. W każdym [doświadczeniu] są dwie świadomości – uświadomienie bytu (sad-buddhi) i uświadomienie niebytu (asad-buddhi). Bytem jest niezmienne uświadomienie przedmiotu, a niebytem jest [uświadomienie] przedmiotu podlegające zmianie. Podział na byt i niebyt bazuje na ciągłości świadomości.

tad-asattve sarvābhāva-prasaṅga iti cet, na | sarvatra buddhi-dvayopalabdheḥ, sad-buddhir asad-buddhir iti | yad-viṣayā buddhir na vyabhicarati, tat sat | yad-viṣayā vyabhicarati, tad asat | iti sad-asad-vibhāge buddhi-tantre sthite |

Wszyscy i zawsze doświadczają tych dwóch świadomości w odniesieniu do jednego obiektu (adhikaraṇa) – istnieje dzban, istnieje płótno, istnieje słoń itd., jednak nie jest tak w przypadku „niebieskiego lotosu”[1]. Dotyczy to wszystkiego.

sarvatra dve buddhī sarvair upalabhyete samānādhikaraṇe na nīlotpalavat, san ghaṭaḥ san paṭaḥ, san hastī iti | evaṃ sarvatra |

Wśród tych dwóch świadomości, postrzeganie [wytworów] jak dzban jest zmienne odpowiednio do ich widoczności. Nie jest tak jednak w przypadku uświadomienia bytu. Ponieważ przedmioty uświadomienia, np. dzban, podlegają zmianie, dlatego są niebytem. Jednak nie jest tak w przypadku przedmiotów uświadamianych jako byt, gdyż one się nie zmieniają.

tayor buddhyoḥ ghaṭādi-buddhir vyabhicarati | tathā ca darśitam | na tu sad-buddhiḥ | tasmāt ghaṭādi-buddhi-viṣayo ’san, vyabhicārāt | na tu sad-buddhi-viṣayaḥ, avyabhicārāt ||

Można twierdzić: gdy dzban ulegnie zniszczeniu i znika uświadomienie jego istnienia, wówczas zmienia się również uświadomienie bytu. Tak nie jest, gdyż doświadcza się wówczas uświadomienia bytu [w innych przedmiotach] choćby z istnienia płótna. Owo uświadomienie bytu ma za przedmiot jedynie szczególności (viśeṣaṇa).

ghaṭe vinaṣṭe ghaṭa-buddhau vyabhicarantyāṃ sad-buddhir api vyabhicaratīti cet na | paṭād evapi sad-buddhi-darśanāt | viśeṣaṇa-viṣayaiva sā sad-buddhiḥ |

Można twierdzić: uświadomienie dzbana jest niczym uświadomienie bytu, gdyż odnosi się również do innych dzbanów. Tak jednak nie jest, gdyż nie odnosi się ono do płótna i innych [wytworów].

sad-buddhivat ghaṭa-buddhir api ghaṭāntarā dṛśyata iti cet, na | paṭādau adarśanāt ||

Można twierdzić: gdy dzban ulegnie zniszczeniu uświadomienie bytu również się nie objawia. Tak nie jest, z powodu nieistnienia substancji (viśeṣya). Ponieważ uświadomienie bytu ma za przedmiot szczególność (viśeṣaṇa), gdy nie ma substancji, nie można mówić o [jej] szczególności, więc co będzie przedmiotem [percepcji] (viṣaya)? Ponownie uświadomienie bytu nie zależy od nieobecności przedmiotu.

sad-buddhir api naṣṭe ghaṭe na dṛśyata iti cet, na | viśeṣyābhāvāt | sad-buddhir viśeṣaṇa-viṣayā satī viśeṣyābhāve viśeṣaṇānupapattau kiṃ-viṣayā syāt? na tu punaḥ sad-buddheḥ viṣayābhāvāt ||

Można twierdzić: Odniesienie do jednego obiektu nie ma zastosowania, gdy substancja,np. dzban, nie istnieje. Tak nie jest. Np. w przypadku [stwierdzenia] „to jest woda”, w stosunku do mirażu, nawet gdy jeden z dwóch [perceptów] nie istnieje, to mowa jest o tym samym obiekcie.

ekādhikaraṇatvaṃ ghaṭādi-viśeṣyābhāve na yuktam iti cet, na | idam udakam iti marīcy-ādau anyatarābhāve ’pi sāmānādhikaraṇya-darśanāt ||

Dlatego [biorąc pod uwagę] przeciwieństwa (dvandva) oraz ciało i inne [wytwory], a także ich przyczyny [autor mówi]: „nie ma istnienia niebytu”.

tasmād dehāder dvandvasya ca sa-kāraṇasya asato na vidyate bhāva iti |

Zatem nie może mieć miejsce nieistnienie, czyli nierealność, bytu (sat), czyli jaźni (ātman) – gdyż nigdy się ona nie zmienia, jak to już powiedzieliśmy.

tathā sataś ca ātmano ’bhāvo ’vidyamānatā na vidyate, sarvatrāvyabhicārāt ity avocāma ||

Dlatego znawcy prawdy (tattva-darśin) ujrzeli, czyli pochwycili kres, czyli konkluzję (nirṇaya) obydwu – bytu i niebytu, czyli jaźni i niejaźni, [i mówią,] że pośród nich: „byt jest bytem, a niebyt niebytem”.

evam ātmānātmanoḥ sad-asatoḥ ubhayor api dṛṣṭaḥ upalabdho ’nto nirṇayaḥ sat sad eva, asat asad eveti, tv anayoḥ yathoktayoḥ tattva-darśibhiḥ |

„To” (tat) [w wyrazie „prawda” (tattva)] jest nazwaniem wszystkiego, a wszystko jest brahmanem, dlatego jego imieniem jest „to”. Zatem prawda (tattva) jest istnieniem „tego” (tad-bhāva), jest istotą brahmana. Ponieważ usiłują oni zobaczyć „to”, dlatego zwani są znawcami prawdy i przez nich [jest ona ujrzana].

tad iti sarva-nāma sarvaṃ ca brahma, tasya nāma tad iti, tad-bhāvas tattvam, brahmaṇo yāthātmyam | tad draṣṭuṃ śīlaṃ yeṣāṃ te tattva-darśinaḥ, tais tattva-darśibhiḥ |

Również i ty, gdy zyskasz wzrok znawców prawdy, wyzbędziesz się rozpaczy i omroczenia, toleruj przeciwieństwa zimna i ciepła mające postać stałych i przypadkowych [doświadczeń]. Bądź pewny, że są to tylko wytwory objawiające się fałszywie niczym miraż wody. Oto sens [wypowiedzi].

tvam api tattva-darśināṃ dṛṣṭim āśritya śokaṃ mohaṃ ca hitvā śītoṣṇādīni niyatāniyata-rūpāṇi dvandvāni vikāro ’yam asann eva marīci-jalavan mithyāvabhāsate iti manasi niścitya titikṣasva ity abhiprāyaḥ ||2.16||


[1] Niebieskość i lotos odnoszą się do dwóch istnień – substancji i jej cechy, dlatego ich doświadczenie jest bardziej złożone.

 

Rāmānuja

yat tv ātmanāṃ nityatvaṃ dehānāṃ svābhāvikaṃ nāśitvaṃ ca śokānimittim uktam gatāsūn agatāsūṃś ca nānuśocanti paṇḍitāḥ [gītā 2.11] iti tad upapādayitum ārabhate | tat-kṣāntiḥ kim arthā? ity ata āha—nāsata iti |
asato dehasya sad-bhāvo na vidyate | sataś cātmano nāsadbhāvaḥ | ubhayor dehātmanor upalabhyamānayoḥ yathopalabdhi tattva-darśibhir anto dṛṣṭaḥ | nirṇayāntatvān nirūpaṇasya nirṇaya iha anta-śabdenocyate | dehasyācid-vastuno’sattvam eva svarūpam | ātmanaś cetanasya sattvam eva svarūpam iti niṇayo dṛṣṭa ity arthaḥ |
vināśa-svabhāvo hy asattvam | avināśa-svabhāvaś ca sattvam | yathoktaṃ bhagavatā paraśareṇa tasmān na vijñānam ṛte’sti kiñcit kvacit kadācid dvija vastu-jātam [vi.pu. 2.12.43] sad-bhāva evaṃ bhavato mayokto jñānaṃ yathā satyam asatyam anyat [vi.pu. 2.12.45]
anāśī paramārthaś ca prājñair abhyupagamyate |
tat tu nāśi na sandeho nāśi-dravyopapāditam || [vi.pu. 2.14.24]
yat tu kālāntareṇāpi nānyāṃ saṃjñām upaiti vai |
pariṇāmādi-saṃbhūtā tad vastu nṛpa tac ca kim || [vi.pu. 2.13.100] iti |
atrāpi antavanta ime dehāḥ [gītā 2.18] avināśi tu tad viddhi [gītā 2.17] ity ucyate | tad eva sattvāsattva-vyapadeśa-hetuḥ iti gamyate |
atra tu sat-kārya-vādasyāsaṅgatvān na tat-paro’yaṃ ślokaḥ | dehātma-svabhāvājñāna-mohitasya tan-moha-śāntaye hy ubhayor nāśitvānāśitva-svarūpa-svabhāva-viveka eva vaktavyaḥ | sa eva gatāsūn agatāsūṃś ca nānuśocanti [gītā 2.11] iti prastutaḥ | sa eva ca avināśi tu tad viddhi [gītā 2.17] antavanta ime dehāḥ [gītā 2.18] ity anantaram upapādyate | ato yathokta evārthaḥ

 

Śrīdhara

nanu tathāpi śītoṣṇādikam atiduḥsahaṃ kathaṃ soḍhavyam | atyantaṃ tat-sahane ca kadācid deha-nāśaḥ syād ity āśaṅkya tattva-vicārataḥ sarvaṃ soḍhuṃ śakyam ity āśayenāha nāsato vidyata iti | asato ‚nātma-dharmatvād avidyamānasya śītoṣṇāder ātmani bhāvaḥ sattā na vidyate | tathā sataḥ sat-svabhāvasyātmano ‚bhāvo nāśo na vidyate | evam ubhayoḥ sad-asator anto nirṇayo dṛṣṭaḥ | kaiḥ ? tattva-darśibhiḥ vastu-yāthārthya-vedibhiḥ | evambhūta-vivekena sahasvety arthaḥ

 

Madhusūdana

komentarz wspólny przy wersecie BhG 2.18

 

Viśvanātha

etac ca viveka-daśān adhirūḍhān prati uktam | vastutas tu asaṅgo hy ayaṃ puruṣaḥ iti śruter jīvātmanaś ca sthūla-sūkṣma-dehābhyāṃ tad-dharmaiḥ śoka-mohādibhiś ca sambandho nāsty eva | tat-sambandhasya avidyā kalpitatvād ity āha neti | asato ‚nātma-dharmatvād ātmani jīve avartamānasya śoka-mohādes tad-āśrayasya dehasya ca bhāvaḥ sattā nāsti | tathā sataḥ satya-rūpasya jīvātmano ‚bhāvo nāśo nāsti | tasmād ubhayor etayor asat-sator anto nirṇayo ‚yaṃ dṛṣṭaḥ | tena bhīṣmādiṣu tvad-ādiṣu ca jīvātmasu satyatvād anaśvareṣu deha-daihika-viveka-śoka-mohādayo naiva santi kathaṃ bhīṣmādayo naṅkṣanti | kathaṃ vā tāṃs tvaṃ śocasīti bhāvaḥ

 

Baladeva

tad evaṃ bhagavatā pārthasyāsthānāśocitvena tat-pāṇḍityam ākṣiptam | śoka-haraṃ ca svopāsanam eva tac copāsopāsaka-bheda-ghaṭitam ity upāsyāj jīvāṃśinaḥ svasmād upāsakānāṃ jīvāṃśānāṃ tāttvikaṃ dvaitam upadiṣṭam | atha yad ātma-tattvena tu brahma-tattvaṃ dīpopameneha yuktaḥ prapaśyet [ŚvetU 2.15] ity ādāv aṃśa-svarūpa-jñānasyāṃśi-svarūpa-jñānopayogitva-śravaṇāt tad ādau saniṣṭhādīn sarvān pratyaviśeṣeṇopadeśyaṃ tac ca dehātmanor vaidharmya-dhiyam antarā na syād iti tad-vaidharmya-bodhāyārabhyate nāsata ity ādibhiḥ | asataḥ pariṇāmino dehāder bhāvo ‚pariṇāmitvaṃ na vidyate | sato ‚ pariṇāmina ātmanas tv abhāvaḥ pariṇāmitvaṃ na vidyate | dehātmānau pariṇāmāpariṇāma-svabhāvau bhavataḥ | evam ubhayor asat-sac-chabditayor dehātmanor anto nirṇayas tattva-darśibhis tad-ubhaya-svabhāva-vedibhiḥ puruṣair dṛṣṭo ‚nubhūtaḥ | atrāsac-chabdena vinaśvaraṃ dehādi jaḍaṃ sac-chabdena tv avinaśvaram ātma-caitanyam ucyate | evam eva śrī-viṣṇu-purāṇe ‚pi nirṇītaṃ dṛṣṭaṃ jyotīṃṣi viṣṇur bhuvanāni viṣṇur [ViP 2.12.38] ity upakramya yad asti yan nāsti ca vipra-varya [?] ity asti | nāsti-śabda-vācyayoś cetana-jaḍayos tathātvaṃ vastv asti kiṃ kutradcid ity ādibhir nirūpitaḥ | tatra nāsti śabda-vācyaṃ jaḍam | asti-śabdavātyaṃ tu caitanyam iti svayam eva vivṛtam | yat tu sat-kārya-vāda-sthāpanāyai tat-padyam ity āhus tan-niravadhānaṃ dehātma-svabhāvānabhijñāna-mohitaṃ prati tan-moha-vinivṛttaye tat-svabhāvābhijñāpanasya prakṛtatvāt

 
 

Michalski

Co nie istnieje, nie może mieć bytu, lecz co istnieje, nie może nie być — jasne pojęcie o jednym i drugim tylko ci mają, co widzą prawdę.

 

Olszewski

Kto nie istnieje, istnieć nie może, a kto istnieje, nie może przestać istnieć; mędrcy, którzy widzą prawdę, znają granice tych dwóch rzeczy.

 

Dynowska

Byt rzeczywisty nie przestaje istnieć nigdy; to, co rzeczywistego nie posiada bytu, trwałym nie może się stać. Prawdę o nich poznali ci, co wniknęli w treść i rdzeń rzeczy wszelkiej.

 

Sachse


Niebyt nie może zaistnieć,
byt natomiast nie może przestać istnieć.
Ci, którzy widzą prawdę,
widzą też granicę pomiędzy nimi.

 

Kudelska


Z niebytu byt nie powstaje, a niebyt nie zrodzi się z bytu;
Związek pomiędzy tymi kategoriami został dostrzeżony przez tych, którzy prawdę widzą.

 

Rucińska

Byt przestać istnieć nie może, niebyt nie może zaistnieć –
Granicę obu postrzegli ci, którzy widzą prawdziwie.

 

Szuwalska

To, co jest nieprawdziwe, nie może trwać wiecznie,
Ale to, co jest wieczne, na wieki trwać będzie.
Słowa te głoszą mędrcy, co prawdę poznali.

 

Byrski

Nie ma istnienia niebytu, ani bytu nieistnienia.
Tych obu rozgraniczenie dostrzegli istoty znawcy.

 
 

BhG 2.17

avināśi tu tad viddhi yena sarvam idaṃ tatam
vināśam avyayasyāsya na kaś-cit kartum arhati

Update Required
To play the media you will need to either update your browser to a recent version or update your Flash plugin.

analiza syntaktyczna

yena tu (lecz przez co) idam (to) sarvam (wszystko) tatam (rozpostarte / wypełnione) [asti] (jest),
tat (to) avināśi (niezniszczalne) viddhi (znaj).
kaś-cit (ktokolwiek) asya (tego) avyayasya (niezmiennego) vināśam (zniszczenie) kartum (zrobić) na arhati (nie może).

 

tłumaczenie polskie

Przez co to wszystko jest rozpostarte, to znaj jako niezniszczalne.
Nikt nie może spowodować zniszczenia tego niezmiennego.

 

analiza gramatyczna

avināśi avināśin 2i.1 n.niezniszczalne (od: vi-naś – niszczeć, zanikać, vināśin – posiadający zniszczenie);
tu av.ale, wtedy, z drugiej strony, i;
tat tat sn. 1i.1 n.to;
viddhi vid (wiedzieć) Imperat. P 2c.1wiedz, znaj;
yena yat sn. 3i.1 n.przez co, na skutek czego;
sarvam sarva s.n. 1i.1 n.wszystko, całość (sarvam idam – najczęściej w znaczeniu „ten cały świat”);
idam idam 1i.1 n.to;
tatam tata (tan – rozciągać, pokrywać) PP 1i.1 n.rozpostarte, przykryte, wypełnione;
vināśam vināśa 2i.1 m.zniszczenia, zaniku (od: vi-naś – niszczeć, zanikać);
avyayasya a-vyaya 6i.1 n.niezmiennego (od: vi-i – odchodzić, znikać, vyaya – odejście, rozchód, zniszczenie);
asya idam sn 6i.1 n.tego;
na av.nie;
kaś-cit kim-cit sn 1i.1 m.ktokolwiek (od: kim – co?; -cit – partykuła nieokreśloności);
kartum kṛ (robić) inf.zrobić;
arhati arh (być godnym, zasługiwać, móc) Praes. P 1c.1jest w stanie, może;

 

warianty tekstu

kaś-cit → kiṃ-cit (cokolwiek);
arhati → arhasi (nie możesz);

 
 

Śāṃkara

Legenda:
fragmenty komentowanego wersetu
cytaty z różnych pism
wprowadzenie polemiki

Czym zatem jest „to”, co jest jedynie i zawsze bytem? Odpowiada:

kiṃ punas tat yat sad eva sarvadaiva astīti | ucyate

Ale to, przez co wszystko jest rozpostarte, znaj jako niezniszczalne.
Nikt nie może spowodować zniszczenia tego niezmiennego.

avināśi tu tad viddhi yena sarvam idaṃ tatam |
vināśam avyayasyāsya na kaścit kartum arhati ||2.17||

Niezniszczalny (avināśin) to ten, który nie podlega zniszczeniu. Termin „ale” (tu) użyty jest w celu odróżnienia [omawianego bytu] od niebytu.

avināśi na vinaṣṭuṃ śīlaṃ yasyeti | tu-śabdo ’sato viśeṣaṇārthaḥ |

Znaj, czyli rozróżnij to. Co? To, czyli brahmana nazywanego bytem, przez którego wszystko wraz z przestworem jest rozpostarte – przeniknięte, tak jak przestwór [przenika] dzban.

tat viddhi vijānīhi | kiṃ? yena sarvam idaṃ jagat tataṃ vyāptaṃ sad-ākhyena brahmaṇā sākāśam, ākāśenaiva ghaṭādayaḥ |

Zniszczenie (vināśa) to [stan] niewidoczności, nieistnienia. Niezmienny (avyaya) nie zmienia się – nie podlega wzrostowi (upacaya) i zanikowi (apacaya). Brahman nazywany bytem nie zmienia swej postaci, nie przekształca się, gdyż nie jest złożony z części (avayava), tak jak ciało czy inne [wytwory].

vināśam adarśanam abhāvam | avyayasya na vyeti upacayāpacayau na yāti iti avyayaṃ tasya avyayasya | naitat sad-ākhyaṃ brahma svena rūpeṇa vyeti vyabhicarati, niravayavatvāt, dehādivat |

Również nie [zmienia się] przez [utratę] posiadłości, gdyż nic nie jest jego. Tak jak Dewadatta zmienia się, gdy traci bogactwa – brahman nie ulega takiej zmianie.

nāpy ātmīyena, ātmīyābhāvāt | yathā devadatto dhana-hānyā vyeti, na tu evaṃ brahma vyeti |

Dlatego nikt nie jest w stanie zniszczyć tego niezmiennego brahmana – nikt nie może zniszczyć jaźni. Nawet Bóg. Jaźń to brahman, a działanie nad swym jestestwem nie jest możliwe.

ato ’vyayasya asya brahmaṇaḥ vināśaṃ na kaścit kartum arhati, na kaścit atmānaṃ vināśayituṃ śaknoti īśvaro ’pi | ātmā hi brahma, svātmani ca kriyā-virodhāt ||2.17||

 

Rāmānuja

tad ātma-tattvam avināśi iti viddhi, yena ātma-tattvena cetanena tad-vyatiriktam idam acetana-tattvaṃ sarvaṃ tataṃ vyāptam | vyāpakatvena niratiśaya-sūkṣmatvād ātmano vināśānarhasya tad-vyatirikto na kaścit padārtho vināśaṃ kartum arhati, tad-vyāpyatayā tasmāt sthūlatvāt | nāśakaṃ hi śastra-jalāgni-vāyv-ādikaṃ nāśyaṃ vyāpya śithilīkaroti | mudgarādayo’pi hi vegavat-saṃyogena vāyum utpādya tad-dvāreṇa nāśayanti | ata ātma-tattvam avināśi

 

Śrīdhara

atra sat-svabhāvam avināśi vastu sāmānyenoktaṃ tataṃ tat-sākṣitvena vyāptaṃ taṃ tu ātma-svarūpam avināśi vināśa-śūnyaṃ viddhi jānīhi | tatra hetum āha vināśam iti

 

Madhusūdana

komentarz wspólny przy wersecie BhG 2.18

 

Viśvanātha

nābhāvo vidyate sataḥ ity asyārthaṃ spaṣṭayati avināśīti | taṃ jīvātma-svarūpaṃ yena sarvam idaṃ śarīraṃ tataṃ vyāptam | nanu śarīra-mātra-vyāpi-caitanyatve jīvātmano madhyama-parimāṇatvena anityatva-prasaktiḥ ? maivam | sūkṣmāṇām apy ahaṃ jīvaḥ iti bhagavad-ukteḥ | eṣoṇur ātmā cetasā veditavyo yasmin prāṇaḥ pañcadhā saṃviveśa iti,
bālāgra-śata-bhāgasya śatadhā kalpitasya ca |
bhāgo jīvaḥ sa vijñeyaḥ [ŚvetU 5.9] iti,
ārāgra-mātro hy aparo ‚pi dṛṣṭaḥ iti śrutibhyaś ca tasya paramāṇu-parimāṇatvam eva | tad api sampūrṇa-deha-vyāpi-śaktimattvaṃ jatu-jaṭitasya mahā-maṇer mahauṣadhi-khaṇḍasya vā śirasy urasi vā dhṛtasya sampūrṇa-deha-puṣṭi-karaṇa-śaktimattvam iva nāsamañjasam | svarga-naraka-nānā-yoniṣu gamanaṃ ca tasyopādhi-pāravaśyād eva | tad uktaṃ prāṇam adhikṛtya dattātrayeṇa yena saṃsarate pumān iti | ataevāsya sarva-gatatvam apy agrima-śloke vakṣyamāṇaṃ nāsamañjasam | ataevāvyayasya nityasya nityo nityānāṃ cetanaś cetanānām eko bahūnāṃ yo vidadhāti kāmān [ŚvetU 6.13] iti śruteḥ |
yad vā, nanu deho jīvātmā paramātmety etad vastu-trikaṃ manuṣya-tiryag-ādiṣu sarvatra dṛśyate, tatrādyayor deha-jīvayos tattvaṃ nāsato vidyate bhāvaḥ ity anenoktam | tṛtīyasya paramātma-vastunaḥ kiṃ tattvam ity ata āha avināśi tv iti | tu bhinnopakrame | paramātmano māyā-jīvābhyāṃ svarūpataḥ pārthakyād idaṃ jagat

 

Baladeva

uktaṃ jīvātma-dehayoḥ svabhāvaṃ viśadayaty avināśīti dvābhyām | taj jīvātma-tattvam avināśi nityaṃ viddhi | yena sarvam idaṃ śarīraṃ tataṃ dharma-bhūtena jñānena vyāptam asti | asyāvyayasya parmāṇutvena ca vināśānarhasya vināśaṃ na kaścit sthūlo ‚rthaḥ kartum arhati prāṇasyeva dehaḥ | iha jīvātmano deha-parimitatvaṃ na pratyetavyam | eṣo ‚ṇur ātmā cetasā veditavyo yasmin prāṇaḥ pañcadhā saṃviveśa [ṃuṇḍU 3.1.9] ity ādiṣu tasya paramāṇutva-śravaṇāt | tādṛśasya nikhila-deha-vyāptis tu dharma-bhūta-jñānenaiva syāt | evam āha bhagavān sūtrakāraḥ – guṇād vālokavad [Vs. 2.3.26] iti | ihāpi svayaṃ vakṣyati yathā prakāśayaty ekaḥ [Gītā 13.33] ity ādinā

 
 

Michalski

Ale wiedz, iż To, co ten świat rozsnuło, jest nieprzemijające — nikt nie jest wstanie zniweczyć Niezmienne.

 

Olszewski

Wiedz, że Ten, przez którego świat został zbudowany, jest Niezniszczalny; unicestwienia go nikt dokonać nie może.

 

Dynowska

Wiedz iż Ten, który wszystko rozsnuwa i przenika, niezniszczalny jest. Nikt Niezmiennego nie może zniweczyć.

 

Sachse


Wiedz, że niezniszczalne jest to,
co przenika przez cały wszechświat.
Nikt nie może zniszczyć tego,
co nie podlega zmianom.

 

Kudelska


A wiedz, że to, co wszystko to rozsnuło, niezniszczalne jest;
Nikt niezniszczalnego nie jest w stanic zniweczyć.

 

Rucińska

Lecz wiedz, że jest niezniszczalne to, co to wszystko przenika,
A tego, co nie przemija, nikt nigdy zniszczyć nie zdoła!

 

Szuwalska

Wiedz, że to, co przenika tak nietrwałe ciało,
Nie może być zniszczone przez nic i nikogo.

 

Byrski

Wiedz, że to jest niezniszczalne, przez co wszystko rozpostarte
I nikt nie jest w mocy zniszczyć tego oto niezmiennego.

 
 

BhG 2.18

antavanta ime dehā nityasyoktāḥ śarīriṇaḥ
anāśino prameyasya tasmād yudhyasva bhārata

Update Required
To play the media you will need to either update your browser to a recent version or update your Flash plugin.

analiza syntaktyczna

nityasya (wiecznego) anāśinaḥ (niezniszczalnego) aprameyasya (nie zmierzonego) śarīriṇaḥ (mającego ciało) ime (te) dehāḥ (ciała) anta-vantaḥ (mające koniec) uktāḥ (są nazywane).
he bhārata (o potomku Bharaty!), tasmāt (dlatego) yudhyasva (walcz).

 

tłumaczenie polskie

Mówi się, że owe ciała wiecznego, niezniszczalnego, niezmierzonego
posiadacza ciała mają kres. Dlatego, o potomku Bharaty, walcz.

 

analiza gramatyczna

antavantaḥ anta-vant 1i.3 m.mające koniec (od: anta – koniec, kres, granica; -mant / -vant – sufiks oznaczający posiadacza);
ime idam sn. 1i.3 m.te;
dehāḥ deha 1i.3 m.ciała (od: dih – namaszczać, kleić, deha – forma, kształt, ciało);
nityasya nitya 6i.1 m.wiecznego, nieustannego;
uktāḥ ukta (vac – mówić) PP 1i.3 m.powiedziane, nazywane;
śarīriṇaḥ śarīrin 6i.1 m.posiadającego ciało (od: śri – spoczywać na, wspierać się na;
lub od: śṝ – łamać, niszczyć, śarīra – łatwe do zniszczenia, ciało);
anāśinaḥ a-nāśin 6.1 m.niezniszczalnego (od: naś – niszczeć, zanikać, nāśin – mający zniszczenie);
aprameyasya a-pra-meya (pra- – odmierzać) PF 6i.1 m.nie do zmierzenia;
tasmāt av.dlatego (od: tat sn. 5i.1 m. – z tego);
yudhyasva yudh Imperat. Ā 2c.1walcz;
bhārata bhārata 8i.1 m.o potomku Bharaty;

 

warianty tekstu

anāśino → vināśino (zniszczalnego);
anāśino ‚prameyasya → vināśam avyayasyāsya (zniszczenie niezmiennego);

 
 

Śāṃkara

Legenda:
fragmenty komentowanego wersetu
cytaty z różnych pism
wprowadzenie polemiki

Czym zatem jest niebyt, będący w konflikcie z istotą jaźni? Odpowiada:

kiṃ punas tad asat yat svātma-sattāṃ vyabhicaratīti, ucyate

Mówi się, że ciała wiecznego, niezniszczalnego, niezmierzonego
wcielonego mają kres. Dlatego walcz, o potomku Bharaty.

antavanta ime dehā nityasyoktāḥ śarīriṇaḥ |
anāśino ’prameyasya tasmād yudhyasva bhārata ||2.18||

Kres (anta) ma to, co podlega zniszczeniu (vināśa). Świadomość bytu, podążająca za fatamorganą i innymi [złudami], ulega demistyfikacji, gdy osiąga się kres dociekań z [wykorzystaniem] poznania prawdziwego i taki jest kres owej [świadomości bytu]. Podobnie jest ze śmiertelnymi ciałami przypominającymi majaki senne – mają one kres.

antaḥ vināśaḥ vidyate yeṣāṃ te antavantaḥ | yathā mṛga-tṛṣṇikādau sad-buddhiḥ anuvṛttā pramāṇa-nirūpaṇānte vicchidyate, sa tasyā antaḥ | tathā ime dehāḥ svapna-māyā-dehādi-vat ca antavantaḥ |

Mędrcy mówią, że ciała wiecznego wcielonego, czyli posiadacza ciała, niezniszczalnego, niezmierzonego, będącego jaźnią [mają kres]. Gdy mowa jest o wiecznym i niezniszczalnym nie jest to [zbędne] powtórzenie, gdyż w świecie spotykamy dwa rodzaje wieczności i zniszczalności.

nityasya śarīriṇaḥ śarīra-vato ’nāśino ’prameyasya ātmano ’ntavanta iti uktāḥ vivekibhir ity arthaḥ | nityasya anāśinaḥ iti na punar uktam | nityatvasya dvividhatvāt loke nāśasya ca |

[Po pierwsze] ciało nazywane jest zniszczonym, gdy zamienia się w popiół i znika. [Po drugie] choć nadal istnieje, ulega przemianie w kontakcie z chorobą i innymi [dolegliwościami], i wówczas to, co zrodzone, zwane jest również zniszczonym.

yathā deho bhasmī-bhūto ’darśanaṃ gato naṣṭa ucyate | vidyamāno ’pi yathā anyathā pariṇato vyādhyādi-yukto jāto naṣṭa ucyate |

Tutaj [użycie słów] „niezniszczalny” i „wieczny” wskazuje, że nie podlega on żadnemu z dwóch rodzajów zniszczenia. Oto znaczenie.

tatra anāśino nityasya iti dvividhenāpi nāśena asaṃbandho ’syety arthaḥ |

Gdyby nie to, wieczność jaźni mogłaby być rozumiana na podobieństwo [wieczności] ziemi i innych [żywiołów]. Tak nie jest, dlatego mówi „wiecznego” i „niezniszczalnego”.

anyathā pṛthivy-ādivad api nityatvaṃ syāt ātmanaḥ | tat mā bhūd iti nityasya anāśinaḥ ity āha |

Niezmierzone to to, co nie podlega mierzalności – nie można tego poznać przy użyciu empirii i innych środków poznania.

aprameyasya na prameyasya pratyakṣādi-pramāṇaiḥ aparicchādyasyety arthaḥ |

Można powiedzieć: jaźń poznawana jest dzięki świętej tradycji (āgama) poprzedzonej empirią i innym [środkami poznania]. Tak jednak nie jest, gdyż jaźń objawia się sama z siebie. Dopiero gdy jaźń się objawi jako poznający, wówczas pragnący poznać może ustalić środki poznania.

nanu āgamena ātmā paricchidyate pratyakṣādinā ca pūrvam | na | ātmanaḥ svataḥ siddhatvāt | siddhe hi ātmani pramātari pramitsoḥ pramāṇānveṣaṇā bhavati |

Ale nigdy przed [określeniem]: „oto ja”. Nie zdefiniowawszy siebie nie można określić przedmiotu poznania (prameya).

na hi pūrvam ittham aham iti ātmānam apramāya paścāt prameya-paricchedāya pravartate |

Zaiste, tego co nazywane jest jaźnią, nikt nie może poznać (aprasiddha). Pisma, które są ostatecznym dowodem, swój autorytet odnośnie jaźni posiadają jedynie dzięki usunięciu błędnych utożsamień, czyli cech, które nią nie są, a nie informując o nieznanym przedmiocie.

na hi ātmā nāma kasyacit aprasiddho bhavati | śāstraṃ tu antyaṃ pramāṇam atad-dharmādhyāropaṇa-mātra-nivartakatvena pramāṇatvam ātmanaḥ pratipadyate, na hy ajñātārtha-jñāpakatvena |

O oto [słowa] Objawienia: „[Jadźńawalkjo, opowiedz mi] o tym brahmanie, który wciąż jest obecny i jawny, a który jest atmanem wewnątrz wszystkiego” (Bṛh-up. 3.4.1).

tathā ca śrutiḥ – yat sākṣād aparokṣād brahma ya ātmā sarvāntaraḥ (Bṛh-up. 3.4.1) iti |

Ponieważ jaźń jest wieczna i nie podlega zmianie dlatego walcz – nie unikaj walki. Oto znaczenie.

yasmād evaṃ nityo ’vikriyaś cātmā tasmād yudhyasva, yuddhād uparamaṃ mā kārṣīḥ ity arthaḥ |

Nie ustanawia się tu konieczności walki. Gdy walka się już rozpoczęła, [Ardźuna] ogarnięty rozpaczą i omroczeniem ucichł. Dlatego Bóg jedynie usuwa jego przeszkody. Termin „walcz” zatem nie jest nowym rozkazem, a jedynie powtórnym przypomnieniem.

na hy atra yuddha-kartavyatā vidhīyate, yuddhe pravṛtta eva hi asau śoka-moha-pratibaddhaḥ tūṣṇīm āste | ataḥ tasya pratibandhāpanayana-mātraṃ bhagavatā kriyate | tasmād yudhyasva iti anuvāda-mātram, na vidhiḥ ||2.18||

 

Rāmānuja

dehānāṃ tu vināśitvam eva svabhāva ity āha—
diha upacaye ity upacaya-rūpā ime dehā antavantaḥ vināśa-svabhāvāḥ | upacayātmākā hi ghaṭādayo’ntavanto dṛṣṭāḥ | nityasya śarīriṇaḥ karma-phala-bhogārthatayā bhūta-saṃghāta-rūpā dehāḥ puṇyaḥ puṇyena [bṛ.ā.u. 4.4.5] ity ādi-śāstrair uktāḥ karmāvasāna-vināśinaḥ |
ātmā tv avināśī | kutaḥ ? aprameyatvāt | na hy ātmā prameyatayā upalabhyate, api tu pramātṛtayā | tathā ca vakṣyate—etad yo vetti taṃ prāhuḥ kṣetrajña iti tad viduḥ [gītā 13.1] iti | na cānekopacayātmaka ātmopalabhyate | sarvatra dehe aham idaṃ jānāmīti dehasya cānyasya ca pramātṛtayaika-rūpeṇopalabdheḥ |
na ca dehāder iva pradeśa-bhede pramātur ākārabheda upalabhyate | ata eka-rūpatvena anupacayātmakatvāt pramātṛtvād vyāpakatvāc ca ātmā nityaḥ | dehas tu upacayātmakatvāt śarīriṇaḥ karma-phala-bhogārthatvād aneka-rūpatvād vyāpyatvāc ca vināśī |
tasmād dehasya vināśa-svabhāvatvād ātmano nitya-svabhāvatvāc ca ubhāv api na śoka-sthānam iti śastra-pātādi-paruṣa-sparśād avarjanīyān svagatān anya-gatāṃś ca dhairyeṇa soḍhvā amṛtatva-prāptaye anabhisaṃhita-phalaṃ yuddhākhyaṃ karmārabhasva

 

Śrīdhara

āgamāpāya-dharmakaṃ sandarśyati antavanta iti | anto vināśo vidyate yeṣāṃ te antavantaḥ | nityasya sarvadaika-rūpasya śarīriṇaḥ śarīravataḥ | ataevānāśino vināśa-rahitasya aprameyasyaparicchinnasyātmana ime sukha-duḥkhādi-dharmaka-dehā uktās tattva-darśibhiḥ | yasmād evam ātmano na vināśaḥ, na ca sukha-duḥkhādi-sambandhaḥ, tasmān mohajaṃ śoktaṃ tyaktvā yudhyasva | svadharmaṃ mā tyakṣīr ity arthaḥ

 

Madhusūdana

nanu sphuraṇa-rūpasya sataḥ katham avināśitvaṃ tasya deha-dharmatvād dehasya cānukṣaṇa-vināśād iti bhūta-caitanya-vādinas tān nirākurvann āsato vidyate bhāva ity etad vivṛṇoti antavanta iti | antavanto vināśina ime ‚parokṣā dehā upacitāpacita-rūpatvāc charīrāṇi | bahu-vacanāt sthūla-sūkṣma-kāraṇa-rūpā virāṭ-sūtrāvyākṛtākhyāḥ samaṣṭi-vyaṣṭy-ātmanaḥ sarve nityasyāvināśina eva śarīriṇa ādhyāsika-sambandhena śarīravataekasyātmanaḥ sva-prakāśa-sphuraṇa-rūpasya sambandhino dṛśyatvena bhogyatvena coktāḥ śrutibhir brahma-vādibhiś ca | tathā ca taittirīyake ‚nnamayādyānandamayānantān pañca kośān kalpayitvā tad-adhiṣṭhānam akalpitaṃ brahma pucchaṃ pratiṣṭhā [TaittU 2.5] iti darśitam | tatra pañcīkṛta-pañca-mahābhūta-tat-kāryātmako virāṇ-mūrta-rāśir anna-maya-kośaḥ sthūla-samaṣṭiḥ | tat-kāraṇī-bhūto ‚pañcīkṛta-pañca-mahā-bhūta-tat-kāryātmako hiraṇyagarbhaḥ sūtram amūrta-rāśiḥ sūkṣma-samaṣṭiḥ trayaṃ vā idaṃ nāma rūpaṃ karma [BAU 1.6.1] iti bṛhad-āraṇyakokta-try-annātmakaḥ sarva-karmātmakatvena kriyā-śakti-mātram ādāya prāṇa-maya-kośa uktaḥ | nāmātmakatvena jñāna-śakti-mātram ādāyamanomaya-kośa uktaḥ | rūpātmakatvena tad-ubhayāśrayatayā kartṛtvam ādāya vijñāna-maya-kośa uktaḥ | tataḥ prāṇa-maya-mano-maya-vijñāna-mayātmaika eva hiraṇyagarbhākhyo liṅga-śarīra-kośaḥ | tat-kāraṇībhūtas tu māyopahita-caitanyātmā sarva-saṃskāra-śeṣo ‚vyākṛtākhya ānanda-maya-kośaḥ | te ca sarva ekasyaivātmanaḥ śarīrāṇīty uktam | tasyaiṣa eva śārīra ātmā yaḥ pūrvasya [TaittU 2.3.4] iti | tasya prāṇa-mayasyaiṣa eva śarīre bhavaḥ śārīra ātmā yaḥ satya-jñānādi-lakṣaṇo guhā-nihitatvenoktaḥ pūrvasyānna-mayasya | evaṃ prāṇa-maya-mano-maya-vijñāna-mayānanda-mayeṣu yojyam |
athaveme sarve dehās trailokya-varti-sarva-prāṇi-sambandhina ekasyaivātmana uktā iti yojanā | tathā ca śrutiḥ –
eko devaḥ sarva-bhūteṣu gūḍhaḥ
sarva-vyāpī sarva-bhūtāntarātmā |
karmādhyakṣaḥ sarva-bhūtādhivāsaḥ
sākṣī ceto kevalo nirguṇaś ca || [ŚvetU 6.11]
iti sarva-śarīra-sambandhinam ekam ātmānaṃ nityaṃ vibhuṃ darśayati |
nanu nityatvaṃ yāvat-kāla-sthāyitvaṃ tathā cāvidyādivat kālena saha nāśe ‚pi tad-upapannam ity ata āha anāśina iti | deśataḥ kālato vastutaś caparicchinasyāvidyādeḥ kalpitatvenānityatve ‚pi yāvat-kāla-sthāyi-svarūpam aupacārikaṃ nityatvaṃ vyavahriyate yāvad-vikāraṃ tu vibhāgo lokavat [Vs 2.3.7] iti nyāyāt | ātmanas tu pariccheda-traya-śūnyasyākalpitasya vināśa-hetv-abhāvān mukhyam eva kūṭastha-nityatvaṃ na tu pariṇāmi-nityatvaṃ yāvat-kāla-sthāyitvaṃ cety abhiprāyaḥ |
nanv etādṛśe dehini kiṃcit pramāṇam avaśyaṃ vācyam anyathā niṣpramāṇasya tasyālīkatvāpatteḥ śāstrārambha-vaiyarthyāpatteś ca | tathā ca vastu-paricchedo duṣpariharaḥ śāstra-yonitvāt [Vs 1.1.3] iti nyāyāc ca | ata āha aprameyasyeti | ekadhaivānudraṣṭavyam etad apramayaṃ dhruvam [BAU 4.7.2] apramayam aprameyam |
na tatra sūryo bhāti na candra-tārakaṃ
nemā vidyuto bhānti kuto ‚yam agniḥ | [KaṭhU 5.15]
tam eva bhāntam anubhāti sarvaṃ
tasya bhāsā sarvam idaṃ vibhāti [ṃuṇḍU 2.2.10]
iti ca śruteḥ sva-prakāśa-caitanya-rūpa evātmātas tasya sarva-bhāsakasya svabhānārthaṃ na svabhāsyāpekṣā, kintu kalpitājñāna-tat-kārya-nivṛtty-arthaṃ kalpita-vṛtti-viśeṣāpekṣā | kalpitasyaiva kalpita-virodhitvāt | yakṣānurūpo baliḥ iti nyāyāt | tathā ca sarva-kalpita-nivartaka-vṛtti-viśeṣotpatty-arthaṃ śāstrārambhaḥ, tasya tattvam asy ādi-vākya-mātrādhīnatvāt | svataḥ sarvadābhāsamānatvāt sarva-kalpanādhiṣṭhānatvād dṛśyamātra-bhāsakatvāc ca na tasya tucchatvāpattiḥ | tathā caikam evādvitīyaṃ satyaṃ jñānam anantaṃ brahmety ādi-śāstram eva sva-prameyānurodhena svasyāpi kalpitatvam āpādayati anyathā sva-prāmāṇyānupapatteḥ |
kalpitasya cākalpita-paricchedakatvaṃ nāstīti prāk-pratipāditam | ātmanaḥ svaprakāśatvaṃ ca yuktito ‚pi bhagavat-pūjyapādair upapāditam | tathā hi – yatra jijñāsoḥ saṃśaya-viparyaya-vyatireka-pramāṇānām anyatamam api nāsti tatra tad-virodhi jñānam iti sarvatra dṛṣṭam | anyathā tritayānyatamāpatteḥ | ātmani cāhaṃ vā nāhaṃ veti na kasyacit saṃśayaḥ | nāpi nāham iti viparyayo vyatirekaḥ pramā veti tat-svarūpa-pramā sarvadāstīti vācyaṃ tasya sarva-saṃśaya-viparyaya-dharmitvāt | dharmyaśe sarvam abhrāntaṃ prakāre tu viparyayaḥ iti nyāyāt | ata evoktam –
pramāṇam apramāṇaṃ ca pramābhāsas tathaiva ca |
kurvanty eva pramāṃ yatra tad-asambhāvanā kutaḥ || [Bṛhad-vāmanaP 1.4.874]
pramābhāsaḥ saṃśayaḥ | sva-prakāśe sad-rūpe dharmiṇi pramāṇāpramāṇayor viśeṣo nāstīty arthaḥ | ātmano ‚bhāsamānatve ca ghaṭa-jñānaṃ mayi jātaṃ na vety ādi-saṃśayaḥ syāt | na cāntara-padārthe viṣayasyaiva saṃśayādi-pratibandhakatva-svabhāvaḥ | bāhya-padārthe k ptena virodhi-jñānenaiva saṃśayādi-pratibandha-saṃbhava āntara-padārthe svabhāva-bheda-kalpanāyā anaucityāt | anyathā sarva-viplavāpatteḥ | ātma-mano-yoga-mātraṃ cātma-sākṣātkāre hetuḥ | yasya ca jñāna-mātre hetutvād ghaṭādi-bhāne ‚py ātma-bhānaṃ samūhālambana-nyāyena tārkikāṇāṃ pravareṇāpi durnivāraṃ | na ca cākṣuṣatva-māna-sattvādi-saṅkaraḥ | laukikatvālaukikatvavad aṃśa-bhedenopapatteḥ | saṅkarasyādoṣatvāc cākṣuṣatvāder jātitvānabhyupagamād vā | vyavasāyamātra evātmabhāna-sāmagryā vidyamānatvād anuvyavasāyo ‚py apāstaḥ | na ca vyavasāya-bhānārthaṃ sa tasya dīpavat sva-vyavahāre sajātīyānapekṣatvāt | na hi ghaṭa-taj-jñānayor iva vyavasāyānuvyavasāyayor api viṣayatva-viṣayitva-vyavasthāpakaṃ vaijātyam asti vyakti-bhedātirikta-vaidharmyānabhyupagamāt | viṣayatvāvacchedaka-rūpeṇaiva viṣayitvābhyupagame ghaṭa-taj-jñānayor api tad-bhāvāpattir aviśeṣāt |
nanu yathā ghaṭa-vyavahārārthaṃ ghaṭa-jñānam abhyupeyate tathā ghaṭa-jñāna-vyavahārārthaṃ ghaṭa-jñāna-viṣayaṃ jñānam abhyupeyaṃ vyavahārāsya vyavahartavya-jñāna-sādhyatvād iti cet | kānupapattir udbhāvitā devānāṃ-priyeṇa sva-prakāśa-vādinaḥ | nahi vyavahartavya-bhinnatvam api jñāna-viśeṣaṇaṃ vyavahāra-hetutāvacchedakaṃ gauravāt | tathā ceśvara-jñānavadyogi-jñānavat prameyam iti jñānavac ca svenaiva sva-vyavahāropapattau na jñānāntara-kalpanāvakāśaḥ | anuvyavasāyasyāpi ghaṭa-jñāna-vyavahāra-hetutvaṃ kiṃ ghaṭa-jñāna-jñānatvena kiṃ vā ghaṭa-jñānatvenaiveti vivecanīyam | ubhayasyāpi tatra sattvāt | tatra ghaṭa-vyavahāre ghaṭa-jñānatvenaiva hetutāyāḥ k ptatvāt tenaiva rūpeṇa ghata-jñāna-vyavahāre,pi hetutopapattau na ghaṭa-jñāna-jñānatvaṃ hetutāvacchedakaṃ gauravān mānābhāvāc ca | tathā ca nānuvyavasāya-siddhir ekasyaiva vyavasāyasya vayvasātari vyavaseye vyavasāye ca vyavahāra-janakatvopapatter iti tripuṭī-pratyakṣa-vādinaḥ prābhākarāḥ |
aupaniṣadāstu manyante sva-prakāśa-jñāna-rūpa evātmā na svaprakāśa-jñānāśrayaḥ kartṛ-karma-virodhena tad-bhānānupapatteḥ | jñāna-bhinnatve ghaṭādivaj-jaḍatvena kalpitatvāpatteś ca | svaprakāśa-jñāna-mātra-svarūpo ‚py ātmāvidyopahitaḥ san sākṣīty ucyate | vṛtti-mad-antaḥkaraṇopahitaḥ pramātety ucyate | tasya cakṣur-ādīni karaṇāni | sa cakṣur-ādi-dvārāntaḥ-karaṇa-pariṇāmena ghaṭādīn vyāpya tad-ākāro bhavati | tato ghaṭāvacchinna-caitanyaṃ pramātra-bhedāt svājñānaṃ nāśayad aparokṣaṃ bhavati | ghaṭaṃ ca svāvacchedakaṃ sva-tādātmyādhyāsād bhāsayati | antaḥ-karaṇa-pariṇāmaś ca vṛttyākhyo ’tisvacchaḥ svāvacchinnenaiva caitanyena bhāsyata ity antaḥ-karaṇa-tad-vṛtti-ghaṭānām aparokṣatā | tad etad ākāra-trayam ahaṃ jānāmi ghaṭam iti | bhāsaka-caitanyasyaika-rūpatve ‚pi ghaṭaṃ prati vṛtty-apekṣatvāt pramātṛtā | antaḥkaraṇa-tad-vṛttīḥ prati tu vṛtty-anapekṣatvāt sākṣiteti vivekaḥ | advaita-siddhau siddhānta-bindau ca vistaraḥ |
yasmād evaṃ prāg-ukta-nyāyena ntiyo vibhur asaṃsārī sarvadaika-rūpaś cātmā tasmāt tan-nāśa-śaṅkayā svadharme yuddhe prāk-pravṛttasya tava tasmād uparatir na yukteti yuddhābhyanujñayā bhagavān āha – tasmād yudhyasva bhārateti | arjunasya svadharme yuddhe pravṛttasya tata uparati-kāraṇaṃ śoka-mohau | tau ca vicāra-janitena vijñānena vādhitāv ity apavādāpavāda utsargasya sthitir iti nyāyena yudhyasvety anuvādo na vidhiḥ | yathā kartṛ-karmaṇoḥ kṛti [Pāṇ 2.3.65] ity utsargaḥ | ubhaya-prāptau karmaṇi [Pāṇ 2.3.66] ity apavādaḥ | akākārayoḥ strī-pratyayayoḥ prayoge neti vaktavyam iti tad-apavādaḥ | tathā ca mumukṣor brahmaṇor jijñāsety atrāpavādāpavāde punar utsarga-sthiteḥ kartṛ-karmaṇoḥ kṛtīty anenaiva ṣaṣṭhī | tathā ca karmaṇi ceti niṣedhā-prasārād brahma-jijñāseti karma-ṣaṣṭhī-samāsaḥ siddho bhavati | kaścit tv etasmād eva vidher mokṣe jñāna-karmaṇoḥ samuccaya iti pralapati | tac ca yudhyasvety ato mokṣasya jñāna-karma-samuccaya-sādhyatvāpratīteḥ | vistareṇa caitad agre bhagavad-gītā-vacana-virodhenaiva nirākariṣyāmaḥ

 

Viśvanātha

nāsato vidyate bhāvaḥ ity asyārthaṃ spaṣṭayati antavanta iti | śarīriṇo jīvasyāprameyasyāti-sūkṣmatvād durjñeyasya | tasmād yudhyasva iti śāstra-vihitasya svadharmasya tyāgo ‚nucita iti bhāvaḥ

 

Baladeva

antavanto vināśi-svabhāvāḥ, śarīriṇo jīvātmanaḥ | aprameyasyātisūkṣmatvād vijñāna-vijñātṛ-svarūpatvāc ca pramātum aśakyasyety arthaḥ | tathā cedṛśa-svabhāvatvāj jīva-tad-dehau na śoka-sthānam iti jīvātmano deho dharmānuṣṭānuṣṭhāna-dvārā tasya bhogāya mokṣāya ca pareśena sṛjyate | sa ca sa ca dharmeṇa bhavet tasmād yudhyasva bhārata

 
 

Michalski

Przemijające są te ciała, o których się słyszy, iż należą do wiecznego ducha — niezniszczalnego, niezmierzonego, — walcz przeto, Bharato!

 

Olszewski

I te ciała, które podlegają zniszczeniu, pochodzą od Duszy wiecznej, niezniszczalnej, niezmiennej. Przeto walcz, o Bharato.

 

Dynowska

Ciał są znikome, lecz ten, który ich używa, wieczny jest, bezgraniczny, nieskończony, niezmienny. A więc walcz, o Bharato!

 

Sachse


Znikome są tylko ciała,
w które przyobleka się byt wieczny,
niezniszczalny i niezmierzony.
Dlatego walcz, Bharato!

 

Kudelska


Powiadają, że duch jest wieczny, niezniszczalny, nieograniczony,
A zamieszkuje w ciałach, które koniec swój mają; przeto walcz, Bharato.

 

Rucińska

Te ciała mają swój koniec – wieczny jest ten, co w nich mieszka,
Bezmierny i niezniszczalny. Dlatego walcz, o Bharato!

 

Szuwalska

Tylko ciało niszczeje, nie to, co w nim żyje
Bezgraniczne i wieczne. Zatem walcz, Bharato!

 

Byrski

Mówi się, że koniec mają ciała tego wcielonego,
Co jest stały i niezmierny i zniszczeniu nie ulega.
To dlatego walcz, Bharato!

 
 

BhG 2.19

ya enaṃ vetti hantāraṃ yaś cainaṃ manyate hatam
ubhau tau na vijānīto nāyaṃ hanti na hanyate

Update Required
To play the media you will need to either update your browser to a recent version or update your Flash plugin.

analiza syntaktyczna

yaḥ (kto) enam (go) hantāram (zabójcę) vetti (zna),
yaḥ ca (i kto) enam(go) hatam (zabitego) manyate (uważa),
tau (ci) ubhau (oboje) na vijānītaḥ (nie wiedzą).
ayam (on) na hanti (nie zabija),
[ayam] (on) na hanyate (nie jest zabijany).

 

tłumaczenie polskie

Kto zna go jako zabójcę i kto uważa go za zabitego,
ci dwaj nie pojmują [właściwie]. On nie zabija ani nie jest zabijany.

 

analiza gramatyczna

yaḥ yat sn. 1i.1 m.kto;
enam etat sn. 2i.1 m.go;
vetti vid (wiedzieć) Praes. P 1c.1zna;
hantāram hantṛ 2i.1 m.zabójcę (od: han – uderzać, zabijać);
yaḥ yat sn. 1i.1 m.kto;
ca av.i;
enam etat sn. 2i.1 m.go;
manyate man (myśleć) Praes. Ā 1c.1myśli, uważa;
hatam hata (han – uderzać, zabijać) PP 2i.1 m.zabitego;
ubhau ubha sn. 1i.2 m.oboje;
tau tat sn. 1i.2 m.ci dwaj;
na av.nie;
vijānītaḥ vi-jñā (rozróżniać, wiedzieć, rozumieć) Praes. P 1c.2nie rozumieją;
na av.nie;
ayam idam sn. 1i.1 m.on;
hanti han (zabijać, uderzać) Praes. P 1c.1zabija;
na av.nie;
hanyate han (zabijać, uderzać) Praes. pass. 1c.1jest zabijany;

 

warianty tekstu

vetti → veda (zna);
vijānīto → vijānītau / vijānīte (wie);

 
 

Śāṃkara

Legenda:
fragmenty komentowanego wersetu
cytaty z różnych pism
wprowadzenie polemiki

Tekst Gity nie ma promować aktywności, ale jego celem jest powściągnięcie przyczyn kołowrotu wcieleń począwszy od rozpaczy i omroczenia. Aby unaocznić to znaczenie Bóg przywołuje dwie strofy wedyjskie[1].

śoka-mohādi-saṃsāra-kāraṇa-nivṛtty-arthaṃ gītā-śāstram, na pravartakam ity etasyārthasya sākṣi-bhūte ṛcau ānināya bhagavān |

Myślisz: „To ja zabiję w walce Bhiszmę i innych, i tak stanę się zabójcą” – jest to błędne rozważanie. A oto dlaczego:

yat tu manyase yuddhe bhīṣmādayo mayā hanyante aham eva teṣāṃ hantā iti, eṣā buddhir mṛṣaiva te | kathaṃ?

Kto zna go jako zabójcę i kto uważa go za zabitego,
ci dwaj nie pojmują [właściwie]. On nie zabija ani nie jest zabijany.

ya enaṃ vetti hantāraṃ yaś cainaṃ manyate hatam |
ubhau tau na vijānīto nāyaṃ hanti na hanyate ||2.19||

Kto tego – wcielonego, przebywającego w świecie, zna, czyli rozpoznaje jako zabójcę, czyli sprawcę morderstwa. A także ten, kto myśli, że jest on zabity, czyli że staje się przedmiotem zbrodni, [rozumując]: „gdy ciało jest zabite, ja też ginę”, ci dwaj nie pojmują – nie są mądrzy, gdyż nie odróżniają jaźni, siebie jako podmiotu rozważań.

ya enaṃ prakṛtaṃ dehinaṃ vetti vijānāti hantāraṃ hanana-kriyāyāḥ kartāraṃ ya ca enam anyo manyate hataṃ deha-hananena hato ’ham iti hanana-kriyāyāḥ karma-bhūtam | tau ubhau na vijānītaḥ na jñātavantau avivekena ātmānam ahaṃ pratyaya-viṣayaṃ |

Ci dwaj którzy myślą: „Jestem zabójcą”, „jestem zabijany” nie są świadomi natury jaźni, gdyż [uważają], że zniszczenie ciała [niszczy] jaźń.

hantā ahaṃ, hato ’smy aham iti deha-hananena ātmānam yau vijānītaḥ tau ātma-svarūpānabhijñau ity arthaḥ |

Z powodu swej bierności (avikriyatva) jaźń nie zabija, nie jest sprawcą czynności zabijania, ani nie jest zabijana, ani w ogóle nie jest aktywna. Oto sens [wypowiedzi].

yasmāt na ayam atmā hanti na hanana-kriyāyāḥ kartā bhavati, na ca hanyate na ca karma bhavatīty arthaḥ, avikriyatvāt ||2.19||


[1] Dwie kolejne strofy BhG są cytatami z upaniszad.

 

Rāmānuja

ya enam ukta-svabhāvam ātmānaṃ pratihantāraṃ hanana-hetuṃ kam api manyate | yaś cainaṃ kenāpi hetunā hataṃ manyate | ubhāv tāv na vijānītaḥ | uktair hetubhir asya nityatvād evāyaṃ hanana-hetur na bhavati | ataeva cāyam ātmā na hanyate | hanti-dhātur apy ātma-karmakaḥ śarīr-viyoga-karaṇa-vācī | na hiṃsyāt sarvā bhūtāni, brāhmaṇo na hantavyaḥ [ka.saṃ. 8.2] ity ādīni api śāstrāṇi avihita-śarīra-viyoga-karaṇa-viṣayāṇi

 

Śrīdhara

tad evaṃ bhīṣmādi-mṛtyu-nimittaḥ śoko nivāritaḥ, yac cātmano hantṛtva-nimittaṃ duḥkham uktam etān na hantum icchāmi ity ādinā, tad api tavad eva nirnimittam ity āha ya enam iti | enam ātmānam | ātmano hanana-kriyāyāḥ karmatvaṃ kartṛtvam api nāstīty arthaḥ | tatra hetur nāyam iti

 

Madhusūdana

nanv evam aśocyān anvaśocacas tvam ity ādinā bhīṣmādi-bandhu-viccheda-nibandhane śoke ‚panīte ‚pi tad-vadha-kartṛtva-nibandhanasya pāpasya nāsti pratīkāraḥ | nahi yatra śoko nāsti tatra pāpaṃ nāstīti niyamaḥ | dveṣya-brāhmaṇa-vadhe pāpābhāva-prasaṅgāt | ato ‚haṃ kartā tvaṃ preraka iti dvayor api hiṃsā-nimitta-pātakāpatter ayuktam idaṃ vacanaṃ tasmād yudhyasva bhāratety āśaṅkya kāṭhaka-paṭhitaya rcā pariharati bhagavān ya enam iti |
enaṃ prakṛtaṃ dehinam adṛśyatvādi-guṇakaṃ yo hantāraṃ hanana-kriyāyāḥ kartāraṃ vetti aham asya hanteti vijānāti | yaś cānya enaṃ manyate hataṃ hanana-kriyāyāḥ karma-bhūtaṃ deha-hananena hato ‚ham iti vijānāti | tāv ubhau dehābhimānitvād enam avikāriṇam akāraka-svabhāvam ātmānaṃ na vijānīto na vivekena jānītaḥ śāstrāt | kasmāt yasmān nāyaṃ hanti na hanyate kartā karma ca na bahvatīty arthaḥ |
atra ya enaṃ vetti hantāraṃ hataṃ cety etāvati vaktavye padānām āvṛttir vākyālaṅkārārthā | athavā ya enaṃ vetti hantāraṃ tārkikādir ātmanaḥ kartṛtvābhyupagamāt | tathā yaś cainaṃ manyate hataṃ cārvākādir ātmano vināśitvābhyupagamāt | tāv ubhau na vijānīta iti yojyam | vādi-bheda-khyāpanāya pṛthag upanyāsaḥ | atiśūrātikātara-viṣayatayā vā pṛthag-upadeśaḥ | hantā cen manyate hantuṃ hataś cen manyate hatam [KaṭhU 1.2.19] iti pūrvārdhe śrautaḥ pāṭhaḥ

 

Viśvanātha

bho vayasya arjuna ! tvam ātmā | na hanteḥ kartā, nāpi hanteḥ karma ity āha ya iti | enaṃ jīvātmānaṃ hantāraṃ vetti bhīṣmādīn arjuno hantīti yo vettīty arthaḥ, hatam iti bhīṣmādibhir arjuno hanyate iti yo vetti, tāv ubhāv apy ajñāninau | ato ‚rjuno ‚yaṃ guru-janaṃ hantīty ajñāni-loka-gītād duryaśaḥ kā te bhītir iti bhāvaḥ

 

Baladeva

uktam avināśitvaṃ draḍhayati | enam ukta-svabhāvam ātmānaṃ jīvaṃ yo hantāraṃ khaḍgādinā hiṃsakaṃ vetti yaś cainaṃ tena hataṃ hiṃsitaṃ manyate tāv ubhau tat-svarūpaṃ na vijānītaḥ | atisūkṣmasya caitanyasya tasya chedādy-asambhavān nāyam ātmā hanti na hanyate | hanteḥ kartā karma ca bhavatīty arthaḥ | hanter deha-viyogārthatvān na tenātmanāṃ nāśo mantavyaḥ | śrutiś caivam āha – hantā cen manyate hantuṃ hataś cen manyate hatam [KaṭhU 1.2.19] ity ādinā | etena mā hiṃsyāt sarva-bhūtāni ity ādi-vākyaṃ deha-viyoga-paraṃ vyākhyātam | na cātrātmanaḥ kartṛtvaṃ prasiddham iti vācyam | deha-viyojane tat tasya sattvāt

 
 

Michalski

Kto tego ducha uważa za zabójcę, lub kto mniema, że go można zabić, ani ten, ani tamten nie posiada właściwej wiedzy. On bowiem ani nie zabija, ani nie może być zabity,

 

Olszewski

Ktokolwiek sądzi, że dusza zabija albo zostaje zabitą, myli się: ona nie zabija, ona nie jest zabijaną.

 

Dynowska

Prawdy nie widzi człek, gdy sądzi, że On zabity być może, jak i wówczas gdy Go zabójcą mieni. Nie może On – ciała Mieszkaniec – ani zabić, ani być zabity;

 

Sachse


Jeśli ktoś sądzi o nim, że zabija,
a ktoś inny uważa, że może zostać zabity,
to żaden z nich nie zna prawdy,
albowiem on nie zadaje, ani nie podlega śmierci.

 

Kudelska


Ani ten kto sadzi, iż duch jest zabójcą, ani ten kto uważa, że może on być zabity – ducha nie poznał;
Duch ani zabójcą, ani zabity być nie może.

 

Rucińska

Kto sądzi, że on zabija, kto myśli, że jest zabity –
Obaj są w błędzie: on nie jest zabójcą ni zabijanym!

 

Szuwalska

Ten, kto jest przekonany, że wieczne zabija,
Albo twierdzi, że wieczne może być zabite,
Nie rozumie niczego.To, co nie przemija,
Nie może ani zabić, ani być zabite,

 

Byrski

Kto go bierze za zabójcę i kto mniema, że zabity;
Dwaj nie wiedzą; nie zabija on i nie jest zabijany.

 
 

BhG 2.20

na jāyate mriyate vā kadā-cin nāya bhūtvā bhavitā vā na bhūyaḥ
ajo nityaḥ śāśvato yaṃ purāṇo na hanyate hanyamāne śarīre

Update Required
To play the media you will need to either update your browser to a recent version or update your Flash plugin.

analiza syntaktyczna

ayam (on) kadā-cit (kiedykolwiek) na jāyate (nie powstaje),
[ayam] (lub też on) na mriyate (nie umiera),
(lub też) [ayam kadā-cit] (on kiedykolwiek) bhūtvā (będąc) bhūyaḥ (ponownie) na bhavitā (nie stanie się).
ayam (on) ajaḥ (nienarodzony), nityaḥ (wieczny), śāśvataḥ (nieustanny), purāṇaḥ (starożytny) [asti] (jest).
śarīre hanyamāne [api] (nawet gdy ciało jest zabijane) [saḥ] (on) na hanyate (nie jest zabijany).

 

tłumaczenie polskie

On nigdy się nie rodzi ani nie umiera, a będąc, ponownie się nie staje.
Jest nienarodzony, wieczny, nieprzemijający i starożytny.
Gdy ciało jest zabijane, [on] nie jest zabijany.

 

analiza gramatyczna

na av.nie;
jāyate jan (rodzić się) Praes. Ā 1c.1rodzi się;
mriyate mṛ (umierać) Praes. Ā 1c.1umiera;
av.lub, i, z drugiej strony, nawet jeśli, jednakże;
kadā-cit av.kiedykolwiek, w jakimkolwiek czasie (od: kadā kiedy? w jakim czasie?; -cit – partykuła nieokreśloności);
na av.nie;
ayam idam sn. 1i.1 m.on;
bhūtvā bhū (być) absol.powstawszy;
bhavitā bhū (być) Fut.p. P 1c.1powstanie;
lub bhavitṛ 1i.1 m.czyniący istnienie, istniejący;
av.lub, i, z drugiej strony, nawet jeśli, jednakże;
na av.nie;
bhūyaḥ av.bardziej, ponownie, ponadto;
ajaḥ a-ja 1i.1 m.nienarodzony (od: jan – rodzić się; -ja – na końcu złożeń: zrodzony);
nityaḥ nitya 1i.1 m.wieczny, zwykły, codzienny;
śāśvataḥ śāśvata 1i.1 m.wieczny, nieustanny, stały;
ayam idam sn. 1i.1 m.on;
purāṇaḥ purāṇa 1i.1 m.starożytny, należący do dawnych czasów (od: pur – poprzedzać);
na av.nie;
hanyate han (zabijać, uderzać) Praes. pass. 1c.1jest zabijany;
hanyamāne hanyamāna (han – uderzać, zabijać) PPr 7i.1 m. loc.abs.kiedy jest zabijane;
śarīre śarīra 7i.1 n. loc.abs.kiedy ciało;

 

warianty tekstu

bhavitā → bhavitā (nie powstający; ten, który nie powstanie);
vā na bhūyaḥ → vā kadā-cit / nāvabhūyaḥ (lub kiedykolwiek / nie do powstania);
śarīre → atīte (w umarłym);

 
 

Śāṃkara

Legenda:
fragmenty komentowanego wersetu
cytaty z różnych pism
wprowadzenie polemiki

W kolejnych dwóch strofach [wyjaśnia] bierność jaźni:

katham avikriya ātmeti dvitīyo mantraḥ

On nigdy się nie rodzi ani nie umiera,
a istniejąc, ponownie nie ginie.
Jest nienarodzony, wieczny, nieprzemijający i starożytny.
Gdy ciało jest zabijane, [on] nie jest zabijany.

na jāyate mriyate vā kadācin
nāyaṃ bhūtvābhavitā vā na bhūyaḥ
|
ajo nityaḥ śāśvato ’yaṃ purāṇo
na hanyate hanyamāne śarīre
||2.20||

Nie rodzi się to znaczy nie powstaje. W jaźni nie spotyka się cechy narodzin, czyli przemiany substancji. Jak również nie umiera. Oto znaczenie słówka „” [przydającego opcjonalności]. „Nie umiera” – tym sposobem wyklucza się śmierć jako cechę ostatecznego zniszczenia.

na jāyate notpadyate, jani-lakṣaṇā vastu-vikriyā na ātmano vidyate ity arthaḥ | tathā na mriyate vā | vā-śabdaḥ cārthe | na mriyate ca iti antyā vināśa-lakṣaṇā vikriyā pratiṣidhyate |

Słowo „nigdy” zaprzecza jakiejkolwiek przemianie: nigdy się nie rodzi ani nigdy nie umiera.

kadācic chabdaḥ sarva-vikriyā-pratiṣedhaiḥ saṃbadhyate – na kadācit jāyate, na kadācit mriyate, ity evam |

Gdy owa jaźń istnieje, czyli doświadcza bytowania, wówczas już ponownie nie ginie (abhavitṛ) – nie przechodzi w nieistnienie, to znaczy nie umiera. Kto będąc przestaje istnieć, ten umiera – tak mówią ludzie.

yasmāt ayam ātmā bhūtvā bhavana-kriyām anubhūya paścāt abhavitā abhāvaṃ gantā na bhūyaḥ punaḥ, tasmāt na mriyate | yo hi bhūtvā na bhavitā sa mriyata ity ucyate lokā |
Przez użycie partykuły „” oraz „na” [możemy rozumieć], że gdy jaźń nie istnieje, w odróżnieniu od ciała, ponownie nie może powstać. To znaczy się nie rodzi. Mówi się, że kto zniknąwszy staje się, ten się rodzi. To zaiste nie tyczy się jaźni. vā-śabdāt na-śabdāc ca ayam ātmā abhūtvā vā bhavitā dehavat na bhūyaḥ | tasmāt na jāyate | yo hi abhūtvā bhavitā sa jāyata ity ucyate | naivam ātmā | ato na jāyate |
Ponieważ się nie rodzi, dlatego też jest nienarodzona. Ponieważ nie umiera, dlatego jest wieczna. yasmād evaṃ tasmāt ajaḥ, yasmāt na mriyate tasmāt nityaś ca |

Chociaż przez wykluczenie początkowej i końcowej przemiany zostały odrzucone wszystkie inne, to [autor] chce wykluczyć osobnym terminem wszystkie niewymienione tutaj pośrednie przemiany począwszy od młodości. Dlatego mówi [że jaźń jest] nieprzemijająca.

yadyapi ādy-antayor vikriyayoḥ pratiṣedhe sarvā vikriyāḥ pratiṣiddhā bhavanti, tathāpi madhya-bhāvinīnāṃ vikriyāṇāṃ sva-śabdair eva tad-arthaiḥ pratiṣedhaḥ kartavyo ’nuktānām api yauvanādi-samasta-vikriyāṇāṃ pratiṣedho yathā syāt ity āha – śāśvata ity ādinā |

[Termin] „nieprzemijający” zaprzecza zmianie związanej z marnieniem. Nieprzemijające jest to, co wykazuje wieczną naturę. Ponieważ nie ma części składowych, ze swej natury nie może zostać zniszczone. Jednakowoż ponieważ jest bez cech, nie ulega zniszczeniu z powodu ich zaniku.

śāśvata iti apakṣaya-lakṣaṇā vikriyā pratiṣidhyate | śaśvad-bhavaḥ śāśvataḥ | na apakṣīyate svarūpeṇa, niravayavatvāt | nāpi guṇa-kṣayeṇa apakṣayaḥ, nirguṇatvāt |
Odwrotnością marnienia jest zmiana związana z dojrzewaniem. Jest ona zaprzeczona tu terminem „starożytny”. Kto wzrasta przez dokładanie części, ten dojrzewa i nazywany jest odnowionym. Natomiast owa jaźń, ponieważ nie ma części, od zarania jest nowa i nie wzrasta – dlatego [nazwana jest] starożytną. apakṣaya-viparītāpi vṛddhi-lakṣaṇā vikriyā pratiṣidhyate – purāṇa iti | yo hi avayavāgamena upacīyate sa vardhate abhinava iti ca ucyate | ayaṃ tu ātmā niravayavatvāt purāpi nava eveti purāṇaḥ na vardhate ity arthaḥ |
Podobnie nie jest zabijana. Tutaj zabicie, by uniknąć powtórzenia rozumiane jest jako degradacji (vipariṇāma). Oznacza to, że się nie degraduje, choć ciała są zabijane – ulegają degradacji. tathā na hanyate | hantiḥ atra vipariṇāmārthe draṣṭavyo ’punar uktatāyai | na vipariṇamyate ity arthaḥ | hanyamāne vipariṇamyamāne ’pi śarīre |
W niniejszej strofie wyklucza się sześcioraką zmianę, czyli degradację zwykłych przedmiotów, w odniesieniu do jaźni. Sens wypowiedzi jest następujący: „jaźń jest pozbawiona jakichkolwiek zmian”. asmin mantre ṣaḍ-bhāva-vikārā laukika-vastu-vikriyā ātmani pratiṣidhyante | sarva-prakāra-vikriyā-rahita ātmā iti vākyārthaḥ |

Oto związek [niniejsza strofy] z poprzednią – ci dwaj [co uznają jaźń za zabójcę lub zabijaną] nie znają prawdy.

yasmād evaṃ tasmāt ubhau tau na vijānītaḥ iti pūrveṇa mantreṇa asya saṃbandhaḥ ||2.20||

 

Rāmānuja

uktaiḥ eva hetubhiḥ nityatvād apariṇāmitvād ātmano janma-maraṇādyaḥ sarva evācetana-deha-dharmā na santi, ity ucyate | tatra na jāyate mriyata iti vartamānatayā sarveṣu deheṣu sarvaiḥ anubhūyamāne janma-maraṇe kadācid apy ātmānaṃ na spṛśataḥ | nāyaṃ bhūtvā bhavati vā na bhūyo’yaṃ kalpānte bhūtvā bhūyaḥ kalpānte ca na bhavitā iti na | keṣucit prajāpati-prabhṛti-deheṣv āgamenopalabhyamānaṃ kalpādau jananaṃ kalpānte ca maraṇam ātmānaṃ na spṛśati ity arthaḥ | ataḥ sarva-deha-gata ātmā ajaḥ | ataeva nityaḥ śāśvataḥ prakṛtivad viśada-satata-pariṇāmair api nānvīyate | ataḥ purāṇaḥ purātano’pi navaḥ | sarvadāpūrvavad anubhāvya ity arthaḥ | ataḥ śarīre hanyamāne’pi na hanyate’yam ātmā

 

Śrīdhara

na hanyata ity etad eva ṣaḍ-bhāva-vikāra-śūnyatvena draḍhayati neti | na jāyata ity ādi | na jāyata iti janma-pratiṣedhaḥ | na mriyata iti vināśa-pratiṣedhaḥ | vā-śabdau cārthe | na cāyaṃ bhūtvā utpadya bhavitā bhavati astitvaṃ bhajate, kintu prāg eva svataḥ sad-rūpa iti janmāntarāstitva-lakṣaṇa-dvitīya-vikāra-pratiṣedhaḥ | tatra hetuḥ yasmād ajaḥ | yo hi na jāyate sa hi janmāntaram astitvaṃ bhajate, na tu yaḥ svayam evāsti sa bhūyo ‚pi anyad astitvaṃ bhajate ity arthaḥ | nityaḥ sarvdaika-rūpa iti vṛddhi-pratiṣedhaḥ | śāśvataḥ śaśvad-bhava iti apakṣaya-pratiṣedhaḥ | purāṇa iti vipariṇāma-pratiṣedhaḥ | purāpi nava eva na tu pariṇāmataḥ rūpāntaraṃ prāpya navo bhavatīty arthaḥ |
yad vā na bhavitety asyānuṣaṅgaṃ kṛtvā bhūyo ‚dhikaṃ yathā bhaviteti tathā na bhavatīti vṛddhi-pratiṣedhaḥ | ajo nitya iti cobhaya-vṛddhy-ādy-abhāve hetur iti na paunaruktyam | tad evaṃ jāyate asti vardhate vipariṇamate apakṣīyate naśyaty evaṃ yāskādibhir veda-vādibhir uktāḥ ṣaḍ-bhāva-vikārā nirastāḥ | yad artham ete vikārā nirastās taṃ prastutaṃ vināśābhāvam upasaṃharati na hanyate hanyamāne śarīra iti

 

Madhusūdana

kasmād ayam ātmā hanana-kriyāyāḥ kartā karma ca na bhavati ? avikriyatvād ity āha dvitīyena mantreṇa | jāyate ‚sti vardhate vipariṇamate ‚pakṣīyate vinaśyatīti ṣaḍ-bhāva-vikārā iti vārṣyāyaṇiḥ iti nairuktāḥ | tatrādy-antayor niṣedhaḥ kriyate na jāyate mriyate veti | vā-śabdaḥ samuccayārthaḥ | na jāyate na mriyate cety arthaḥ | kasmād ayam ātmā notpadyate ? yasmād ayam ātmā kadācit kasminn api kāle na bhūtvābhūtvā prāg bhūyaḥ punar api bhavitā na | yo hy abhūtvā bhavati sa utpatti-lakṣaṇāṃ vikriyām anubhavati | ayaṃ tu prāg api sattvādyato notpadyate ‚to ‚jaḥ | tathāyam ātmā bhūtvā prāk kadācid bhūyaḥ punar na bhavitā | na vā-śabdād vākya-vipari-vṛttiḥ | yo hi prāg-bhūtvottara-kāle na bhavati sa mṛt-lakṣaṇāṃ vikriyām anubhavati | ayaṃ tūttara-kāle ‚pi sattvādyato na miryate ‚to nityo vināśāyogya ity arthaḥ | atra na bhūtvety atra samāsābhāve ‚pi nānupapattir nānuyojeṣv ativat | bhagavatā pāṇininā mahā-vibhāṣādhikāre nañ-samāsa-pāṭhāt | yat tu kātyāyanenoktaṃ samāsa-nityatābhiprāyeṇa vā-vacanānarthakyaṃ tu svabhāva-siddhatvāt iti tad-bhagavat-pāṇiini-vacana-virodhād anādeyam | tad uktam ācārya-śavara-svāminā – asad-vādī hi kātyāyanaḥ iti |

atra na jāyate mriyate veti pratijñā | kadācin nāyaṃ bhūtvā bhavitā vā na bhūya iti tad-upapādanam | ajo nitya iti tad-upasaṃhāra iti vibhāgaḥ | ādyantayor vikārayor niṣedhena madhyavarti-vikārāṇāṃ tad-vyāpyānāṃ niṣedhe jāte ‚pi gamanādi-vikārāṇām anuktānām apy upalakṣaṇāyāpakṣayaś ca vṛddhiś ca sva-śabdenaiva nirākriyete | tatra kūṭastha-nityatvād ātmano nirguṇatvāc ca na svarūpato guṇato vāpakṣayaḥ sambhavatīty uktaṃ śāśvata iti | śaśvat sarvadā bhavati nāpakṣīyate nāpacīyata ity arthaḥ | yadi nāpakṣīyate tarhi vardhatām iti nety āha purāṇa iti | purāpi nava eka-rūpo na tv adhunā nūtanāṃ kāñcid avasthām anubhavati | yo hi nūtanāṃ kāñcid upacayāvasthām anubhavati sa vardhata ity ucyate loke | ayaṃ tu sarvadaika-rūpatvān nāpacīyate nopacīyate cety arthaḥ | astitva-vipariṇāmau tu janma-vināśāntarbhūtatvāt pṛthaṅ na niṣiddhau | yasmād evaṃ sarva-vikāra-śūnya ātmā tasmāc charīre hanyamāne tat-sambaddho ‚pi kenāpy upāyena na hanyate na hantuṃ śakyata ity upasaṃhāraḥ

 

Viśvanātha

jīvātmano nityatvaṃ spaṣṭatayā sādhayati na jāyate miryate iti janma-maraṇayor vartamānatva-niṣedhaḥ | nāyaṃ bhūtvā bhavitā iti tayor bhūtatva-bhaviṣyatva-niṣedhaḥ | ataeva aja iti kāla-traye ‚pi ajasya janmābhāvān nāsya prāg-abhāvaḥ | śāśvataḥ śaśvat sarva-kāla eva vartata iti nāsya kāla-traye ‚pi dhvaṃsaḥ | ataevāyaṃ nityaḥ | tarhi bahu-kāla-sthāyitvāj jarā-grasto ‚yam iti cen na | purāṇaḥ purāpi navaḥ prācīno ‚py ayaṃ navīna iveti ṣaḍ-bhāva-vikārābhāvād iti bhāvaḥ | nanu śarīrasya maraṇād aupacārikaṃ tu maraṇam asyāstu ? tatrāha neti | śarīreṇa saha sambaddhābhāvāt na upacāraḥ

 

Baladeva

atha jāyate asti vardhate viparaṇamate apakṣīyate vinaśyati iti yāskādy-ukta-ṣaḍ-bhāva-vikāra-rāhityena prāg-ukta-nityatvaṃ draḍhayati na jāyate iti | cārthe vā-śabdau | ayam ātmā jīvaḥ kadācid api kāle na jāyate na mriyate ceti janma-vināśayoḥ pratiṣedhaḥ | na cāyam ātmā bhūtvotpadya bhavitā bhaviṣyatīti janmāntarasyāstitvasya pratiṣedhaḥ | na bhūya iti ayam ātmā bhūyo ‚dhikaṃ yathā syāt tathā na bhavatīti buddheḥ pratiṣedhaḥ | kuto bhūyo na bhavatīty atra hetur ajo nitya iti | utpatti-vināśa-yogī khalu vṛkṣādir utpadya vṛddhiṃ gacchan naṣṭaḥ | ātmanas tu tad-ubhayābhāvāt na vṛddhir ity arthaḥ | śāśvata ity apakṣayasya pratiṣedhaḥ | śaśvat sarvadā bhavati nāpakṣīyate nāpakṣayaṃ bhajatīty arthaḥ | purāṇa iti vipariṇāmasya pratiṣedhaḥ | purāṇaṃ purāpi navo na tu kiṃcin nūtanaṃ rūpāntaram adhunā na labdha ity arthaḥ | tad evaṃ ṣaḍ-bhāva-vikāra-śūnyatvād ātmā nityaḥ | yasmād īdṛśas tasmāc charīre hanyamāne ‚pi sa na hanyate | tathā cārjuno ‚yaṃ guru-hantety avijñoktyā duṣkīrter abibhyatā tvayā śāstrīyaṃ dharma-yuddhaṃ vidheyam

 
 

Michalski

On się nie rodzi, ani nie umiera, — nigdy się nie zaczął i nigdy nie zacznie; — nieurodzony, trwały, wieczny, prastary, — chociaż ciało zabite, jego zabić nie można.

 

Olszewski

Ona się nie rodzi, ona nie umiera; nigdy nie została zrodzona i nigdy odrodzić się nie może; bez początku, bez końca, wieczna, prastara, ona nie umiera, gdy ciało zabite zostaje.

 

Dynowska

albowiem nie rodzi się On i nie umiera, raz istniejąc, nie przestaje istnieć nigdy. Bez początku jest i bez końca, trwał, niezmienny, odwieczny; śmierć ciała Go nie dotyka.

 

Sachse


Nigdy się nie rodzi, nigdy nie umiera,
nigdy nie powstał
ani nie powstanie w przyszłości.
Niezrodzony, wieczny,
trwały i prastary nie ginie, gdy ginie ciało.

 

Kudelska


Duch nigdy nie rodzi się i nie umiera, początku nie ma ani końca,
Nie narodzony jest, wieczny, niezmienny od wieków, nie ginie, gdy ciało umiera.

 

Rucińska

On się nie rodzi ani nie umiera,
ani nie powstał, ani nie powstanie,
Nienarodzony, odwieczny, pradawny!
Nie gubi się go, zabijając ciało.

 

Szuwalska

Ani się też narodzić, ani umrzeć nawet,
Gdyż nie powstało nigdy, ani nie powstanie.
Nienarodzone, wieczne, zawsze istniejące,
Nie umiera, gdy ciało zostaje zniszczone.

 

Byrski

I się nie rodzi i nigdy nie umrze.
Ani się staje, ni znów stać się może.
Stały, pradawny, nie zrodzony, wieczny,
Zginąć nie może w zabijanym ciele.

 
 

BhG 2.21

vedāvināśinaṃ nityaṃ ya enam ajam avyayam
kathaṃ sa puruṣaḥ pārtha kaṃ ghātayati hanti kam

Update Required
To play the media you will need to either update your browser to a recent version or update your Flash plugin.

analiza syntaktyczna

he pārtha (Prythowicu!),
yaḥ (który) puruṣaḥ (człowiek) enam (jego)nityam (wiecznego), ajam (niezrodzonego), avyayam (niezmiennego), avināśinam (niezniszczalnego) veda (zna),
saḥ (on) katham (jak jest to możliwe?) kam (kogo?) ghātayati (sprawia zabicie), [] (lub) kam (kogo?) hanti (zabija)?

 

tłumaczenie polskie

Prythowicu, człowiek, który zna tego wiecznego, nienarodzonego,
niezmiennego i niezniszczalnego, ten kogo zabicie powoduje? Kogo sam zabija?

 

analiza gramatyczna

veda vid (wiedzieć) Perf. P 1c.1 (w znaczeniu Praes..) – wie, zna;
avināśinam avināśin 2i.1 n.niezniszczalnego (od: vi-naś – niszczeć, zanikać, vināśin – mające zniszczenie);
nityam nitya 2i.1 m.wiecznego (od: nitya – nieustanny, wieczny);
yaḥ yat sn. 1i.1 m.kto;
enam etat sn. 2i.1 m.go;
ajam a-ja 2i.1 m.nienarodzonego (od: jan – rodzić się, ja – na końcu złożeń: zrodzony);
avyayam a-vyaya 2i.1 n.niezmiennego (od: vi-i – odchodzić, znikać, vyaya – odejście, rozchód, zniszczenie);
katham av.jak?, w jaki sposób?, skąd?; partykuła wprowadzająca pytanie, wyrażająca zdumienie;
sa tat sn. 1i.1 m.on;
puruṣaḥ puruṣa 1i.1 m.człowiek (od: pur – poprzedzać, prowadzić lub pṝ – napełniać, odżywiać, puru – obfitość, pūru – ludzie);
pārtha pārtha 8i.1 m.o synu Prythy (od: pṛth – rozszerzać, pṛthā – Kunti, matka Pandowiców);
kaṃ kim 2i.1 m.kogo?;
ghātayati han (zabijać, uderzać) Praes. caus. P 1c.1sprawia zabicie;
hanti han (zabijać, uderzać) Praes. P 1c.1 zabija;
kam kim sn. 2i.1 m.kogo?;

 

warianty tekstu

puruṣaḥ pārtha → puruṣa-vyāghra (o tygrysie pośród ludzi);
kaṃ → kim (co?);
kaṃ ghātayati hanti kam → hanyate haṃti vā kathaṃ (w jaki sposób jest zabijany lub zabija?);

 
 

Śāṃkara

Legenda:
fragmenty komentowanego wersetu
cytaty z różnych pism
wprowadzenie polemiki

Strofa zaczynająca się od słów: „Kto zna go jako zabójcę…” (BhG 2.19) zapewnia, że [jaźń] nie jest ani sprawcą, ani przedmiotem czynności zabijania. Strofa: „On nigdy się nie rodzi…” (BhG 2.20) wyjaśnia tego przyczynę, mówiąc o niezmienności [jaźni]. [Niniejsza strofa] podsumowuje:

ya enaṃ vetti hantāram (BhG 2.19) ity anena mantreṇa hanana-kriyāyāḥ kartā karma ca na bhavati iti pratijñāya, na jāyate (BhG 2.19) ity anena avikriyatvaṃ hetum uktvā pratijñātārtham upasaṃharati

Człowiek znający niezniszczalnego, wiecznego, nienarodzonego i niezmiennego,
jak on, o Prythowicu, może spowodować czyjąś śmierć lub jak sam może zabić?

vedāvināśinaṃ nityaṃ ya enam ajam avyayam |
kathaṃ sa puruṣaḥ pārtha kaṃ ghātayati hanti kam ||2.21||

Znający to ten kto rozpoznaje, niezniszczalnego – pozbawionego przemiany związanej ze śmiercią, wiecznego – pozbawionego [innych] zmian. [Zaimek] „kto” należy połączyć [z czasownikiem „zna”, tego, czyli scharakteryzowanego w poprzedniej strofie – [kto zna jaźń], nienarodzonego – pozbawionego narodzin, niezmiennego – niemarniejącego.

veda vijānāti avināśinam antya-bhāva-vikāra-rahitaṃ nityaṃ vipariṇāma-rahitaṃ yo veda iti saṃbandhaḥ enaṃ pūrveṇa mantreṇokta-lakṣaṇam ajaṃ janma-rahitam avyayam apakṣaya-rahitaṃ |

Jak, czyli jakim sposobem, ten mądry, kompetentny człowiek może zabić – dokonać czynu morderstwa lub jak może spowodować śmierć – nakłonić do mordu. W żadnym razie nikogo nie zabija, w żadnym razie zabójstwa nikogo nie powoduje – obie możliwości są tu odrzucone przez wykorzystanie pytania retorycznego.

kathaṃ kena prakāreṇa sa vidvān puruṣo ’dhikṛtaḥ hanti hanana-kriyāṃ karoti, kathaṃ vā ghātayati hantāraṃ prayojayati | na kathaṃcit kaṃcit hanti, na kathaṃcit kaṃcit ghātayati iti ubhayatra ākṣepaḥ evārthaḥ praśnārthāsaṃbhavāt |

Jako że niezmienność [jaźni] jako rezultat [dyskutowanych] argumentów jest powszechna, Bóg, w niniejszym dziale, zamierza [pouczyć] rozumnego [człowieka] jedynie o porzuceniu wszelkiego czynu. Odrzucenie zabijania jest wzmiankowane jedynie jako przykład.

hetv-arthasya ca avikriyatvasya tulyatvāt viduṣaḥ sarva-karma-pratiṣedha eva prakaraṇārtho ’bhipreto bhagavatā | hantes tu ākṣepaḥ udāharaṇārthatvena kathitaḥ |

Gdy Bóg odrzuca czyny, jaki szczególny powód braku działania rozumnego [człowieka] dostrzega [mówiąc]: „Jak ten człowiek może…”?

viduṣaḥ kaṃ karmāsaṃbhave hetu-viśeṣaṃ paśyan karmāṇy ākṣipati bhagavān kathaṃ sa puruṣaḥ iti |

Odpowiedź: szczególnym powodem braku wszelkiego działania jest zaiste wspomniana już niezmienność jaźni.

nanu ukta evātmano ’vikriyatvaṃ sarva-karmāsaṃbhava-kāraṇa-viśeṣaḥ |

Jest to prawda, ale nie jest to szczególny powód, gdyż mędrzec odróżnia się od niezmiennej jaźni. Nie jest tak, że ten, kto zna niezmienny słup, jest wolnym od czynu.

satyam uktaḥ | na tu sa kāraṇa-viśeṣaḥ, anyatvāt viduṣo ’vikriyād ātmanaḥ | na hi avikriyaṃ sthāṇuṃ viditavataḥ karma na saṃbhavati iti cet |

Tak nie jest. Mędrzec [nie odróżnia się] od jaźni, a mądrość nie odnosi się do zbiorów składników takich jak ciało. Dlatego mędrzec będący jaźnią niezłożoną z elementów nie podlega zmianie. Ponieważ taki mędrzec wolny jest od działania, dlatego właściwym jest odrzucenie [czynów w zdaniu]: „Jak ten człowiek może…

na, viduṣaḥ ātmatvāt na dehādi-saṃghātasya vidvattā | ataḥ pāriśeṣyāt asaṃhata ātmā vidvān avikriyaḥ iti tasya viduṣaḥ karmāsaṃbhavāt ākṣepo yuktaḥ kathaṃ sa puruṣaḥ iti |

Wskutek niewiedzy oraz braku odróżnienia niezmiennej jaźni od aktywności intelektu, jest ona wyobrażana jako doświadczająca obiektów zmysłów, począwszy od dźwięku, percepowanych przez intelekt i inne [możności].

yathā buddhyādy-āhṛtasya śabdādy-arthasya avikriya eva san buddhi-vṛtty-aviveka-vijñānena avidyayā upalabdhā ātmā kalpyate |

Gdy skutkiem działania rozumu, mającego postać wiedzy odróżniającej jaźń od niejaźni, choć z absolutnego oglądu będącej nieprawdą (asatya), niezmienna jaźń nazywana jest mędrcem.

evam eva ātmānātma-viveka-jñānena buddhi-vṛttyā vidyayā asatya-rūpayaiva paramārthato ’vikriya eva ātmā vidvān ucyate |

Ze stwierdzenia bezczynności mędrca, wynika, że Bóg uczy tu niezłomnej prawdy: czyny, które wyznaczają pisma przeznaczone są dla pozbawionego mądrości.

viduṣaḥ karmāsaṃbhava-vacanāt yāni karmāṇi śāstreṇa vidhīyante tāni aviduṣo vihitāni iti bhagavato niścayo ’vagamyate |

Można powiedzieć: również wiedza przeznaczona jest jedynie dla pozbawionego mądrości, gdyż obdarzanie wiedzą tego, który zdobył mądrość nie przynosi korzyści niczym [ponowne] mielenie mąki. Dlatego wyszczególnienie, że czyny przeznaczone są jedynie dla pozbawionych wiedzy, a nie dla wiedzących nie jest właściwe.

nanu vidyāpi aviduṣa eva vidhīyate, vidita-vidyasya piṣṭa-peṣaṇavat vidyā-vidhānānarthakyāt | tatra aviduṣaḥ karmāṇi vidhīyante na viduṣaḥ iti viśeṣo nopapadyate iti cet |

Tak jednak nie jest, gdyż owo wyszczególnienie odnosi się do wypełnienia bądź nie powinności. Czyny takie jak ofiara ogniowa (agnihotra) spełniane są dla przyszłej [korzyści], [należy je spełniać] ze znawstwem celu i zasad, a powinny być poprzedzone wykonaniem wielu praktyk – kto ma takie zrozumienie jest niczym niewiedzący. [Myśli on]: muszą one być wypełniane, gdyż jestem sprawcą i to jest mój obowiązek. [Obrzędy te] nie są ani trochę spełniane [w duchu strofy] „On nigdy się nie rodzi…” (BhG 2.20) ani ze świadomością przyszłości, z wiedzą o celu i regułach [rządzących] naturą jaźni.

na, anuṣṭheyasya bhāvābhāva-viśeṣopapatteḥ | agnihotrādi-vidhy-artha-jñānottara-kālam agnihotrādi-karma aneka-sādhanopasaṃhāra-pūrvakam anuṣṭheyaṃ kartā aham, mama kartavyam ity evaṃ prakāra-vijñānavato ’viduṣaḥ yathā anuṣṭheyaṃ bhavati, na tu tathā na jāyate (BhG 2.20) ity ādy ātma-svarupa-vidhy-artha-jñānottara-kāla-bhāvi kiṃcid anuṣṭheyaṃ bhavati |

Z wiedzy o jedności i bierności jaźni powstaje tylko zrozumienie: „nie jestem sprawcą”, „nie jestem doznającym”, a żadne inne. Dlatego właściwym jest powyższe rozróżnienie.

kintu nāhaṃ kartā, nāhaṃ bhoktā ity ādy ātmaikatvākartṛtvādi-viṣaya-jñānāt nānyad utpadyate iti eṣa viśeṣa upapadyate |

Kto myśli o sobie „jestem sprawcą”, ten nie może uniknąć świadomości: „muszę to wypełnić”. Z tego względu on zaczyna nadzorować (adhikriytate) i jemu przynależą czyny. Taki człowiek jest nierozumny na mocy słów: „oni obaj nie pojmują…” (BhG 2.19).

yaḥ punaḥ kartā aham iti vetti ātmānam, tasya mama idaṃ kartavyam iti avaśyaṃ bhāvinī buddhiḥ syāt | tad-apekṣayā so ’dhikriyate iti taṃ prati karmāṇi saṃbhavanti | sa ca avidvān ubhau tau na vijānītaḥ (BhG 2.19) iti vacanāt |

Mądry jest tu zdefiniowany słowami odrzucającymi czyn: „jak ten człowiek może…” (BhG 2.21).

viśeṣitasya ca viduṣaḥ karmākṣepa-vacanāt kathaṃ sa puruṣaḥ iti |

Dlatego jedynie wyszczególniony tu mądry, który ujrzał bierną jaźń oraz pragnący wyzwolenia mogą wyrzec się wszelkich czynów.

tasmāt viśeṣitasya avikriyātma-darśinaḥ viduṣaḥ mumukṣo ca sarva-karma-saṃnyāse eva adhikāraḥ |

Z tego powodu Bóg Narajana ogłasza dwie wiary – sankhjową mądrym, a niemądrym [drogę] czynu: „Sankhjajikowie [zyskują wiarę] dzięki jodze wiedzy, a jogini dzięki jodze czynu” (BhG 3.3.).

ata eva bhagavān nārāyaṇaḥ sāṃkhyān viduṣo ’viduṣa ca karmiṇaḥ pravibhajya dve niṣṭhe grāhayati – jñāna-yogena sāṃkhyānāṃ karma-yogena yoginām (BhG 3.3.) iti |

Oto co mówi synowi Bóg Wjasa: „Oto dwie są drogi” (MBh 12.233.6)[1]. A także:
Na początku ścieżka działania (kriyā), a następnie wyrzeczenia (saṁnyāsa)”.

tathā ca putrāya āha bhagavān vyāsaḥ – dvāv imāv atha panthānau (MBh 12.233.6) ity ādi | tathā ca kriyā-pathaś caiva purastāt paścāt saṃnyāsaś ca iti |

Do tego podziału odnosi się ciągle na nowo Bóg, gdy mówi: „Nieznający prawdy omroczony utożsamieniem myśli «jestem sprawcą», a znawca prawdy myśli «to nie ja czynię»” (parafraza BhG 3.27-28). Jak również: „Odrzuciwszy w myślach wszelkie czyny…” (BhG 5.13).

etam eva vibhāgaṃ punaḥ punar darśayiṣyati bhagavān – atattvavit ahaṃkāra-vimūḍhātmā kartāham iti manyate, tattvavit tu, nāhaṃ karomi (BhG 3.27-28) iti | tathā ca sarva-karmāṇi manasā saṃnyasyāste (BhG 5.13) ityādi ||

Niektórzy uważający się za uczonych mówią: „Przecież nikt nie może myśleć o sobie: «jestem Jednią, jestem nieaktywną jaźnią, nie jestem sprawcą, nie ma we mnie sześciu stanów przemian począwszy od narodzin»”. Które to [myślenie] wskazuje na porzucenie wszelkich czynów.

tatra kecit paṇḍitaṃ-manyā vadanti – janmādi-ṣaḍ-bhāva-vikriyā-rahito ’vikriyo ’kartā eko ’ham ātmā iti na kasyacit jñānam utpadyate, yasmin sati sarva-karma-saṃnyāsaḥ upadiśyate iti |

Nie jest to prawdą, ponieważ pouczenia pism takie jak: „Nie rodzi się…” (BhG 2.20) nie mogą okazać się fałszywe. Należy zapytać się tych [oponentów]: „Gdy pouczenia pism są władne wywołać wiedzę dotyczącą istnienia prawa i nieprawości, a także wiedzę o sprawcy i jego związku z ciałem, to dlaczego nie mogą wywołać wiedzy o jaźni biernej, niezmiennej i niebędącej sprawcą?

tan na | na jāyate (BhG 2.20) ityādi śāstropadeśānarthakya-prasaṅgāt | yathā ca śāstropadeśa-sāmarthyāt dharmādharmāstitva-vijñānaṃ kartuś ca dehāntara-saṃbandha-vijñānam utpadyate, tathā śāstrāt tasyaiva ātmano ’vikriyatvākartṛtvaikatvādi-vijñānaṃ kasmāt notpadyate iti praṣṭavyāḥ te |

Można odpowiedzieć: „Gdyż jest to [przedmiot] nieuchwytny dla zmysłów”.

karaṇāgocaratvāt iti cet

Tak nie jest. Objawienie oznajmia: „Można obejrzeć [to] jedynie umysłem” (Bṛh-up. 4.4.19). Umysł oczyszczony pouczeniami pism i nauczycieli oraz [praktykami] takimi jak samokontrola (dama) czy wyciszenie (śama), jest narzędziem oglądania jaźni.

na | manasaivānudraṣṭavyaṃ (Bṛh-up. 4.4.19) iti śruteḥ | śāstrācāryopadeśa-śama-damādi-saṃskṛtaṃ mana ātma-darśane karaṇam |

Gdy więc osiągnięcie tej [wiedzy] postulują tak pisma (āgama) jak i doświadczenie (anumāna), to twierdzenie, że „nie można jej osiągnąć” jest sprawą porywczości bądź śmiałości (sāhasa-mātra).

tathā ca tad adhigamāya anumāne āgame ca sati jñānaṃ notpadyata iti sāhasa-mātram etat |

Należy zgodzić się, że gdy powstaje wiedza, to jej przeciwieństwo – niewiedza – z konieczności jest niszczona.

jñānaṃ ca utpadyamānaṃ tad-viparītam ajñānam avaśyaṃ bādhate ity abhyupagantavyam |

Niewiedzę ukazują [oznajmienia]: „jestem zabójcą, jestem zabijany”, oraz: „oni dwaj nie wiedzą” (BhG 2.19). Niewiedza sprawia, że jaźń uważa się za sprawcę czynności zabijania, jej podmiot lub też przyczynę.

tac ca ajñānaṃ darśitaṃ hantā aham, hato ’smi iti ubhau tau na vijānīta (BhG 2.19) iti | atra ca ātmanaḥ hanana-kriyāyāḥ kartṛtvaṃ karmatvaṃ hetu-kartṛtvaṃ ca ajñāna-kṛtaṃ darśitam |

Podczas wszelkiej aktywności [jaźń] pozostaje jednaka, a bycie sprawcą i pozostałe [aspekty przyczynowości] tworzy niewiedza, gdyż jaźń jest niezmienna. Zaiste to sprawca odpowiedzialny za zmiany pobudza inny [od siebie] przedmiot aktywności mówiąc „czyń”.

tac ca sarva-kriyāsv api samānaṃ kartṛtvādeḥ avidyā-kṛtatvam avikriyatvāt ātmanaḥ | vikriyāvān hi kartā ātmanaḥ karma-bhūtam anyaṃ prayojayati kuru iti |

Właśnie tej sprawczości i przyczynowości mądrego zaprzecza Bóg Wasudewa nie wprowadzając rozróżnienia i aby ukazać brak jego kompetencji do czynu, oznajmia: „Jak człowiek znający niezniszczalnego…” (BhG 2.21).

tad etat aviśeṣeṇa viduṣaḥ sarva-kriyāsu kartṛtvaṃ hetu-kartṛtvaṃ ca pratiṣedhati bhagavān vāsudevo viduṣaḥ karmādhikārābhāva-pradarśanārthaṃ vedāvināśinaṃ, kathaṃ sa puruṣaḥ (BhG 2.21) ity ādinā |

Jakie są zatem kompetencje mądrego? Jak wcześniej zostało powiedziane: „sankhjajikowie dzięki jodze wiedzy…” (BhG 3.3.). Podobnie mówi o porzuceniu wszelkiego czynu: „umysłem wszystkie czyny…” (BhG 5.13).

kva punaḥ viduṣo ’dhikāra iti etad uktaṃ pūrvam eva jñāna-yogena sāṃkhyānām (BhG 3.3.) iti | tathā ca sarva-karma-saṃnyāsaṃ vakṣyati sarva-karmāṇi manasā (BhG 5.13) ity ādinā ||

Czyż przez powiedzenie „umysłem…” (BhG 5.13), nie neguje się wyrzeczenia [aktywności] słownej i cielesnej?

nanu manasā (BhG 5.13) iti vacanāt na vācikānāṃ kāyikānāṁ ca saṃnyāsaḥ iti cet, na |

Tak nie jest, skutkiem specyfikacji „wszystkie czyny” (BhG 5.13).

sarva-karmāṇi (BhG 5.13) iti viśeṣitatvāt |

Można powiedzieć: Czyż nie chodzi tu o [porzucenie] wszelkiej aktywności mentalnej?

mānasānām eva sarva-karmaṇām iti cet, na |

Tak nie jest, ponieważ aktywność mentalna poprzedza aktywność słowną i cielesną, więc w nieobecności pierwszej nie zachodzą kolejne.

mano-vyāpāra-pūrvakatvād vāk-kāya-vyāpārāṇāṃ mano-vyāpārābhāve tad-anupapatteḥ |

Niech więc porzuci mentalną aktywność będącą przyczyną czynów słownych i cielesnych różnych od tych [pochwalanych przez] pisma. [To znaczy:]Umysłem niech wyrzeknie się wszelkiego czynu” (BhG 5.13). Tak nie jest przez specyfikację: „[nic] nie czyni i [niczego] nie powoduje” (BhG 5.13).

śāstrīyāṇāṃ vāk-kāya-karmaṇāṃ kāraṇāni mānasāni karmāṇi varjayitvā anyāni sarva-karmāṇi manasā saṃnyasyed (BhG 5.13) iti cet, na | naiva kurvan na kārayan (BhG 5.13) iti viśeṣaṇāt |

Można powiedzieć: A jeśli Bóg mówiąc o wyrzeczeniu się wszelkiego czynu ma na myśli umierającego, a nie żyjącego?

sarva-karma-saṃnyāso ’yaṃ bhagavatā /bhagavata uktaḥ mariṣyato na jīvata iti cet, na |

Tak nie jest, gdyż [takie twierdzenie] nie podlega specyfikacji: „wcielony pozostaje w mieście o dziewięciu bramach” (BhG 5.13). Gdy martwy wyrzeka się wszelkich czynów, dłużej już nie przebywa w ciele.

nava-dvāre pure dehī āste (BhG 5.13) iti viśeṣaṇānupapatteḥ | na hi sarva-karma-saṃnyāsena mṛtasya tad-dehe āsanaṃ saṃbhavati |

[Zamiast mówić:] „Przebywa w ciele”, utwórzmy inny związek [frazeologiczny]: „ten kto jest nieaktywny i wyzbyty sprawczości składa (saṃnyasya) [czyn] w ciele”.

akurvato ’kārayata ca dehe saṃnyasya iti saṃbandho na dehe āste iti cet, na |

Tak nie jest, ponieważ we wszystkich [kontekstach] podkreśla się niezmienność jaźni. Ponadto oczekuje się, że aktywność spoczywania (āsana) będzie miała umiejscowienie, natomiast nie oczekuje się takiego umiejscowienia od terminu „wyrzeka się” (saṃnyasya). Dodatkowo czasownik „składać” (ny-√ās) w tym kontekście znaczy „wyrzekać się”, a nie „umieszczać” (ni-√kṣip).

sarvatra ātmano ’vikriyatvāvadhāraṇāt | āsana-kriyāyāś cādhikaraṇāpekṣatvāt | tad-anapekṣatvāc ca saṃnyāsasya | saṃpūrvas tu nyāsa-śabdo ’tra tyāgārthaḥ, na nikṣepārthaḥ |

Zatem w tekście Gity znawcom jaźni radzi się jedynie wyrzeczenie, a nie czyny. Ukażę to w różnych miejscach dalej, we fragmentach dotyczących wiedzy o jaźni.

tasmāt gītā-śāstre ātma-jñānavataḥ saṃnyāsa eva adhikāro na karmaṇīti tatra tatra upariṣṭāt ātma-jñāna-prakaraṇe darśayiṣyāmaḥ ||2.21||


[1] dvāv imāv atha panthānau yatra vedāḥ pratiṣṭhitāḥ |
pravṛtti-lakṣaṇo dharmo nivṛttau ca subhāṣitaḥ ||MBh 12.233.6||

 

Rāmānuja

evam avināśitvenājatvena vyayānarhatvena ca nityam enam ātmānaṃ yaḥ puruṣo veda, sa puruṣo deva-manuṣya-tiryak-sthāvara-śarīrāvasthiteṣu ātmasu kam apy ātmānaṃ kathaṃ ghātayati ? kaṃ vā kathaṃ hanti ? kathaṃ nāśayati ? kathaṃ vā tat-prayojako bhavatīty arthaḥ ? etān ātmano ghātayāmi hanmi ity anuśocanam ātma-svarūpa-yāthātmyājñāna-mūlam evety abhiprāyaḥ

 

Śrīdhara

ataeva hantṛtvābhāvo ‚pi pūrvoktaḥ prasiddha ity āha vedāvināśinam ity ādi | nityaṃ vṛddhi-śūnyam | avyayam apakṣaya-śūnyam | ajam avināśinaṃ ca | yo veda sa puruṣaḥ kaṃ hanti | kathaṃ vā hanti ? evaṃ-bhūtasya vadhe sādhanābhāvāt | tathā svayaṃ prayojako bhūtvānyena kaṃ ghātayati ? kathaṃ vā ghātayati ? na kiñcid api | na kathañcid api ity arthaḥ | anena mayy api prayojakatvād doṣa-dṛṣṭiṃ mā kārṣīr ity uktaṃ bhavati

 

Madhusūdana

nāyaṃ hanti na hanyata iti pratijñāya na hanyata ity upapāditam idānīṃ na hantīty upapādayann upasaṃharati | na vinaṣṭuṃ śīlaṃ yasya tam avināśinam antya-vikāra-rahitam | tatra hetuḥ – avyayaṃ na vidyate vyayo ‚vayavāpacayo guṇāpacayo vā yasya tam avyayam | avayavāpacayena guṇāpacayena vā vināśa-darśanāt tad-ubhaya-rahitasya na vināśaḥ sambhavatīty arthaḥ |
nanu janyatvena vināśitvam anumāsyāmahe nety āha – ajam iti | na jāyate ity ajam ādya-vikāra-rahitam | tatra hetuḥ – nityaṃ sarvadā vidyāmānaṃ, prāg-avidyamānasya hi janma dṛṣṭaṃ na tu sarvatā sata ity abhiprāyaḥ |
athavāvināśinam abādhyaṃ satyam iti yāvat | nityaṃ sarva-vyāpakam | tatra hetuḥ – ajam avyayaṃ | janma-vināśa-śūnyaṃ jāyamānasya vinaśyataś ca sarva-vyāpakatva-satyatvayor ayogāt |
evaṃ sarva-vikriyā-śūnyaṃ prakṛtam enaṃ dehinaṃ svam ātmānaṃ yo veda vijānāti śāstrācāryopadeśābhyāṃ sākṣātkaroti ahaṃ sarva-vikriyā-śūnyaḥ sarva-bhāsakaḥ sarva-dvaita-rahitaḥ paramānanda-bodha-rūpa iti sa evaṃ vidvān puruṣaḥ pūrṇa-rūpaḥ kaṃ hanti ? kathaṃ hanti ? kiṃ-śabda ākṣepe | na kam api hanti na katham api hantīty arthaḥ | tathā kaṃ ghātayati kathaṃ ghātayati kam api na ghātayati katham api na ghātayatīty arthaḥ | nahi sarva-vikāra-śūnyasyākartur hanana-kriyāyāṃ kartṛtvaṃ sambhavati | tathā ca śrutiḥ –
ātmānaṃ ced vijānīyād ayam asmīti pūruṣaḥ |
kim icchan kasya kāmāya śarīram anusaṃjvaret || [BAU 4.4.12]
iti śuddham ātmānaṃ viduṣas tad-ajñāna-nibandhanādhyāsa-nivṛttau tan-mūla-rāga-dveṣādy-abhāvāt-kartṛtva-bhoktṛtvādy-abhāvaṃ darśayati |
ayam atrābhiprāyo bhagavataḥ | vastu-gatyā ko ‚pi nakaroti na kārayati ca kiṃcit sarva-vikriyā-śūnya-svabhāvatvāt paraṃ tu svapna ivāvidyayā kartṛtvādikam ātmany abhimanyate mūḍhaḥ | tad uktam ubhau tau na vijānītaḥ [Gītā 2.19] iti | śrutiś ca – dhyāyatīva lelāyatīva [BAU 4.3.7] ity ādiḥ | ataeva sarvāṇi śāstrāṇy avidvad-adhikārikāṇi | vidvāṃs tu samūlādhyāsa-bādhān nātmani kartṛtvādikam abhimanyate sthāṇu-svarūpaṃ vidvān iva coratvam | ato vikriyā-rahitatvād advitīyatvāc ca vidvān na karoti kārayati cety ucyate | tathā ca śrutiḥ — vidvān na bibheti kutaścana [TaittU 2.9.1] iti | arjuno hi svasmin kartṛtvaṃ bhagavati ca kārayitṛtvam adhyasya hiṃsā-nimittaṃ doṣam ubhayatrāpy āśaśaṅke | bhagavān api viditābhiprāyo hanti ghātayatīti tad-ubhayam ācikṣepa | ātmani kartṛtvaṃ mayi ca kārayitṛtvam āropya pratyavāya-śaṅkāṃ mā kārṣīr ity abhiprāyaḥ |
avikriyatva-pradarśanenātmanaḥ kartṛtva-pratiṣedhāt sarva-karmākṣepe bhagavad-abhiprete hantir upalakṣaṇārthaḥ puraḥ-sphūrtikatvāt | pratiṣedha-hetos tulyatvāt karmāntarābhyanujñānupapatteḥ | tathā ca vakṣyati tasya kāryaṃ na vidyata [Gītā 3.17] iti | ato ‚tra hanana-mātrākṣepeṇa karmāntaraṃ bhagavatābhyanujñāyata iti mūḍha-jana-jalpitam apāstam | tasmād yudhyasvety atra hananasya bhagavatābhyanujñānād vāstava-kartṛtvādy-abhāvasya karma-mātre samatvād iti dik

 

Viśvanātha

ata evambhūta-jñāne sati tvaṃ yudhyamāno ‚pi ahaṃ yuddhe prerayann api doṣa-bhājau naiva bhavāva ity āha vedeti | nityam iti kriyā-viśeṣaṇam | avināśinam iti, ajam iti, avyayam ity etair vināśa-janyā apekṣayā niṣiddhāḥ | sa puruṣo mal-lakṣaṇaḥ kaṃ ghātayati, kathaṃ vā ghātayati, sa puruṣas tval-lakṣaṇaḥ kaṃ hanti ? kathaṃ vā hanti ?

 

Baladeva

evaṃ tattva-jñānavān yo dharma-buddhyā yuddhe pravartate yaś ca pravartayati, tasya tasya ca ko ‚pi na doṣa-gandha ity āha vedeti | enaṃ prakṛtam ātmānam avināśinam ajam avyayam apakṣaya-śūnyaṃ ca yo veda śāstra-yuktibhyāṃ jānāti, sa puruṣo yuddhe pravṛtto ‚pi kaṃ hanti kathaṃ vā hanti ? tatra pravartayann api kaṃ ghātayati kathaṃ vā ghātayati ? kim ākṣepe – na kam api na katham apīty arthaḥ | ntiyam iti vedana-kriyā-viśeṣaṇam

 
 

Michalski

Jak może kogokolwiek zabić lub też kazać zabić, o Partho, człowiek, który wie, że duch ten jest niezniszczalny, wieczny, nieprzemijający?

 

Olszewski

Jakże ten, który wie, że dusza jest niezniszczalną, wieczną, bez początku i bez końca, mógłby zabijać kogoś lub kazać go zabić?

 

Dynowska

Człowiek, wie iż niezniszczalny jest On, samoistny, wiecznotrwały, urodzeniu ni zmianie nijakiej nie podległy, jakże może on zabić, o Parto, i kto może w nim być zabity?

 

Sachse


Jeśli więc człowiek wie o nim,
że niezniszczalny jest,
wieczny, niezrodzony i niezmienny,
to jakże może kogoś wydać na śmierć,
o synu Prithy,
albo samemu zabić?

 

Kudelska


Ten, kto wie, iż duch jest niezniszczalny, wieczny, nie narodzony, nieprzemijający,
To jakże by mógł ducha zabić lub do śmierci się jego przyczynić?

 

Rucińska

Kto wie, że jest on odwieczny, niezmienny i niezniszczalny,
Jak człowiek ten może zabić? Kogóż zabija, o Partho?

 

Szuwalska

Kogo skłonić do zbrodni, kogo zabić mógłby
Ten, kto pojął naturę rzeczy tej niezmienną,
Jej odwieczne istnienie, byt nienarodzony
Oraz nieprzemijalność?

 

Byrski

Kto, o Partho, wie, że jest on niezniszczalny, nie zrodzony
I niezmienny oraz stały, jak ten człowiek może zabić,
Albo kazać zabić kogoś?

 
 

BhG 2.22

vāsāṃsi jīrṇāni yathā vihāya navāni gṛhṇāti naro parāṇi
tathā śarīrāṇi vihāya jīrṇāny anyāni saṃyāti navāni dehī

Update Required
To play the media you will need to either update your browser to a recent version or update your Flash plugin.

analiza syntaktyczna

yathā (tak jak) naraḥ (człowiek) jīrṇāni (stare) vāsāṃsi (ubrania) vihāya (pozostawiwszy),
aparāṇi (inne) navāni (nowe) gṛhṇāti (bierze),
tathā (tek też) dehī (posiadający ciało) jīrṇāni (stare) śarīrāṇi (ciała) vihāya (porzuciwszy),
anyāni (inne) navāni (nowe) [śarīrāṇi] (ciała) saṃyāti (osiąga).

 

tłumaczenie polskie

Jak człowiek porzuca zużyte ubrania i nakłada kolejne nowe,
tak właściciel ciała porzuca stare ciała i osiąga inne nowe.

 

analiza gramatyczna

vāsāṃsi vāsas 2i.3 n.ubrania (od: vas – nakładać, nosić);
jīrṇāni jīrṇa (jṝ – starzeć się) PP 2i.3 n.stare, zepsute;
yathā av.jak (korelatyw do tathā);
vihāya vi- (porzucać, pozostawiać) absol.pozostawiwszy;
navāni nava 2i.3 n.nowe, świeże (od: nu – wychwalać);
ghāti grah (chwytać) Praes. P 1c.1chwyta, bierze;
naraḥ nara 1i.1 m.człowiek (od: nṛ człowiek, ludzkość);
aparāṇi apara 2i.3 n.inne, późniejsze, niższe, różne;
tathā av.tak, w ten sposób, podobnie;
śarīrāṇi śarīra 2i.3 n.ciała;
vihāya vi- (porzucać, pozostawiać) absol.pozostawiwszy;
jīrṇāni jīrṇa (jṝ – starzeć się) PP 2i.3 n.stare, zepsute;
anyāni anya s. 2i.3 n.inne;
saṃyāti sam- (przychodzić, spotykać, osiągać) Praes. P 1c.1osiąga;
navāni nava 2i.3 n.nowe, świeże (od: nu – wychwalać);
dehī dehin 1i.1 m.mający ciało (od: dih – namaszczać, kleić, deha – forma, kształt, ciało; dehin = dehavant = dehābhimānin – posiadacz ciała, myślący [o sobie jako] o ciele);

 

warianty tekstu

gṛhṇāti → saṃyāti (osiąga);

 
 

Śāṃkara

Legenda:
fragmenty komentowanego wersetu
cytaty z różnych pism
wprowadzenie polemiki

Powracamy do tematu. Powiedziawszy o niemożności zniszczenia jaźni, teraz podaje tego egzemplifikację:

prakṛtaṃ tu vakṣyāmaḥ | tatra ātmano ’vināśitvaṃ pratijñātam | tat kim iveti, ucyate

Tak jak człowiek porzuca zużyte ubrania i inne nowe zakłada,
tak wcielony stare ciała porzuca i do innych nowych podąża.

vāsāṃsi jīrṇāni yathā vihāya
navāni gṛhṇāti naro ’parāṇi |
tathā śarīrāṇi vihāya jīrṇāni
anyāni saṃyāti navāni dehī ||2.22||

Zużyte ubrania, znaczy wytarte stroje, tak jak na co dzień człowiek je porzuca, to znaczy się ich wyrzeka i zakłada nowe, czyli świeże, inne, czyli odmienne, tak też w podobny sposób wcielony, czyli jaźń, podobna niezmiennemu człowiekowi (puruṣavat), porzuca ciała zużyte i do innych nowych podąża, czyli się udaje. Oto znaczenie.

vāsāṃsi vastrāṇi jīrṇāni durbalatāṃ gatāni yathā loke vihāya parityajya navāni abhinavāni gṛhṇāti upādatte naraḥ puruṣo ’parāṇi anyāni, tathā tadvad eva śarīrāṇi vihāya jīrṇāni anyāni saṃyāti saṃgacchati navāni dehī ātmā puruṣavat avikriya evety arthaḥ ||2.22||

 

Rāmānuja

yadyapi nityānām ātmanāṃ śarīra-viśleṣa-mātraṃ kriyate, tathāpi ramaṇīya-bhoga-sādhaneṣu śarīreṣu naśyatsu tad-viyoga-rūpaṃ śoka-nimittam asty eva, iti ata āha vāsāṃsīti | dharma-yuddhe śarīraṃ tyajatāṃ tyakta-śarīrād adhikatara-kalyāṇa-śarīra-grahaṇaṃ śāstrād avagamyate iti | jīrṇāni vāsāṃsi vihāya navāni kalyāṇāni vāsāṃsi gṛhṇatām iva harṣa-nimittam evātropalabhyate

 

Śrīdhara

nanv ātmano ‚vināśe ‚pi tadīya-śarīra-nāśaṃ paryālocya śocāmīiti cet ? tatrāha vāsāṃsīti | karmaṇi bandhanānāṃ nūtanānāṃ dehānām avaśyambhāvitvāt na taj-jīrṇa-deha-nāśe śokāvakāśa ity arthaḥ

 

Madhusūdana

nanv evam ātmano vināśitvābhāve ‚pi dehānāṃ vināśitvād yuddhasya ca tan-nāśakatvāt kathaṃ bhīṣmādi-dehānām aneka-sukṛta-sādhanānāṃ mayā yuddhena vināśaḥ kārya ity āśaṅkāyā uttaram vāsāṃsīti |
jīrṇāni vihāya vastrāṇi navāni gṛhṇāti vikriyā-śūnya eva naro yathety etāvataiva virvāhe ‚parāṇīit viśeṣaṇam utkarṣātiśaya-khyāpanārtham | tena yathā nikṛṣṭāni vastrāṇi vihāyotkṛṣṭāni jano gṛhṇātīty aucityāyātam | tathā jīrṇāni vayasā tapasā ca kṛśāni bhīṣmādi-śarīrāṇi vihāyānyāni devādi-śarīrāṇi sarvotkṛṣṭāni ciropārjita-dharma-phala-bhogāya saṃyāti samyag-garbha-vāsādi-kleśa-vyatirekeṇa prāpnoti dehī prakṛṣṭa-dharmānuṣṭhātṛ-dehavān bhīṣmādir ity arthaḥ | anyan navataraṃ kalyāṇataraṃ rūpaṃ kurute pitryaṃ vā gandharvaṃ vā daivaṃ vā prājāpatyaṃ vā brāhmaṃ vā ity ādi śruteḥ |
etad uktaṃ bhavati bhīṣmādayo hi yāvaj jīvaṃ dharmānuṣṭhāna-kleśenaiva jarjara-śarīrā vartamāna-śarīra-pātam antareṇa tat-phala-bhogāyāsam arthā yadi dharma-yuddhena svarga-pratibandhakāni jarjarāṇi śarīrāṇi pātayitvā divya-deha-sampādanena svarga-bhoga-yogyāḥ kriyante tvayā tad-atyantam upakṛtvā eva te | duryodhanādīnām api svarga-bhoga-yogya-deha-sampādanān mahān upakāra eva | tathā cātyantam upakārake yuddhe ‚pakārakatva-bhramaṃ mā kārṣīr iti | aparāṇi anyāni saṃyātīti pada-traya-vaśād bhagavad-abhiprāya evam abhyūhitaḥ | anena dṛṣṭāntenāvikṛta-pratipādanam ātmanaḥ kriyata iti tu prācāṃ vyākhyānam atispaṣṭam

 

Viśvanātha

nanu madīya-yuddhād bhīṣma-saṃjñakaṃ śarīraṃ tu jīvātmā tyakṣyaty eva ity atas tvaṃ cāhaṃ ca tatra hetu bhavāva eva ity ata āha vāsāṃsīti | navīnaṃ vastraṃ paridhāpayituṃ jīrṇa-vastrasya tyajane kaścit kiṃ doṣo bhavatīti bhāvaḥ | tathā śarīrāṇīti bhīṣmo jīrṇa-śarīraṃ parityajya divyaṃ navyaṃ anyac charīraṃ prāpsyatīti kas tava vā mama vā doṣo bhavatīti bhāvaḥ

 

Baladeva

nanu mā bhūd ātmanāṃ vināśo bhīṣmādi-saṃjñānāṃ tac-charīrāṇāṃ tat-sukha-sādhanānāṃ yuddhena vināśe tat-sukha-viccheda-hetuko doṣaḥ syād eva | anyathā prāyaścitta-śāstrāṇi nirviṣayāṇi syur iti cet tatrāha vāsāṃsīti | sthūla-jīrṇa-vāsas-tyāgena navīna-vāso-dhāraṇam iva vṛddha-nṛ-deha-tyāgena yuva-deva-deha-dhāraṇaṃ teṣām ātmanām atisukhakaram eva | tad ubhayaṃ ca yuddhenaiva kṣipraṃ bhaved ity upakārakāt tasmān mā viraṃsīr iti bhāvaḥ | saṃyātīti samyag-garbha-vāsādi-yātanāṃ vinaiva śīghram eva prāpnotīty arthaḥ | prāyaścitta-vākyāni tu yajña-yuddha-vadhād anyasmin vadhe neyāni

 
 

Michalski

Podobnie jak człowiek, co odzież zużytą odkłada — i w inną, nową się ubiera, — tak samo duch opuszcza ciało zużyte — i w inne nowe przechodzi.

 

Olszewski

Jako się porzuca stare ubranie, by nowe przyodziać, tak samo dusza porzuca stare ciało, by oblec się w nowe.

 

Dynowska

Duch porzuca zużyte ciało, by nowe przyoblec, jak człowiek co odzież znoszoną na świeżą zamienia.

 

Sachse


Tak jak człowiek
porzuciwszy stare szaty
sięga po inne, nowe,
tak i ten, kto zamieszkuje ciało,
porzuciwszy stare
wstępuje w inne, nowe ciała.

 

Kudelska


Duch, wchodząc w nowe ciało, pozostawia stare – tak jak
Człowiek, przywdziewając nowe szaty, porzuca zużyte.

 

Rucińska

Tak jak zrzuciwszy z siebie stare szaty,
człowiek zakłada na się inne, nowe,
Tak samo stare porzuciwszy ciało,
dusza się w inne, nowe przyobleka.

 

Szuwalska

Porzuciwszy ciało,
Niczym człowiek swe stare, zużyte ubranie,
To, co wieczne, wstępuje w inną, nową postać.

 

Byrski

Jak swoje szaty zużyte odrzuca
Człowiek by w inne przyodziać się nowe,
Tak też wcielony zużyte odrzuca
Ciała, by inne nasię oblec nowe.

 
 

BhG 2.23

nainaṃ chindanti śastrāṇi nainaṃ dahati pāvakaḥ
na cainaṃ kledayanty āpo na śoṣayati mārutaḥ

Update Required
To play the media you will need to either update your browser to a recent version or update your Flash plugin.

analiza syntaktyczna

śastrāṇi (oręża) enam (jego) na chindanti (nie tną),
pāvakaḥ (ogień) enam (jego) na dahati (nie spala),
āpaḥ ca (i wody) enam (jego) na kledayanti(nie zamaczają),
mārutaḥ (wiatr) [enam] (jego) na śoṣayati (nie wysusza).

 

tłumaczenie polskie

Oręż jego nie tnie, ogień go nie spala
woda go nie rozmacza i wiatr nie wysusza.

 

analiza gramatyczna

na av.nie;
enam etat sn. 2i.1 m.jego;
chindanti chid (ciąć, rozdzielać) Praes. P 1c.3tną;
śastrāṇi śastra 1i.3 n.oręż ręczny (w przeciwieństwie do rzucanego – astra; od: śas – ciąć, zabijać);
na av.nie;
enam etat sn. 2i.1 m.jego;
dahati dah (palić) Praes. P 1c.1spala;
pāvakaḥ pāvaka 1i.1 m.czysty, ogień (od: – oczyszczać);
na av.nie;
ca av.i;
enam etat sn. 2i.1 m.jego;
kledayanti klid (moczyć) Praes. caus. P 1c.3powodują zamoczenie;
āpaḥ ap 1i.3 f.wody (odmieniane zawsze w l. mnogiej);
na av.nie;
śoṣayati śuṣ (suszyć) Praes. caus. P 1c.1powoduje wyschnięcie;
mārutaḥ māruta 1i.1 m.wiatr, należący do Maruty (marut – bóg wiatru);

 

warianty tekstu

kledayanty → kleśayanty (trapią);

 
 

Śāṃkara

Legenda:
fragmenty komentowanego wersetu
cytaty z różnych pism
wprowadzenie polemiki

Z jakiej przyczyny jest niezmienny? Odpowiada:

kasmāt avikriya eveti, āha

Oręż jego nie tnie, ogień go nie spala,
woda go nie rozmacza i wiatr nie wysusza.

nainaṃ chindanti śastrāṇi nainaṃ dahati pāvakaḥ |
na cainaṃ kledayanty āpo na śoṣayati mārutaḥ ||2.23||

Owego wcielonego oręż nie tnie. Ponieważ jest on niezłożony, oręż taki jak miecz, nie może dokonać jego podziału.

enaṃ prakṛtaṃ dehinaṃ na chindanti śastrāṇi, niravayavatvāt nāvayava-vibhāgaṃ kurvanti | śastrāṇi asy-ādīni |

Podobnie nie może go spalić ogień. Nawet płomienie go nie spopielą.

tathā nainaṃ dahati pāvakaḥ, agnir api na bhasmīkaroti |

Woda go nie rozmoczy. Skutkiem swej rozmiękczającej natury, woda może sprawić rozpad części przedmiotów o złożonej strukturze. Tak jednak nie dzieje się w przypadku niezłożonej jaźni.

tathā na cainaṃ kledayanti āpaḥ | apāṃ hi sāvayavasya vastuna ādrībhāva-karaṇena avayava-viśleṣāpādane sāmarthyam | tan na niravayave ātmani saṃbhavati |

Podobnie wiatr niszczy substancje wilgotne wysuszając ich lepkość. Nawet wiatr nie jest wstanie wysuszyć jaźni.

tathā snehavat dravyaṃ sneha-śoṣaṇena nāśayati vāyuḥ | enaṃ tv ātmānaṃ na śoṣayati māruto ’pi ||2.23||

 

Rāmānuja

komentarz wspólny przy wersecie BhG 2.24

 

Śrīdhara

kathaṃ hantīti anena uktaṃ vadha-sādhanābhāvaṃ darśayann avināśitvam ātmanaḥ sphuṭīkaroti nainam ity ādi | āpo kledayanti mṛdu-karaṇena śithilaṃ na kurvanti | māruto ‚py enaṃ na śoṣayati

 

Madhusūdana

komentarz wspólny przy wersecie BhG 2.24

 

Viśvanātha

na ca yuddhe tvayā prayuktebhyaḥ śastrāstrebhyaḥ kāpy ātmano vyathā sambhaved ity āha nainam iti | śastrāṇi khaḍgādīni | pāvaka āgneyāstram api yuṣmad-ādi-prayuktam | āpaḥ pārjanyāstram api | māruto vāyavyāstram

 

Baladeva

nanu śastra-pātaiḥ śarīra-vināśe tad-antaḥ-sthasyātmano vināśaḥ syāt gṛha-dāhe tan-madhya-sthasyaiva jantor iti cet tatrāha nainam iti | śastrāṇi khaḍgādīni | pāvaka āgneyāstram | āpaḥ pārjanyāstram api | māruto vāyavyāstram | tathā ca tat-prayuktaiḥ śastrāstrair nātmanaḥ kācid vyatheti

 
 

Michalski

Broń go nie rani, ani ogień nie pali, ani go woda nie moczy, ani wiatry nie suszą,

 

Olszewski

Ani strzały jej nie przebiją, ani płomień nie spali, ani wody jej nie zwilżą, ani wiatr jej nie osuszy.

 

Dynowska

Oręż się Go nie ima i ogień nie pali, woda nie wilży, nie wysusza wiatr.

 

Sachse


Miecz go nie rani,
ogień nie spala,
woda nie zwilża,
a wiatr nie wysusza.

 

Kudelska


Broń go nie rani ani ogień nie pali,
Woda nie zwilża ani wiatr nie wysusza,

 

Rucińska

Nie przecinają go miecze ani go ogień nie pali,
Ani go woda nie moczy, ani go wiatry nie suszą.

 

Szuwalska

Nie można tego nigdy pociąć żadną bronią,
Nie można tego również spalić żadnym ogniem.
Nie można zmoczyć wodą ni wiatrem wysuszyć,

 

Byrski

Ani miecze go nie zranią, ani ogień go nie spali,
Ani wody go nie zwilżą, ani wiatr go nie wysuszy.

 
 

BhG 2.24

acchedyo yam adāhyo yam akledyo śoṣya eva ca
nityaḥ sarvagataḥ sthāṇur acalo yaṃ sanātanaḥ

Update Required
To play the media you will need to either update your browser to a recent version or update your Flash plugin.

analiza syntaktyczna

ayam (on) acchedyaḥ (nie do pocięcia) [asti] (jest),
ayam (on) adāhyaḥ (nie do spalenia) [asti] (jest),
[ayam] (on) akledyaḥ (nie do zamoczenia) [asti] (jest),
[ayam] ca (i on) aśoṣyaḥ eva (zaprawdę nie do wysuszenia) [asti] (jest).
ayam (on) nityaḥ(nieustanny), sarva-gataḥ (wszędzie docierający), sthāṇuḥ (stabilny) acalaḥ (nieporuszony), sanātanaḥ (odwieczny) [asti] (jest).

 

tłumaczenie polskie

On jest niepodzielny, on jest niepalny, niezamaczalny, a nawet niewysuszalny.
On jest nieustanny, wszędzie obecny, stabilny, nieporuszony i odwieczny.

 

analiza gramatyczna

acchedyaḥ a-cchedya (chid – ciąć, rozdzielać) PF 1i.1 m.nie do pocięcia;
ayam idam sn. 1i.1 m.on;
adāhyaḥ a-dāhya (dah – palić) PF 1i.1 m.nie do spalenia;
ayam idam sn. 1i.1 m.on;
akledyaḥ a-kledya (klid – moczyć) PF 1i.1 m.nie do zamoczenia;
aśoṣyaḥ a-śoṣya (śuṣ – suszyć) PF 1i.1 m.nie do wysuszenia;
eva av.z pewnością, właśnie, dokładnie, jedynie;
ca av.i;
nityaḥ nitya 1i.1 m.nieustanny, wieczny;
sarvagataḥ sarva-gata 1i.1 m.; TP: sarvatra gata itiznajdujący się wszędzie (od: sarva – wszystko; gam – iść, PP gata – poszły);
sthāṇuḥ sthāṇu 1i.1 m.stabilny, kolumna (od: sthā – stać);
acalaḥ a-cala 1i.1 m.nieporuszony (od: cal – ruszać, trząść, cala – brak stabilności, poruszanie);
ayam idam sn. 1i.1 m.on;
sanātanaḥ sanātana 1i.1 m.wieczny, prastary;

 

warianty tekstu

sarvagataḥ  → satata-gaḥ / sarva-gata- / sarvatra-gaḥ (zawsze w ruchu / znajdujący się wszędzie / wchodzący we wszystko);

 
 

Śāṃkara

Legenda:
fragmenty komentowanego wersetu
cytaty z różnych pism
wprowadzenie polemiki

A oto dlaczego tak jest:

yata evaṃ tasmāt

On jest niepodzielny, niepalny, niezamaczalny, niewysuszalny.
On jest wieczny, wszędzie obecny, stabilny, nieporuszony i prastary.

acchedyo ’yam adāhyo ’yam akledyo ’śoṣya eva ca |
nityaḥ sarva-gataḥ sthāṇur acalo ’yaṃ sanātanaḥ ||2.24||

Ponieważ jest wieczny, elementy będące przyczyną wzajemnej destrukcji, począwszy od miecza, nie mogą zniszczyć owej jaźni.

yasmāt anyonya-nāśa-hetu-bhūtāni enam ātmānaṃ nāśayituṃ notsahante asyādīni tasmāt nityaḥ |

Z powodu wieczności jest wszechobecny. Ponieważ jest wszechobecny, jest też stabilny niczym kolumna. Ponieważ jaźń jest stabilna, jest też nieporuszona. Dlatego też jest prastara – starożytna. Żadnym sposobem nie może być stworzona czy nowa. Oto znaczenie.

nityatvāt sarvagataḥ | sarva-gatatvāt sthāṇur iva, sthira ity etat | sthiratvāt acalo ’yam ātmā | ataḥ sanātanaś cirantanaḥ, na kāraṇāt kutaścin niṣpannaḥ, abhinava ity arthaḥ |

Powyższym strofom nie można zarzucić błędu powtórzenia [twierdząc, że] można by wieczność i nieaktywność jaźni wyrazić jedną strofą zaczynającą się od słów „nie rodzi się i nie umiera” (BhG 2.20). To co jest wyrażone tu w temacie jaźni, nie wynika ze znaczenia tej [jednej] strofy. [Temat jest odmienny] czasem dzięki powtórzeniu słów, a czasem znaczeń.

naiteṣāṃ ślokānāṃ paunaruktyaṃ codanīyam | yataḥ ekenaiva ślokān ātmanaḥ nityatvam avikriyatvaṃ coktaṃ na jāyate mriyate vā (BhG 2.20) ity ādinā | tatra yad eva ātma-viṣayaṃ kiṃcid ucyate, tad etasmāt ślokārthād nātiricyate | kiṃcic chabdataḥ punaruktam, kiṃcid arthataḥ iti |

Ponieważ tematy dotyczące jaźni są trudne do pojęcia, dlatego Bóg Wasudewa ciągle na nowo powraca do zagadnienia, wyrażając przedmiot rozważań innymi słowy, [zastanawiając się:] „Jak opisać światowcom (saṃsārin) zagadnienie niezamanifestowanego bytu, niedostępne światowej inteligencji, tak by służyło ono przerwaniu kołowrotu wcieleń”.

durbodhatvāt ātma-vastunaḥ punaḥ punaḥ prasaṅgam āpādya śabdāntareṇa tad eva vastu nirūpayati bhagavān vāsudevaḥ kathaṃ nu nāma saṃsāriṇām asaṃsāritva-buddhi-gocaratām āpannaṃ sat avyaktaṃ tattvaṃ saṃsāra-nivṛttaye syāt iti ||2.24||

 

Rāmānuja

punar api avināśi tu tad viddhi yena sarvam idaṃ tatam [gītā 2.17] iti pūrvoktam avināśitvaṃ sukha-grahaṇāya vyajayan draḍhayati—nainam iti | śastrāgny-ambu-vāyavaḥ chedana-dahana-kledana-śoṣaṇāni ātmānaṃ prati kartuṃ na śaknuvanti | sarva-gatatvād ātmanaḥ sarva-tattva-vyāpaka-svabhāvatayā sarvebhyas tattvebhyaḥ sūkṣmatvād asya tair vyāpty-anarhatvād vyāpya-kartavyatvāc ca chedana-dahana-kledana-śoṣaṇānām | ata ātmā nityaḥ sthāṇuḥ acalo’yaṃ sanātanaḥ sthira-svabhāvo’prakampyaḥ purātanaś ca

 

Śrīdhara

tatra hetum āha acchedya ity ādinā sārdhena | niravayavatvād acchedyo ‚kledyaś ca | amūrtatvād adāhyaḥ | dravatvābhāvād aśoṣya iti bhāvaḥ | itaś ca chedādi-yogyo na bhavati | yato nityo ‚vināśī | sarva-gataḥ sthāṇuḥ sthira-svabhāvo rūpāntarāpatti-śūnyaḥ | acalaḥ pūrva-rūpāparityāgī | sanātano ‚nādiḥ

 

Madhusūdana

śastrādīnāṃ tan-nāśakatvāsāmarthye tasya taj-janita-nāśānarhatve hetum āha acchedya iti | yato ‚cchedyo ‚yam ato nainaṃ chindanti śastrāṇi | adāhyo ‚yaṃ yato ‚to nainaṃ dahati pāvakaḥ | yato ‚kledyo ‚yam ato nainaṃ kledayanty āpaḥ | yato ‚śoṣyo ‚yam ato nainaṃ śoṣayati māruta iti krameṇa yojanīyam | eva-kāraḥ pratyekaṃ sambadhyamāno ‚cchedyatvādy-avadhāraṇārthaḥ | caḥ samuccaye hetau vā | chedādy-anarhatve hetum āhottarārdhena |
nityo ‚yaṃ pūrvāpara-koṭi-rahito ‚to ‚nutpādyaḥ | asarvagatatve hy anityatvaṃ syāt | yāvad-vikāraṃ tu vibhāgaḥ iti nyāyāt parābhyupagata-paramāṇv-ādīnām anabhyupagamāt | ayaṃ tu sarva-gato vibhur ato nitya eva | etena prāpyatvaṃ parākṛtam | yadi cāyaṃ vikārī syāt tadā sarva-gato na syāt | ayaṃ tu sthāṇur avikārī | ataḥ sarva-gata eva | etena vikāryatvam apākṛtam | yadi cāyaṃ calaḥ kriyāvān syāt tadā vikārī syād ghaṭādivat | ayaṃ tv acalo ‚to na vikārī | etena saṃskāryatvaṃ nirākṛtam | pūrvāvasthā-parityāgenāvasthāntarāpattir vikriyā | avasthaikye ‚pi calana-mātraṃ kriyeti viśeṣaḥ | yasmād evaṃ tasmāt sanātano ‚yaṃ sarvadaika-rūpo na kasyā api kriyāyāḥ karmety arthaḥ | utpatty-āpti-vikṛti-saṃskṛty-anyatara-kriyā-phala-yoge hi karmatvaṃ syāt | ayaṃ tu nityatvān notpādyaḥ | anityasyaiva ghaṭāder utpādyatvāt | sarvagatatvān na prāpyaḥ paricchinnasyaiva paya-ādeḥ prāpyatvāt | sthāṇutvād avikāryaḥ | vikriyāvato ghṛtāder eva vikāryatvāt | acalatvād asaṃskāryaḥ sakriyasyaiva darpaṇādeḥ saṃskāryatvāt | tathā ca śrutayaḥ – ākāśavat sarva-gataś ca nityaḥ [ChāU 3.14.3], vṛkṣa iva stabdho divi tiṣṭhaty ekaḥ [ŚvetU 3.9], niṣkalaṃ niṣkriyaṃ śāntaṃ [ŚvetU 6.19], ity ādayaḥ | yaḥ pṛthivyāṃ tiṣṭhan pṛthivyā antaro yo ‚psu tiṣṭhann adbhyo ‚ntaro yas tejasi tiṣṭhaṃs tejaso ‚ntaro yo vāyau tiṣṭan vāyor antaraḥ [BAU 3.7.3 ff] ity ādyā ca śrutiḥ sarvagatasya sarvāntaryāmitayā tad-aviṣayatvaṃ darśayati | yo hi śastrādau na tiṣṭhati taṃ śastrādayaś chindanti | ayaṃ tu śastrādīnāṃ sattā-sphūrti-pradatvena tat-prerakas tad-antaryāmī | ataḥ katham enaṃ śastrādīni sva-vyāpāra-viṣayī kuryur ity abhiprāyaḥ | atra yena sūryas tapati tejaseddhaḥ [Taitt. Br. 3.12.97] ity ādi śrutayo ‚nusandheyāḥ | saptamādhyāye ca prakaṭīkariṣyati śrī-bhagavān iti dik

 

Viśvanātha

tasmād ātmāyam evam ucyata ity āha acchedya iti | atra prakaraṇe jīvātmano nityatvasya śabdato ‚rthataś ca paunaruktyaṃ nirdhāraṇa-prayojakaṃ sandigdhadhīṣu jñeyam | yathā kalāv asmin dharmo ‚sti dharmo ‚stīti tri-caturdhā-prayogād dharmo ‚sty eveti niḥsaṃśayā pratītiḥ syād iti jñeyam | sarva-gataḥ svakarma-vaśād deva-manuṣya-tiryag-ādi-sarva-deha-gataḥ | sthāṇur acala iti paunaruktyaṃ sthairya-nirdhāraṇārtham | atisūkṣmatvād avyaktas tad api deha-vyāpi-caitanyatvād acintyo ‚tarkyaḥ | janmādi-ṣaḍ-vikārānarhatvād avikāryaḥ

 

Baladeva

chedādy-abhāvād eva tat-tan-nāmabhir ayam ākhyāyata ity āha acchedyo ‚yam iti | eva-kāraḥ sarvaiḥ sambadhyate | sarva-gataḥ sva-karma-hetukeṣu deva-mānavādiṣu paśu-pakṣy-ādiṣu ca sarveṣu śarīreṣu paryāyeṇa gataḥ prāpto ‚pīty arthaḥ | sthāṇuḥ sthira-svarūpaḥ | acalaḥ sthira-guṇakaḥ | avināśī vā are ‚yam ātmānucchitti-dharmā [Bau 4.5.14] iti śruter ity arthaḥ | na cānucchittir eva dharmo yasyeti vyākhyeyaṃ tasyārthasyāvināśīty anenaiva lābhāt | tasmād anucchittayo nityā dharmā yasya sa tathety evārthaḥ | sanātanaḥ śāśvataḥ paunarukta-doṣas tv agre parihariṣyate

 
 

Michalski

nie można go zranić, ani spalić, zmoczyć, ani wysuszyć, — jest on trwały, wszędzie obecny, stały, niewzruszony, wieczysty.

 

Olszewski

Niedostępna dla ciosów i dla płomieni, dla wilgoci i dla suszy, wieczna, na każdem miejscu obecna, nieruchoma, niezachwiana.

 

Dynowska

Zaprawdę nie da się Go cięciem razić, ni spalić, zwilżyć ni wysuszyć; trwały, niewzruszony, wszechprzenikający, praodwieczny jest On.

 

Sachse


Niedosiężny jest dla ciosów miecza i dla płomieni,
niedosiężny jest dla wody i wiatru.
Odwieczny jest, wszechobecny,
trwały, niezachwiany i nieprzemijalny.

 

Kudelska


Gdyż nie można go ani zabić, ani spalić, ani zamoczyć czy wysuszyć;
Jest on wieczny, wszechobecny, stały, nieporuszony, taki sam na zawsze.

 

Rucińska

Nie daje się przeciąć, spalić, zamoczyć ani wysuszyć,
Odwieczny i wszechobecny, stały, bez ruchu, pradawny!

 

Szuwalska

Gdyż jest to niepodzielne, odporne na ogień,
Niepodatne na wpływy wody i powietrza,
Wszechobecne i wieczne, niezmienne i trwałe,

 

Byrski

Przeciąć, spalić go nie można, ani zmoczyć, ni wysuszyć.
Trwały jest, powszechny, stały, niewzruszony i przedwieczny.

 
 

BhG 2.25

avyakto yam acintyo yam avikāryo yam ucyate
tasmād evaṃ viditvainaṃ nānuśocitum arhasi

Update Required
To play the media you will need to either update your browser to a recent version or update your Flash plugin.

analiza syntaktyczna

ayam (on) avyaktaḥ (niewidoczny) [asti] (jest),
ayam (on) acintyaḥ (nie do rozważania) [asti] (jest),
ayam (on) avikāryaḥ (niezmienny) ucyate (jest nazywany).
tasmāt (dlatego) enam evam (jego w ten sposób) viditvā (poznawszy),
[tvam] (ty) śocitum (rozpaczać) na arhasi (nie powinieneś).

 

tłumaczenie polskie

On jest niewidoczny, on jest niepojęty, nazywa się go niezmiennym.
Zatem gdy takim go poznasz, rozpaczać nie powinieneś.

 

analiza gramatyczna

avyaktaḥ a-vyakta (vi-añj – dekorować, powodować powstanie) PP 1i.1 m.niewidoczny, nierozwinięty, niepowstały;
ayam idam sn. 1i.1 m.on;
acintyaḥ a-cintya (cint – myśleć, rozważać) PF 1i.1 m.nie do rozważania, niepojęty;
ayam idam sn. 1i.1 m.on;
avikāryaḥ a-vikārya (vi-kṛ przemieniać) PF 1i.1 m.nie do zmienienia;
ayam idam sn. 1i.1 m.on;
ucyate vac (mówić) Praes. pass. 1c.1mówi się o nim, jest nazywany;
tasmāt av.dlatego (od: tat sn. 5i.1 m. – z tego);
evam av.w ten sposób;
viditvā vid (wiedzieć) absol.poznawszy;
enam etat sn. 2i.1 m.jego;
na av.nie;
anuśocitum anu-śuc (lamentować) inf.rozpaczać;
arhasi arh (być godnym, móc) Praes. P 2c.1powinieneś, godzi ci się;

 

warianty tekstu

tasmād evaṃ → tasmād enaṃ (dlatego nad nim);
viditvainaṃ → viciṃtyainaṃ / viditveha (o niej pomyślawszy / poznawszy tutaj);

 
 

Śāṃkara

Legenda:
fragmenty komentowanego wersetu
cytaty z różnych pism
wprowadzenie polemiki

Co więcej:

kiṃ ca

On jest niewidoczny, niepojęty, zwie się go niezmiennym.
Zatem gdy takim go poznasz, rozpaczać nie powinieneś.

avyakto ’yam acintyo ’yam avikāryo ’yam ucyate |
tasmād evaṃ viditvainaṃ nānuśocitum arhasi ||2.25||

Owa jaźń jest niewidoczna – jako że nie jest przedmiotem doświadczenia żadnego ze zmysłów, nie manifestuje się.

avyaktaḥ sarva-karaṇāviṣayatvāt na vyajyata iti avyakto ’yam ātmā |

Z tego powodu również jest niepojęta. To, co podlega poznaniu zmysłowego, jest również przedmiotem rozumowania. Ponieważ jaźń nie jest poznawalna zmysłami, dlatego nie można jej pojąć.

ata eva acintyo ’yam | yad dhi indriya-gocaras tac cintā-viṣayatvam āpadyate | ayaṃ tv ātmā anindriya-gocaratvāt acintyaḥ |

Z tego też powodu nie podlega zmianie. Owa jaźń nie zmienia się jak mleko w jogurt [pod wpływem] kultur bakterii.

ata eva avikāryaḥ, yathā kṣīraṃ dadhy-ātañcanādinā vikāri na tathā ayam ātmā |

Nie zmienia się, gdyż nie jest [bytem] złożonym z części. Nie widzi się przecież, by coś pozbawionego części podlegało zmianie. Ponieważ nie podlega zmianie, dlatego nazywana jest niezmienną.

niravayavatvāc cāvikriyaḥ | na hi niravayavaṃ kiṃcit vikriyātmakaṃ dṛṣṭām | avikriyatvāt avikāryo ’yam ātmā ucyate |

Dlatego, jak powiedziano wcześniej, gdy znasz ową jaźń nie powinieneś rozpaczać: „Jestem zabijany przez nich”, [czy] „Ja ich zabijam”.

tasmāt evaṃ yathokta-prakāreṇa enam ātmānaṃ viditvā tvaṃ na anuśocitum arhasi hantāham eṣām, mayaite hanyanta iti ||2.25||

 

Rāmānuja

chedanādi-yogyāni vastūni yaiḥ pramāṇair vyajyante, tair ayam ātmā na vyajyata ity avyaktaḥ | ataś chedyādi-vijātīyaḥ | acintyaś ca sarva-vastu-vijātīyatvena tat-tat-svabhāva-yuktatayā cintayitum api nārhaḥ | ataś cāvikāryaḥ vikārānarhaḥ | tasmād ukta-lakṣaṇam enam ātmānaṃ viditvā tat-kṛte nānuśocitum arhasi

 

Śrīdhara

kiṃ ca avyakta iti | avyaktaś cakṣur-ādy-aviṣayaḥ | acintyo manaso ‚py aviṣayaḥ | avikāryaḥ karmendriyāṇām apy agocara ity arthaḥ | ucyata iti nityatvādibhiyuktoktiṃ pramāṇayati | upasaṃharati tasmād evam ity ādi | tad evam ātmano janma-vināśābhāvān na śokaḥ kārya ity uktam

 

Madhusūdana

chedyatvādi-grāhaka-pramāṇa-bhāvād api tad-abhāva ity āha – avyakto ‚yam ity-ādy-ardhena | yo hīndriya-gocaro bhavati sa pratyakṣatvād vyakta ity ucyate | ayaṃ tu rūpādi-hīnatvān na tathā | ato na pratyakṣaṃ tatra cchedyatvādi-grāhakam ity arthaḥ |
pratyakṣābhāve ‚py anumānaṃ syād ity ata āha acintyo ‚yaṃ cintyo ‚numeyas tad-vilakṣaṇo ‚yam | kvacit pratyakṣo hi vahny-ādir gṛhīta-vyāptikasya dhūmāder darśanāt kvacid anumeyo bhavati | apratyakṣe tu vyāpti-grahaṇāsambhavān nānumeyatvam iti bhāvaḥ | apratyakṣasyāpīndriyādeḥ sāmānyato dṛṣṭānumāna-viṣayatvaṃ dṛṣṭam ata āha avikāryo ‚yaṃ yad vikriyāvac cakṣur-ādikaṃ tat-svakāryānyathānupapattyā kalpyamānam arthāpatteḥ sāmānyatodṛṣṭānumānasya ca viṣayo bhavati | ayaṃ tu na vikāryo na vikriyāvān ato nārthāpatteḥ sāmānyato-dṛṣṭasya vā viṣaya ity arthaḥ | laukika-śabdasyāpi pratyakṣādi-pūrvakatvāt tan-niṣedhenaiva niṣedhaḥ |
nanu vedenaiva tatra ccehdyatvādi grahīṣyata ity ata āha – ucyate vedena sopakaraṇenācchedyāvyaktādi-rūpa evāyam ucyate tātparyeṇa pratipādyate | ato na vedasya tat-pratipādikasyāpi cchedyatvādi-pratipādakatvam ity arthaḥ |
atra nainaṃ chindanti [Gītā 2.23] ity atra śastrādīnāṃ tan-nāśaka-sāmarthyābhāva uktaḥ | acchedyo ‚yam ity ādau tasya cchedādi-karmatvāyogyatvam uktam | avyakto ‚yam ity atra tac-chedādi-grāhaka-mānābhāva ukta ity apaunaruktyaṃ draṣṭavyam | vedāvināśinam ity ādīnāṃ tu ślokānām arthataḥ śabdataś ca paunaruktyaṃ bhāṣya-kṛdbhiḥ parihṛtam | durbodhatvād ātma-vastunaḥ punaḥ punaḥ prasaṅgam āpādya śabdāntareṇa tad eva vastu nirūpayati bhagavān vāsudevaḥ kathaṃ nu nāma saṃsāriṇām buddhi-gocaratām āpannaṃ tattvaṃ saṃsāra-nivṛttaye syāt iti [Śaṅkara-bhāṣya 2.24] iti vadadbhiḥ |
evaṃ pūrvokta-yuktibhir ātmano nityatve nirvikāratve ca siddhe tava śoko nopapanna ity upasaṃharati tasmād ity ardhena | etādṛśātma-svarūpa-vedanasya śoka-kāraṇa-nivartakatvāt tasmin sati śoko nocitaḥ kāraṇa-bhāve kāryābhāvasyāvaśyakatvāt | tenātmānam aviditvā yad anvaśocas tad yuktam eva | ātmānaṃ viditvā tu nānuśocitum arhasīty abhiprāyaḥ

 

Viśvanātha

komentarz wspólny przy wersecie BhG 2.26

 

Baladeva

avyaktaḥ pratyaṅ cakṣur-ādy-agrāhyaḥ | acintyas tarkāgocaraḥ śruti-mātra-gamyaḥ | jñāna-svarūpo jñātety ādikaṃ śrutyaiva pratīyate | avikāryaḥ ṣaḍ-bhāva-vikārānarhaḥ | atra avināśi tu tad viddhi ity ādibhir ātma-tattvam upadiśan hariḥ śabdato ‚rthataś ca yat punaḥ punar avocat tasya durbodhasya saubodhyārtham evety adoṣaḥ | nirdhāraṇārthaṃ vā | ayaṃ dharmaṃ vettīty uktau tad vedanaṃ niścitaṃ yathā syāt tadvat | evam evāgre vakṣyati āścaryavat paśyati kaścit ity ādinā

 
 

Michalski

Mówią o nim, że jest niewyjawiony, niepojęty, niezmienny: jeżeli więc wiesz, że jest takim, nie racz się smucić, Ardżuno!

 

Olszewski

Niewidzialna, niewypowiedziana, niewzruszona: takie są przymioty duszy; a iż znasz Jej przymioty, nie płacz przeto nad nią.

 

Dynowska

Nieprzejawionym Go zwą, niepojętym, niezmiennym; widząc iż takim jest, czyż boleć przystoi?

 

Sachse


Mówi się też o nim,
że nieprzejawiony jest, niewyobrażalny,
i nie podlega zmianom.
Wiedząc to nie powinieneś więc nad nim boleć,

 

Kudelska


Mówią, iż postrzeżeniu i myślom się wymyka, zmianom nie podlega;
Gdy poznasz, iż takim jest, nie powinieneś się smucić.

 

Rucińska

Nieprzejawionym go zowią, niezmiennym i niepojętym –
Przeto poznawszy go takim, nie trzeba, byś go żałował!

 

Szuwalska

Niewidoczne dla zmysłów, jak i niepojęte.
Nie zmienia swej postaci. Wiedząc o tym dobrze,
Nie rozpaczaj nad ciałem, gdyż nie masz powodu.

 

Byrski

Nieprzejawion, niepojęty i niezmienny – tak zwą jego.
Wiedząc więc, iż jest on taki, nie przystoi go żałować.

 
 

BhG 2.26

atha cainaṃ nitya-jātaṃ nityaṃ manyase mṛtam
tathāpi tvaṃ mahābāho nainaṃ śocitum arhasi

Update Required
To play the media you will need to either update your browser to a recent version or update your Flash plugin.

analiza syntaktyczna

he mahā-bāho (o potężnoramienny!),
atha ca (a co więcej) enaṃ (jego) nitya-jātam (zawsze rodzącego się) vā nityam (lub zawsze) mṛtam (umarłego) manyase (uważasz),
tathā api (nawet wtedy) tvam (ty) enam (nad nim) śocitum (rozpaczać) na arhasi (nie powinieneś).

 

tłumaczenie polskie

O potężnoramienny, nawet jeśli uważasz go za wciąż rodzącego się
lub wciąż umierającego, to i wtedy nie powinieneś nad nim rozpaczać.

 

analiza gramatyczna

atha av.wtedy, co więcej, raczej;
ca av.i;
enam etat sn. 2i.1 m.jego;
nitya-jātam nitya-jāta 2i.1 m.stale rodzący się (od: nitya – wieczny, stały; jan – rodzić się, jāta PP – narodzony);
nityam av.stale, regularnie (od: nitya – wieczny, stały);
av.lub, opcjonalnie;
manyase man (myśleć) Praes. Ā 2c.1myślisz, uważasz;
mṛtam mṛta (mṛ – umierać) PP 2i.1 m.umarłego;
tathā av.tak, w ten sposób, podobnie;
api av.jak również, także, co więcej, nawet;
tvam yuṣmat sn. 1i.1ty;
mahā-bāho mahā-bāhu 8i.1 m.; BV: yasya bāhū mahāntau staḥ saḥo ty, którego ramiona są potężne (od: mah – powiększać, mahant – wielki; baṃh – zwiększać, bāhu – ramię, przedramię);
na av.nie;
enam etat sn. 2i.1 m.nad nim;
śocitum śuc (rozpaczać) inf.rozpaczać;
arhasi arh (być godnym, móc) Praes. P 2c.1 powinieneś, godzi ci się;

 

warianty tekstu

cainaṃ → vainaṃ (lub jego);
nainaṃ → naivaṃ (z pewnością nie);

 
 

Śāṃkara

Legenda:
fragmenty komentowanego wersetu
cytaty z różnych pism
wprowadzenie polemiki

Założywszy tymczasowość jaźni mówi:

ātmano ’nityatvam abhyupagamya idam ucyate

Nawet jeśli uważasz, o potężnoramienny, że on zawsze się rodzi
lub na zawsze umiera, to i wtedy nie powinieneś nad nim rozpaczać.

atha cainaṃ nityajātaṃ nityaṃ vā manyase mṛtam |
tathāpi tvaṃ mahābāho naivaṃ śocitum arhasi ||2.26||

Fraza nawet jeśli użyta jest w znaczeniu potencjalnego założenia.

atha ca iti abhyupagamārthaḥ |

On, czyli jaźń będąca przedmiotem dyskusji, zawsze się rodzi – zgodnie z powszechną opinią uważasz, że powstaje wciąż na nowo wraz z licznymi ciałami. Podobnie podczas każdej śmierci, uważasz, że na zawsze umiera – umiera za każdym razem.

enaṃ prakṛtam ātmānaṃ nitya-jātaṃ loka-prasiddhyā praty aneka-śarīrotpatti jāto jāta iti manyase | tathā prati-tat-tad-vināśaṃ nityaṃ vā manyase mṛtaṃ mṛto mṛta iti |

Nawet wówczas – nawet gdy jaźń nie istnieje – ty, o potężnoramienny, nie powinieneś nad nią rozpaczać. Oto dwa pewniki egzystencjalne – śmierć dla narodzonego i narodziny dla umarłego.

tathāpi tathābhāve ’py ātmani tvaṃ mahābāho, na evaṃ śocitum arhasi, janmavato nāśo nāśavato janma cety etāv avaśyaṃbhāvināv iti ||2.26||

 

Rāmānuja

atha nitya-jātaṃ nitya-mṛtaṃ deham evainam ātmānaṃ manuṣe, na dehātiriktam ukta-lakṣaṇaṃ tathāpy evam atimātraṃ śocituṃ nārhasi | pariṇāma-svabhāvasya dehasyotpatti-vināśayor avarjanīyatvāt

 

Śrīdhara

idānīṃ dehena saha ātmano janma tad-vināśena ca vināśam aṅgīkṛtyāpi śoko na kārya ity āha atha cainam ity ādi | atha ca yadyapy enam ātmānam nityajātaṃ nityaṃ vā manyase mṛtam tathāpi tvaṃ mahābāho naivaṃ śocitum arhasi

 

Madhusūdana

evam ātmano nirvikāratvenāśocyatvam uktam idānīṃ vikāravattvam abhyupetyāpi śloka-dvayenāśocyatvaṃ pratipādayati bhagavān | tatrātmā jñāna-svarūpaḥ pratikṣaṇa-vināśīti saugatāḥ | deha evātmā sa ca sthiro ‚py anukṣaṇa-pariṇāmī jāyate naśyati ceti pratyakṣa-siddham evaitad iti lokāyatikāḥ | dehātirikto ‚pi dehena sahaiva jāyate naśyati cety anye | sargādya-kāla evākāśavaj jāyate deha-bhede ‚py anuvartamāna evākalpa-sthāyī naśyati pralaya ity apare | nitya evātmā jāyate mriyate ceti tārkikāḥ | tathā hi – pretya-bhāvo janma | sa cāpūrva-dehendriyādi-sambandhaḥ | evaṃ maraṇam api pūrva-dehendriyādi-vicchedaḥ | idaṃ cobhayaṃ dharmādharma-nimittatvāt tad-ādhārasya nityasyaiva mukhyam | anityasya tu kṛta-hānya-kṛtābhyāgama-prasaṅgena dharmādharmādhāratvānupapatter na janma-maraṇe mukhye iti vadanti | ntiyasyām evety anye | tatrānityatva-pakṣe ‚pi śocyatvam ātmano niṣedhati atha cainam iti |
atheti pakṣāntare | co ‚py arthe | yadi durbodhatvād ātma-vastuno ‚sakṛc-chravaṇe ‚py avadhāraṇā-sāmarthyān mad-ukta-pakṣānaṅgīkāreṇa pakṣāntaram abhyupaiṣi | tatrāpy anityatva-pakṣam evāśritya yady enam ātmānaṃ nityaṃ jātaṃ nityaṃ mṛtaṃ vā manyase | vā-śabdaś cārthe | kṣaṇikatva-pakṣe nityaṃ pratikṣaṇaṃ pakṣāntare āvaśyakatvān nityaṃ niyataṃ jāto ‚yaṃ mṛto ‚yam iti laukika-pratyaya-vaśena yadi kalpayasi tathāpi he mahābāho ! puruṣa-dhaureyeti sopahāsaṃ kumatābhyupagamāt | tvayy etādṛśī kudṛṣṭir na sambhavatīti sānukampaṃ vā | evaṃ aha bata mahat pāpaṃ kartuṃ vyavasitā vayam [Gītā 1.45] ity ādi yathā śocasi evaṃ prakāram anuśokaṃ kartuṃ svayam api tvaṃ tādṛśa eva san nārhasi yogyo na bhavasi | kṣaṇikatva-pakṣe dehātma-vāda-pakṣe dehena saha janma-vināśa-pakṣe ca janmāntarābhāvena pāpa-bhayāsambhavāt pāpa-bhayenaiva khalu tvam anuśocasi | tac caitādṛśe darśane na sambhavati bandhu-vināśa-darśitvābhāvād ity adhikaṃ | pakṣāntare dṛṣṭa-duḥkha-nimittaṃ śokam abhyanujñātum evaṃ-kāraḥ | dṛṣṭa-duḥkha-nimitta-śoka-sambhave ‚py adṛṣṭa-duḥkha-nimittaḥ śokaḥ sarvathā nocita ity arthaḥ prathama-ślokasya

 

Viśvanātha

tad evaṃ śāstrīya-tattva-dṛṣṭyā tvām ahaṃ prabodhayan | vyāvahārahika-tattva-dṛṣṭyāpi prabodhayāmi avadhehīty āha atheti | nitya-jātaṃ dehe jāte saty enaṃ nityaṃ niyataṃ jātaṃ manyase | tathā deha eva mṛte mṛtaṃ nityaṃ niyataṃ manyase | mahā-bāho iti parākramavataḥ kṣatriyasya tava tad api yuddham avaśyakaṃ svadharmaḥ | yad uktaṃ –
kṣatriyāṇām ayaṃ dharmaḥ prajāpati-vinirmitaḥ |
bhrātāpi bhrātaraṃ hanyād yena ghorataras tataḥ || iti bhāvaḥ

 

Baladeva

evaṃ svoktasya jīvātmano ‚śocyatvam uktvā paroktasyāpi tasya tad ucyate para-mata-jñānāya | tad-abhijñaḥ khalu śiṣyas tad-avakarais tan nirasya vijayī san sva-mate sthairyam āsīt | tathā hi manuṣyatvādi-viśiṣṭe bhūmy-ādi-bhūta-catuṣṭaye tāmbūla-rāgavat mada-śaktivac ca caitanyam utpadyate | tādṛśas tac-catuṣṭaya-bhūto deha evātmā | sa ca sthiro ‚pi pratikṣaṇa-pariṇāmād utpatti-vināśa-yogīti loka-pratyakṣa-siddham iti lokāyatikā manyante | dehād bhinno vijñāna-svarūpo ‚py ātmā pratikṣaṇa-vināśīti vaibhāṣikādayo bauddhā vadanti | tad etad ubhaya-mate ‚py ātmanaḥ śocyatvaṃ pratiṣedhati | atheti pakṣāntare | co ‚py-arthe | tvaṃ cen mad-ukta-jīvātma-yāthātmyāvagāhanāsamartho lokāyatikādi-pakṣam ālambase, tatra dehātma-pakṣe enaṃ deha-lakṣaṇam ātmānaṃ nityaṃ vā mṛtaṃ manyase | vā-śabdaś cārthe | tathāpi tvam enaṃ aho bata mahat pāpaṃ ity ādi-vacanaiḥ śocituṃ nārhasi | pariṇāma-svabhāvasya tasya tasya cātmano janma-vināśayor anivāryatvāj janmāntarābhāvena pāpa-bhayāsambhavāc ca | he mahābāho iti sopahāsaṃ sambodhanaṃ kṣatriya-varyasya vaidikasya ca te nedṛśaṃ kumataṃ dhāryam iti bhāvaḥ

 
 

Michalski

Ale nawet gdybyś myślał, że on wiecznie się rodzi i że wiecznie umiera, również i wtedy nie powinieneś się smucić, o silnoramienny!

 

Olszewski

Gdybyś ją nawet uważał za wiecznie podległą narodzeniu i śmierci, i wówczas nie powinieneś nad nią płakać.

 

Dynowska

Lecz gdybyś nawet mniemał, iż rodzi się On wciąż i wciąż umiera, to i wówczas, o potężnie zbrojny, rozpaczać byś nie powinien,

 

Sachse


A jeśli nawet sądzisz,
że stale się rodzi lub stale umiera,
to również, o Waleczny,
nie powinieneś nad nim boleć.

 

Kudelska


I czy uważasz, iż wiecznie się rodzi, i czy uważasz, iż wiecznie umiera,
To smucić się nie powinieneś, o Potężnoramienny.

 

Rucińska

A jeśli i nawet mniemasz, że rodzi się wciąż i ginie,
To wtedy też, o Waleczny, nie godzi się tak rozpaczać!

 

Szuwalska

Jeśli jednak uważasz, że życie się rodzi
Wiecznie i wielokrotnie umiera raz po raz,
I tak nie masz powodu, by tkwić w swej rozpaczy,

 

Byrski

Jeśli mniemasz zaś, że ciągle on się rodzi i umiera,
To też tobie, o Barczysty, nie godzi się go żałować.

 
 

BhG 2.27

jātasya hi dhruvo mṛtyur dhruvaṃ janma mṛtasya ca
tasmād aparihārye rthe na tvaṃ śocitum arhasi

Update Required
To play the media you will need to either update your browser to a recent version or update your Flash plugin.

analiza syntaktyczna

jātasya hi (zaiste narodzonego) mṛtyuḥ (śmierć) dhruvaḥ (pewna)[asti] (jest), mṛtasya ca(a umarłego) janma (narodziny) dhruvam (pewne) [asti] (są).
tasmāt (dlatego) aparihārye arthe(gdy sprawa nie jest do uniknięcia) tvam(ty) śocitum (rozpaczać) na arhasi (nie powinieneś).

 

tłumaczenie polskie

Zaiste dla zrodzonego śmierć jest pewna, a dla umarłego pewne są narodziny.
Dlatego nie powinieneś rozpaczać w kwestii, której nie można uniknąć.

 

analiza gramatyczna

jātasya jāta (jan – rodzić) PP 6i.1 m.narodzonego;
hi av.ponieważ, albowiem, właśnie, zaiste, z pewnością (nie występuje na początku zdania);
dhruvaḥ dhruva 1i.1 m.pewny, stabilny (od: dhṛ – dzierżyć lub dhru – być stabilnym);
mṛtyuḥ mṛtyu 1i.1 m.śmierć (od: mṛ – umierać);
dhruvam dhruva 1i.1 n.pewny, stabilny (od: dhṛ – dzierżyć lub dhru – być stabilnym);
janma janman 1i.1 n.narodziny (od: jan – rodzić);
mṛtasya mṛta (mṛ – umierać) PP 6i.1 m.umarłego;
ca av.i;
tasmāt av.dlatego (od: tat sn. 5i.1 m. – z tego);
aparihārye a-parihārya (pari-hṛ nieść w koło, zostawiać, obalać) PF 7i.1 m. loc.abs.– w [kwestii] nie do uniknięcia, gdy nie można uniknąć;
arthe artha 7i.1 m. loc.abs.– w sprawie, w kwestii (od: arth – pragnąć, prosić);
na av.nie;
tvam yuṣmat sn. 1i.1ty;
śocitum śuc (rozpaczać) inf..rozpaczać;
arhasi arh (być godnym, móc) Praes.. P 2c.1powinieneś, godzi ci się;

 

warianty tekstu

jātasya hi → jātasyaiva (właśnie dla narodzonego);
dhruvo → dhruvaṃ (pewnie, stanowczo av.);
aparihārye rthe → aparihāryarthe (gdy sprawa nie jest do uniknięcia);

 
 

Śāṃkara

Legenda:
fragmenty komentowanego wersetu
cytaty z różnych pism
wprowadzenie polemiki

Gdy tak sprawa wygląda:

tathā ca sati

Dla zrodzonego śmierć jest pewna, dla umarłego pewne są narodziny.
Nad sprawą, której uniknąć nie można, rozpaczać nie powinieneś.

jātasya hi dhruvo mṛtyur dhruvaṃ janma mṛtasya ca |
tasmād aparihārye’rthe na tvaṃ śocitum arhasi ||2.27||

Dla zrodzonego, czyli dla tego, kto się narodził, jest pewna – nieunikniona, śmierć, czyli utrata życia. Pewne też są narodziny dla umarłego. Zatem kwestii narodzin i śmierci nie da się uniknąć, a w sprawie, której uniknąć nie można, rozpaczać nie powinieneś.

jātasya hi labdha-janmanaḥ dhruvo ’vyabhicārī mṛtyur maraṇaṃ dhruva janma mṛtasya ca | tasmād aparihāryo ’yaṃ janma-maraṇa-lakṣaṇo ’rthaḥ | tasminn aparihārye ’rthe na tvaṃ śocitum arhasi ||2.27||

 

Rāmānuja

utpannasya vināśo dhruvo’varjanīyopalabhyate | tathā vinaṣṭasyāpi janmāvarjanīyam | katham idam upalabhyate vinaṣṭasyotpattir iti | sata evotpatty-upalabdheḥ, asataś cānupalabdheḥ | utpatti-vināśādayaḥ sato dravyasyāvasthā-viśeṣāḥ | tantu-prabhṛtīni dravyāṇi santy eva | satyam | ucyate— racanā-viśeṣa-yuktāni paṭādīny ucyante | asat-kārya-vādināpy etāvad evopalabhyate | na hi tatra tantu-saṃsthāna-viśeṣātirekeṇa dravyāntaraṃ pratīyate | kāraka-vyāpāra-nāmāntara-bhajana-vyavahāra-viśeṣāṇām etāvatā evopapatteḥ, na ca dravyāntara-kalpanā yuktā | ata utpatti-vināśādayaḥ sato dravyasyāvasthā-viśeṣāḥ |
utpatty-ākhyām avasthām upayātasya dravyasya tad-virodhy-avasthāntara-prāptir vināśa ity ucyate | mṛd-dravyasya piṇḍatva-ghaṭatva-kapālatva-cūrṇatvādivat pariṇāmi-dravyasya pariṇāma-paramparā avarjanīyā | tatra pūrvāvasthasya dravyasyottarāvasthā-prāptir vināśaḥ | saiva tad-avasthasya cotpattiḥ | evam utpatti-vināśākhya-pariṇāma-paramparā pariṇāmitno dravyasyāparihāryeti na tatra śocitum arhasi

 

Śrīdhara

kuta iti ? ata āha jātasyety-ādi | hi yasmāj jātasya svārambhaka-karma-kṣaye mṛtyur dhruvo niścitaḥ | mṛtasya ca tad-deha-kṛtena karmaṇā janmāpi dhruvam eva | tasmād evam aparihārye ‚rthe avaśyambhāvini janma-maraṇa-lakṣaṇe ‚rthe tvaṃ vidvān śocitum nārhasi yogyo na bhavasi

 

Madhusūdana

nanv ātmana ābhūta-saṃplava-sthāyitva-pakṣe ca dṛṣṭādṛṣṭa-duḥkha-sambhavāt tad-bhayena śocāmīty ata āha dvitīya-ślokena jātasya hīti | hi yasmāj jātasya sva-kṛta-dharmādharmādi-vaśāl labdha-śarīrendriyādi-sambandhasya sthirasyātmano dhruva āvaśyako mṛtyus tac-charīrādi-vicchedas tad-ārambhaka-karma-kṣaya-nimittaḥ saṃyogasya viyogāvasānatvāt | tathā dhruvaṃ janma mṛtasya ca prāg-deha-kṛta-karma-phalopabhogārthaṃ sānuśayasyaiva prastutatvān na jīvan-mukte vyabhicāraḥ | tasmād evam aparihārye parihartum aśakye ‚smin janma-maraṇa-lakṣaṇe ‚rthe viṣaye tvam evaṃ vidvān na śocitum arhasi | tathā ca vakṣyati ṛte ‚pi tvāṃ na bhaviṣyanti sarve [Gītā 11.32] iti | yadi hi tvayā yuddhe ‚nāhanyamānā ete jīveyur eva tadā yuddhāya śokas tavocitaḥ syāt | ete tu karma-kṣayāt svayam eva mriyanta iti tat-parihārāsamarthasya tava dṛṣṭ-duḥkha-nimittaḥ śoko nocita iti bhāvaḥ |
evam adṛṣṭa-duḥkha-nimitte ‚pi śoke tasmād aparihārye ‚rthe ity evottaram | yuddhākhyaṃ hi karma kṣatriyasya niyatam agnihotrādivat | tac ca yudha samprahāre ity asmād dhātor niṣpannaṃ śatru-prāṇa-viyogānukūla-śastra-prahāra-rūpaṃ vihitatvāgnīṣomīyādi-siṃhāvan na pratyavāya-janakam | tathā ca gautamaḥ smarati na doṣo hiṃsāyām āhave ‚nyatra vyaśvāsārathyanuyudha-kṛtāñjali-prakīrṇa-keśa-parāṅmukhopaviṣṭa-sthala-vṛkṣārūḍha-dūta-go-brāhmaṇa-vādibhyaḥ iti | brāhmaṇa-grahaṇaṃcātrāyoddhṛ-brāhmaṇa-viṣayaṃ gavādi-prāya-pāṭhād iti sthitam | etac ca sarvaṃ svadharmam api cāvekṣyety atra spaṣṭīkariṣyati | tathā ca yuddha-lakṣaṇe ‚rthe ‚gnihotrādivad vihitatvād aparihārye parihartum aśakye tad-akaraṇe pratyavāya-prasaṅgāt tvam adṛṣṭa-duḥkha-bhayena śocituṃ nārahasīti pūrvavat |
yadi tu yuddhākhyaṃ karma kāmyam eva –
ya āhaveṣu yudhyante bhūmy-artham aparāṅmukhāḥ |
akūṭair āyudhair yānti te svargaṃ yogino yathā || [Yajñ. 13.324]
iti yājñavalkya-vacanāt | hato vā prāpsyasi svargaṃ jitvā vā bhokṣyase mahīm [Gītā 2.37] iti bhagavad-vacanāc ca | tadāpi prārabdhasya kāmyasyāpi avaśya-parisamāpanīyatvena nitya-tulyatvāt tvayā ca yuddhasya prārabdhatvād aparihāryatvaṃ tyulyam eva |
athavātma-nityatva-pakṣa eva śloka-dvayam arjunasya paramāstikasya veda-bāhya-matābhyupagamāsambhavāt | akṣara-yojanā tu nityaś cāsau dehendriyādi-sambandha-vaśāj jātaś ceti nitya-jātas tam enam ātmānaṃ nityam api santaṃ jātaṃ cen manyase tathā nityam api santaṃ mṛtaṃ cen manyase tathāpi tvaṃ nānuśocitum arhasīti hetum āha jātasya hīty ādinā | nityasya jātatvaṃ mṛtatvaṃ ca prāg-vyākhyātam | spaṣṭam anyat | bhāṣyam apy asmin pakṣe yojanīyam

 

Viśvanātha

hi yasmāt tasya svārambhaka-karma-kṣaye mṛtyur dhruvo niścitaḥ | mṛtasya ca tad-deha-kṛtena karmaṇā janmāpi dhruvam eva | aparihārye ‚rthe iti mṛtyur janma ca parihartum a]cakyam eva ity arthaḥ

 

Baladeva

atha śarīrātirikto nitya ātmā | tasyāpūrva-śarīrendriya-yogo janma | pūrva-śarīrendriya-viyogas tu maraṇaṃ tad-ubhayaṃ ca dharmādharma-hetukatvāt tad-āśrayasya nityasyātmano mukhyaṃ, tad-atiriktasya śarīrasya tu gauṇam | tasyānityasya kṛta-hānya-kṛtābhyāgama-prasaṅgena tad-āśrayatvānupapatter iti tārkikā manyante | tat-pakṣe ‚py ātmanaḥ śocyatvaṃ pariharati jātasyeti | hir hetau | jātasya sva-karma-vaśāt prāpta-śarīrādi-yogasya nityasyāpy ātmanas tad-ārambhaka-karma-kṣaya-hetuko mṛtyur dhruvo niścitaḥ | mṛtasya tac-charīra-kṛta-karma-hetukaṃ janma ca dhruvaṃ syāt | tasmād evam aparihārye parihartum aśakye janma-maraṇātmake ‚rthe tvaṃ vidvān śocituṃ nārhasi | tvayi yuddhān nivṛtte ‚py ete svārambhake karmaṇi kṣīṇe sati mariṣyanty eva | tava tu svadharmād vicyutir bhāvinīti bhāvaḥ

 
 

Michalski

Bo kto się narodził, nie uniknie śmierci, a ten, kto umarł musi się narodzić. A więc, że losu nie można odwrócić, zaniechaj smutku!

 

Olszewski

Albowiem wszystko, co zostało zrodzone, umrzeć musi, a co umarło, musi się odrodzić; nie płacz więc nad rzeczą, której nie możesz przeszkodzić.

 

Dynowska

albowiem nieuniknioną jest śmierć dla tego, który się rodzi, a narodziny dla tego, kto umiera; a nad uniknionym boleć nie należy.

 

Sachse


Albowiem nieuchronna jest śmierć tego,
co zostało zrodzone,
i nieuchronne narodziny tego, co umarło.
Nie powinieneś więc boleć
nad nieuniknionym biegiem rzeczy.

 

Kudelska


Bowiem pewna śmierć tego, co się rodzi, jak i pewne narodziny tego, co umiera;
Jest to rzecz nieunikniona, i smucić cię to nie powinno.

 

Rucińska

Zrodzony na pewno umrze, zmarły na pewno się zrodzi.
Więc tego, co nieuchronne, nie powinieneś żałować!

 

Szuwalska

Gdyż nikt, kto się narodził, nie uniknie śmierci,
A ten, kto umrzeć musiał, wkrótce się narodzi.
Z tą prawdą, o Potężny, musisz się pogodzić.

 

Byrski

Zrodzonego śmierć jest pewna, a zmarłego narodziny,
Więc nie godzi się żałować tego, co jest nieuchronne.

 
 

BhG 2.28

avyaktādīni bhūtāni vyakta-madhyāni bhārata
avyakta-nidhanāny eva tatra kā paridevanā

Update Required
To play the media you will need to either update your browser to a recent version or update your Flash plugin.

analiza syntaktyczna

he bhārata (o potomku Bharaty!),
avyaktādīni (których początek jest niewidoczny) bhūtāni (istoty) [santi] (są),
vyakta-madhyāni (których środek jest widoczny) [bhūtāni] (istoty) [santi] (są),
avyakta-nidhanāni eva (z pewnością te, których koniec jest niewidoczny) [bhūtāni] (istoty) [santi] (są).
[ata eva] (dlatego) tatra (w tym) (jaka?) paridevanā (rozpacz).

 

tłumaczenie polskie

Potomku Bharaty, niewidzialny jest początek stworzeń, widzialny środek,
a kres znów niewidzialny. Więc nad czym tu rozpaczać?

 

analiza gramatyczna

avyaktādīni a-vyakta-ādi 1i.3 n.; BV: yeṣām ādir avyakto ‘sti tāni – te, których początek jest niewidoczny (od: vi-añj – dekorować, sprawiać pojawienie się, przejawiać, PP vyakta – widoczny, wyraźny; ādi – początek, powstanie);
bhūtāni bhūta 1i.3 n.istoty, stworzenia (od: bhū – być, PP bhūta – będący, prawdziwy, świat);
vyakta-madhyāni vyakta-madhya 1i.3 n.; BV: yeṣāṃ madhyaṃ vyaktam asti tāni – te, których środek jest widoczny (od: vi-añj – dekorować, sprawiać pojawienie się, przejawiać, PP vyakta – widoczny, wyraźny; madhya – środek);
bhārata bhārata 8i.1 m.o potomku Bharaty;
avyakta-nidhanāni a-vyakta-nidhana 1i.3 n.; BV: yeṣāṃ nidhanam avyaktam asti tāni – te, których koniec jest niewidoczny (od: vi-añj – dekorować, sprawiać pojawienie się, przejawiać, PP vyakta – widoczny, wyraźny; nidhana – koniec, śmierć);
eva av.z pewnością, właśnie, dokładnie, jedynie;
tatra av.w tym, co do tego (od: tat – locativus nieodmienny zakończony na -tra);
kim sn. 1i.1 f.jaka?
paridevanā pari-devanā 1i.1 f.rozpaczanie, smutek;

 

warianty tekstu

paridevanā → parivedanā (rozwaga, roztropność);

 
 

Śāṃkara

Legenda:
fragmenty komentowanego wersetu
cytaty z różnych pism
wprowadzenie polemiki

Nawet gdy ukaże się istoty jako mające naturę zespołu skutków i przyczyn, również rozpacz nie ma sensu. A oto rozważania:

kārya-karaṇa-saṃghātātmakāny api bhūtāny uddiśya śoko na yuktaḥ kartum, yataḥ

Nie widać początku bytów, widać ich środek, Bharatowicu,
końca również nie widać. Więc nad czym tutaj rozpaczać?

avyaktādīni bhūtāni vyakta-madhyāni bhārata |
avyakta-nidhanāny eva tatra kā paridevanā ||2.28||

Niewidoczne na początku – których to istot, takich jak synowie czy przyjaciele, mających naturę zespołu przyczyn i skutków, początek jest niewidoczny, czyli niezamanifestowany, niepercepowalny. One to są bytami niewidocznymi na początku – przed wyłonieniem się.

avyaktādīny avyaktam adarśanam anupalabdhiḥ ādir yeṣāṃ bhūtānāṃ putra-mitrādi-kārya-karaṇa-saṃghātātmakānāṃ tāni avyaktadīni bhūtāni prāg-utpatteḥ |

Wyłonione, a jeszcze przed śmiercią, są [nazywane] mającymi widoczny środek. Których końca również nie widać – których koniec, czyli śmierć, jest ponownie niewidoczny, niezamanifestowany, one [zwane są] mającymi niewidoczny koniec. Znaczenie jest takie, że również po śmierci osiągają stan niewidoczny.

utpannāni ca prāṅ-maraṇāt vyakta-madhyāni | avyakta-nidhanāny eva punar avyaktam adarśanaṃ nidhanaṃ maraṇaṃ yeṣāṃ tāni avyakta-nidhanāni | maraṇād ūrdhvam apy avyaktatām eva pratipadyante ity arthaḥ |

Tak jak jest powiedziane:

Powstaje z niewidzialnego, by ponownie weń podążyć,
Nie jest on twój, ani ty jego, po cóż rozpaczać bezużytecznie? (MBh 11.2.8)

tathā coktaṃ

adarśanād āpatitaḥ punaś cādarśanaṃ gataḥ |
nāsau tava na tasya tvaṃ vṛthā kā paridevanā || (MBh 11.2.8) iti |

Nad czym tutaj rozpaczać – kto będzie lamentował nad istotami, które błędnie są widoczne, niewidoczne i [ponownie] stracone. Oto znaczenie.

tatra kā paridevanā ko vā pralāpo ’dṛṣṭa-dṛṣṭa-pranaṣṭa-bhrānti-bhūteṣu bhūteṣv ity arthaḥ ||2.28||

 

Rāmānuja

sato dravyasya pūrvāvasthā-virodhy-avasthāntara-prāpti-darśanena yo’pīyān śokaḥ | so’pi manuṣyādi-bhūteṣu na sambhavatīty āha avyaktādīnīti | manuṣyādi-bhūtāni santy eva dravyāṇy anupalabdha-pūrvāvasthāny upalabdha-manuṣyatvādi-madhyamāvasthāny anupalabdhottarāvasthāni sveṣu svabhāveṣu vartanta iti na tatra paridevanā-nimittim asti

 

Śrīdhara

kiṃ ca dehānāṃ svabhāvaṃ paryālocya tad-upādhike ātmano janma-maraṇe śoko na kārya iti | ata āha avyaktādīnīty ādi | avyaktaṃ pradhānam | tad eva ādir utpatteḥ pūrva-rūpaṃ yeṣāṃ tāni avyaktādīni | bhūtāni śarīrāṇi | kāraṇātmanāpi sthitānām eva utpatteḥ | tathā vyaktam abhivyaktaṃ madhyaṃ janma-maraṇāntarālaṃ sthiti-lakṣaṇaṃ yeṣāṃ tāni vyakta-madhyāni | avyakte nidhanaṃ layo yeṣāṃ tānīmāny evaṃ-bhūtāny eva | tatra teṣu kā paridevanā ? kaḥ śoka-nimitto vilāpaḥ ? pratibuddhasya svapna-dṛṣṭa-vastuṣv iva śoko na yujyata ity arthaḥ

 

Madhusūdana

tad evaṃ sarva-prakāreṇātmano ‚śocyatvam upapāditam athedānīm ātmano ‚śocyatve ‚pi bhūta-saṅghātātmakāni śarīrāṇy uddiśya śocāmīty arjunāśaṅkām apanudati bhagavān avyaktādīnīti | ādau janmanaḥ prāg-avyaktāni anupalabdhāni bhūtāni pṛthivyādi-bhūta-mayāni śarīrāṇi madhye janmānantaraṃ maraṇāt prāg-vyaktāni upalabdhāni santi | nidhane punar avyaktāny eva bhavanti | yathā svapnendrajālādau pratibhāsa-mātra-jīvanāni śukti-rūpyādivan na tu jñānāt prāg ūrdhvaṃ vā sthitāni dṛṣṭi-sṛṣṭy-abhyupagamāt | tathā ca – ādāv ante ca yan nāsti vartamāne ‚pi tat tathā [ṃā. Kā. 2.6] iti nyāyena madhye ‚pi na santy evaitāni | nāsato vidyate bhāvaḥ [Gītā 2.16] iti prāg-ukteś ca |
evaṃ sati tatra teṣu mithyā-bhūteṣv atyanta-tuccheṣu bhūteṣu kā paridevanā ko vā duḥkha-pralāpo na ko ‚py ucita ity arthaḥ | na hi svapne vividhān bandhūn upalabhya pratibuddhas tad-vicchedena śocati pṛthag-jano ‚pi etad evoktaṃ purāṇe adarśanād āpatitaḥ punaś cādarśanaṃ gataḥ bhūta-saṅgha iti śeṣaḥ | tathā ca śarīrāṇy apy uddiśya śoko nocita iti bhāvaḥ |
ākāśādi-mahā-bhūtābhiprāyeṇa vā śloko yojyaḥ | avyaktam avyākṛtam avidyopahita-caitanyam ādiḥ prāg avasthā yeṣāṃ tāni tathā vyaktaṃ nāma-rūpābhyām evāvidyakābhyāṃ prakaṭībhūtaṃ na tu svena paramārtha-sadātmanā madhyaṃ sthity-avasthā yeṣāṃ tādṛśāni bhūtāni ākāśādīni avyakta-nidhanāny evāvyakte sva-kāraṇe mṛd iva ghaṭādīnāṃ nidhanaṃ pralayo yeṣāṃ teṣu bhūteṣu kā paridevaneti pūrvavat | tathā ca śrutiḥ – tad dhedaṃ tarhy avyākṛtam āsīt tan-nāma-rūpābhyām eva vyākriyata [BAU 1.4.7] ity ādir avyaktopādānatāṃ sarvasya prapañcasya darśayati | laya-sthānatvaṃ tu tasyārtha-siddhaṃ kāraṇa eva kārya-layasya darśanāt | granthāntare tu vistaraḥ | tathā cājñāna-kalpitatvena tucchāny ākāśādi-bhūtāny apy uddiśya śoko nocitaś cet tat-kāryāṇy uddiśya nocita iti kim u vaktavyam iti bhāvaḥ |
athavā sarvadā teṣām avyakta-rūpeṇa vidyamānatvād vicchedābhāvena tan-nimittaḥ pralāpo nocita ity arthaḥ | bhāratety anena sambodhayan śuddha-vaṃśodbhavatvena śāstrīyam arthaṃ pratipattum arho ‚si kim iti na pratipadyasa iti sūcayati

 

Viśvanātha

tad evaṃ na jāyate na mriyate ity-ādinā, deha-pakṣe ca jātasya hi dhruvo mṛtyuḥ ity anena śoka-viṣayaṃ nirākṛtya idānīm ubhaya-pakṣe ‚pi nirākaroti avyakteti | bhūtāni deva-manuṣya-tiryag-ādīni | avyaktāni na vyaktaṃ vyaktir ādau janma-pūrva-kāle yeṣāṃ, kintu tadānīm api liṅga-dehaḥ sthūla-dehaś ca svārambhaka-pṛthivy-ādi-sattvāt kāraṇātmanā vartamāno ‚spaṣṭam āsīd evety arthaḥ | vyaktaṃ vyaktir madhye yeṣāṃ tāni | na vyakti nidhanād anantaraṃ yeṣāṃ tāni | mahā-pralaye ‚pi karma-mātrādīnāṃ sattvāt sūkṣma-rūpeṇa bhūtāni santy eva | tasmāt sarva-bhūtāni ādy-antarayor avyaktāni madhye vyaktānīty arthaḥ | yad uktaṃ śrutibhiḥ – sthira-cara-jātayaḥ syur ajayottha-nimitta-yujaḥ iti | kā paridevanā kaḥ śoka-nimittaḥ vilāpaḥ ? tathā coktaṃ nāradena –
yan manyase dhruvaṃ lokam adhruvaṃ vā na cobhayam |
sarvathā na hi śocyās te snehād anyatra mohajāt || [BhP 1.13.44] iti

 

Baladeva

atha dehātma-pakṣe ātmātirikta-deha-pakṣe ca deha-vināśa-hetuka-śoko na yuktas tad-ārambhakāṇāṃ bhūta-mātrāṇām avināśād ity āha avyaktādīnīti | avyaktaṃ nāma-rūpa-virahāt sūkṣmaṃ pradhānam ādi ādi-rūpaṃ yeṣāṃ tāni avyakta-nidhanāni | avyakte tādṛśi pradhāne nidhanaṃ nāma-rūpa-vimardana-lakṣaṇo nāśo yeṣāṃ tāni | mṛd-ādike sad-rūpe dravye kambu-grīvādy-avasthā-yoge ghaṭasyotpattis tad-virodhi-kapālādy-avasthā-yogas tu tasya vināśaḥ kathyate | tad-dravyaṃ sarvadā sthāyīti | evam evāha bhagavān parāśaraḥ – mahī ghaṭatvaṃ ghaṭataḥ kapālikā cūrṇa-rajas tato ‚ṇuḥ [ViP 2.12.42] iti | evaṃ śarīrāṇy ādy-antayor nāma-rūpāyogād avyaktimanti | madhye tu tad-yogād vyaktimanti | tad-ārambhakāni bhūtāni tu sarvadā santīti teṣu vastutaḥ satsu kā paridevanā kaḥ śoka-nimitta-vilāpa ity arthaḥ | dehānya-nityātma-pakṣe tu vāsāṃsi ity ādikaṃ na vismartavyam | yat tv ādy-antayor asattvān madhye ‚pi bhūtāny asanty evātaḥ svāpnika-rathāśvādi-prakhyāni mṛṣā-bhūtāny eva tena tad-viyoga-hetukaḥ śokaḥ pratibuddhasya na dṛṣṭa iti dṛṣṭi-sṛṣṭim abhyupaityāhus tan mandaṃ tad-abhyupagame vaidikāsatkāryavādāpatteḥ | tad evaṃ mata-dvaye ‚pi deha-vināśa-hetukaḥ śoko nāstīti siddham

 
 

Michalski

Niewyjawiony jest początek istnień, tylko środek wiadomy, koniec także nieznany, więc pocóż się smucić, Bharato?

 

Olszewski

Początek istot żyjących jest nieuchwytny, środek tylko ująć można; a koniec ich jest tak samo nieuchwytny; czyż jest w tem powód do płaczu?

 

Dynowska

Niewidzialnym jest początek istot żywych, o Bharato, widzialnym środkowy okres ich żywota i znów niewidocznym ich koniec. Gdzież tu do smutku przyczyna?

 

Sachse


Nieprzejawione są początki stworzeń, Bharato,
przejawiony jest środkowy bieg ich istnienia,
nieprzejawiony jest ich schyłek.
Gdzież tu więc miejsce na skargę?

 

Kudelska


Niepostrzegalny jest początek istnienia, postrzegasz go pośrodku
I znów nie widzisz jego końca; i na cóż się uskarżać, Bharato?

 

Rucińska

Nie widać początku istot, widać ich środek, Bharato!
Nie widać także ich końca. Więc nad czym się tu użalać?

 

Szuwalska

Nie znany jest początek ni koniec istnienia,
Jedynie co pomiędzy jest nam dostrzegalne.

 

Byrski

Najpierw są nie przejawione, potem jawią się istoty,
O Bharato, kiedy nikną, znowu są nie przejawione.
Po cóż więc tu lamentować?!

 
 

BhG 2.29

āścarya-vat paśyati kaś-cid enam āścarya-vad vadati tathaiva cānyaḥ
āścarya-vac cainam anyaḥ śṛṇoti śrutvāpy enaṃ veda na caiva kaś-cit

Update Required
To play the media you will need to either update your browser to a recent version or update your Flash plugin.

analiza syntaktyczna

kaś-cit (ktoś) enam (jego) āścarya-vat (niczym przedziwnego) paśyati(widzi).
tathā ca (i tak) anyaḥ eva (właśnie inny) [enam] (o nim) āścaryavat (niczym przedziwnym) vadati (mówi).
anyaḥ ca(a inny) enam (o nim) āścaryavat (niczym przedziwnym) śṛṇoti (słucha).
kaścit ca eva (a właśnie inny) śrutvā api (nawet usłyszawszy) enam (jego) na veda (nie zna).

 

tłumaczenie polskie

Jeden patrzy na niego jak na cudownego, drugi o nim jak o cudownym rozprawia,
inny słucha o nim jak o cudownym, a jeszcze inny nawet usłyszawszy, jego nie pojmuje.

 

analiza gramatyczna

āścarya-vat av.niczym cudowny (od: ā-car – podchodzić, āścarya – ciekawy, cudowny, wspaniały, zadziwiający, niezwykły, przedziwny; -vat – na końcu wyrazu: taki jak, podobny);
paśyati dṛś (widzieć) Praes. P 1c.1widzi;
kaś-cid kim-cit sn. 1i.1 m.ktoś (od: kim – co?; -cit – partykuła nieokreśloności);
enam etat sn. 2i.1 m.go;
āścarya-vat av.niczym cudowny (od: ā-car – podchodzić, āścarya – ciekawy, cudowny, wspaniały, zadziwiający, niezwykły, przedziwny; -vat – na końcu wyrazu: taki jak, podobny);
vadati vad (mówić) Praes. P 1c.1mówi;
tathā av.tak, w ten sposób, podobnie;
eva av.z pewnością, właśnie, dokładnie, jedynie;
ca av.i;
anyaḥ anya sn. 1i.1 m.inny;
āścarya-vat av.niczym cudowny (od: ā-car – podchodzić, āścarya – ciekawy, cudowny, wspaniały, zadziwiający, niezwykły, przedziwny; -vat – na końcu wyrazu: taki jak, podobny);
ca av.i;
enam etat sn. 2i.1 m.go;
anyaḥ anya sn. 1i.1 m.inny;
śṛṇoti śru (słuchać) Praes. P 1c.1słyszy;
śrutvā śru (słuchać) absol.usłyszawszy;
api av.jak również, także, co więcej, nawet;
enam etat sn. 2i.1 m.go;
veda vid (wiedzieć) Perf. P 1c.1 (w znaczeniu Praes.) – wie, zna;
na av.nie;
ca av.i;
eva av.z pewnością, właśnie, dokładnie, jedynie;
kaś-cit kim-cit sn. 1i.1 m.ktoś (od: kim – co?; -cit – partykuła nieokreśloności);

 

warianty tekstu

tathaiva cānyaḥ → tathainam anyaḥ / tathaivam anyaḥ (w ten sposób jego inny / w ten sposób zaiste inny);

 
 

Śāṃkara

Legenda:
fragmenty komentowanego wersetu
cytaty z różnych pism
wprowadzenie polemiki

Jaźń, będąca przedmiotem dyskusji, trudna jest do poznania. Gdy więc przyczyna błędu jest tak powszechna dlaczego obwiniam tylko ciebie jednego? O tym, jak jest ona trudna do poznania, mówi następującymi [słowy]:

durvijñeyo ’yaṃ prakṛta ātmā | kiṃ tvām evaikam upālabhe sādhāraṇe bhrānti-nimitte | kathaṃ durvijñeyo ’yam ātmā ity ata āha

Jeden patrzy na niego jak na cudownego,
drugi o nim jak o cudownym rozprawia,
inny słucha o nim jako o cudownym,
jeszcze inny, choć usłyszał, jego nie pojmuje.

āścaryavat paśyati kaścid enam
āścaryavad vadati tathaiva cānyaḥ |
āścaryavac cainam anyaḥ śṛṇoti

śrutvāpy enaṃ veda na caiva kaścit ||2.29||

Niczym cudowny – cud to zdumiewająca wcześniejsza niewidzialność i [obecna] niespodziewana widzialność. Dzięki temu patrzą na niego, czyli na jaźń jak na równą cudownej, czyli jakby cudowną.

āścaryavat āścaryam adṛṣṭa-pūrvam adbhutam akasmād dṛśyamānaṃ tena tulyam āścaryavat āścaryam iva enam ātmānaṃ paśyati kaścit |

Drugi o nim jak o cudownym rozprawia, inny słucha o nim jako o cudownym, a jeszcze inny choć usłyszał, zobaczył czy powiedział to owej jaźni nie pojmuje.

āścaryavad enaṃ vadati tathaiva cānyaḥ | āścaryavac cainam anyaḥ śṛṇoti | śrutvā dṛṣṭvā uktvāpi enam ātmānaṃ veda na caiva kaścit |

Albo też [można zinterpretować], kto postrzega ową jaźń, ten sam jest cudem. Kto o niej mówi, kto słucha, ten jest [wyjątkiem] jednym na wiele tysięcy. Dlatego trudna do zrozumienia jest jaźń. Oto sens [wypowiedzi].

athavā yo ’yam ātmānaṃ paśyati sa āścarya-tulyaḥ, yo vadati ya ca śṛṇoti so ’neka-sahasreṣu kaścid eva bhavati | ato durbodha ātmā ity abhiprāyaḥ ||2.29||

 

Rāmānuja

evaṃ śarīrātma-vāde’pi nāsti śoka-nimittam ity uktvā śarīrātirikta āścarya-svarūpa ātmani draṣṭā vaktā śrotā śravaṇāyattātma-niścayaś ca durlabha ity āha—āścaryavad iti | evam ukta-svabhāvaṃ svetara-samasta-vastu-visajātīyatayā āścaryavad avasthitam ananteṣu jantuṣu mahatā tapasā kṣīṇa-pāpopacita-puṇyaḥ kaścit paśyati | tathā-vidhaḥ kaścit parasmai vadati | evaṃ kaścid eva śṛṇoti | śrutvāpy enaṃ yathāvad avasthitaṃ tattvato na kaścid veda | ca-kārād draṣṭṛ-vaktṛ-śrotṛṣv api tattvato darśanaṃ tattvato vacanaṃ tattvataḥ śravaṇaṃ durlabham ity uktaṃ bhavati

 

Śrīdhara

kutas tarhi vidvāṃso ‚pi loke śocanti ? ātmā-jñānād eva ity āśayenātmano durvijñeyatvam āha āścaryavad ityādi | kaścid enam ātmānaṃ śāstrācāryopadeśābhyāṃ paśyann āścaryavat paśyati | sarva-gatasya nitya-jñānānada-svabhāvasyātmanaḥ alaukikatvād aindrajālikavad ghaṭamānaṃ paśyann iva vismayena paśyati asambhāvanābhibhūtatvāt | tathā āścaryavad anyo vadati ca | śṛṇoti cānyaḥ | kaścit punaḥ viparīta-bhāvanābhibhūtaḥ śrutvāpi naiva veda | ca-śabdād uktvāpi na dṛṣṭvāpi na samyag vedeti draṣṭavyam

 

Madhusūdana

nanu vidvāṃso ‚pi bahavaḥ śocanti tat kiṃ mām eva punaḥ punar evam upālabhase | anyac ca vaktur eva hi taj jāḍyaṃ śrotā yatra na budhyate iti nyāyāt tvad-vacanārthāpartipattiś ca tavāpy anyeṣām iva svāśaya-doṣād iti nokta-doṣa-dvayam ity abhipretyātmano durvijñeyatām āha āścaryavad iti |
enaṃ prakṛtaṃ dehinam āścaryeṇādbhutena tulyatayā vartamānam āvidyaka-nānā-vidha-viruddha-dharmavattayā satanm apy asantam iva sva-prakāśa-caitanya-rūpam api jaḍam ivānanda-ghanam api duḥkhitam iva nirvikāram api savikāram iva nityam anityam iva prakāśamānam apy aprakāśamānam iva brahmābhinnam api tad-bhinnam iva muktam api baddham ivādvitīyam api sa-dvitīyam iva sambhāvita-vicitrānekākāra-pratīti-viṣayaṃ paśyati śāstrācāryopadeśābhyām āvidyaka-sarva-dvaita-niṣedhena paramātma-svarūpa-mātrākārāyāṃ vedānta-mahā-vākya-janyāyāṃ sarva-sukṛta-phala-bhūtāyām antaḥkaraṇa-vṛttau pratiphalitaṃ samādhi-paripākena sākṣātkaroti kaścic chama-damādi-sādhana-sampanna-carama-śarīraḥ kaścid eva na tu sarvaḥ | tathā kaścid enaṃ yat paśyati tad āścaryavad iti kriyā-viśeṣaṇam | ātma-darśanam apy āścaryavad eva yat svarūpato mithyā-bhūtam api satyasya vyañjakam āvidyakam apy avidyāyā vighātakam avidyām upaghnat tat-kāryatayā svātmānam apy upahantīti | tathā yaḥ kaścid enaṃ paśyati sa āścaryavad iti kartṛ-viśeṣaṇam | yato ‚sau nivṛttāvidyātat-kāryo ‚pi prārabdha-karma-prābalyāt tadvān iva vyaharati sarvadā samādhi-niṣṭho ‚pi vyuttiṣṭhati vyutthito ‚pi punaḥ samādhim anubhavatīti prārabdha-karma-vaicitryād vicitra-caritraḥ prāpta-duṣprāpa-jñānatvāt sakala-loka-spṛhaṇīyo ‚ta āścaryavad eva bhavati | tad etat trayam apy āścaryam ātmā taj jñānaṃ taj-jñātā ceti parama-durvijñeyam ātmānaṃ tvaṃ katham anāyāsena jānīyā ity abhiprāyaḥ |
īvam upadeṣṭur abhāvād apy ātmā durvijñeyaḥ | yo hy ātmānaṃ jānāti sa eva tam anyasmai dhruvaṃ brūyāt | ajñasyopadeṣṭṛtvāsambhavāt, jānaṃs tu samāhita-cittaḥ prāyeṇa kathaṃ bravītu | vyutthita-citto ‚pi pareṇa jñātum aśakyaḥ | yathā kathaṃcij jñāto ‚pi lābha-pūjā-khyāty-ādi-prayojanānapekṣatvāc ca bravīty eva | kathaṃcit kāruṇya-mātreṇa bruvaṃs tu parameśvaravad atyanta-durlabha evety āha āścaryavad vadati tathaiva cānya iti | yathājānāti tathaiva vadati | enam ity anukarṣaṇārthaś ca-kāraḥ | sa cānyaḥ sarvājña-jana-vilakṣaṇaḥ | na tu yaḥ paśyati tato ‚nya iti vyāghātāt | atrāpi karmaṇi kriyāyāṃ kartari cāścaryavad iti yojyam | tatra karmaṇaḥ kartuś ca prāg āścaryavattvaṃ vyākhyātaṃ kriyāyās tu vyākhyāyate | sarva-śabdāvācyasya śuddhasyātmano yad vacanaṃ tad āścaryavat | tathā ca śrutiḥ – yato vāco nivartante aprāpya manasā saha iti | kenāpi śabdenāvācyasya śuddhasyātmano viśiṣṭa-śaktena padena jahad-ajahat-svārtha-lakṣaṇāyā kalpita-sambandhena lakṣyatāvacchedakam antareṇaiva pratipādanaṃ tad api nirvikalpa-sākṣātkāra-rūpam atyāścaryam ity arthaḥ |
athavā vinā śaktiṃ vinā lakṣaṇāṃ vinā sambandhāntaraṃ suṣuptotthāpaka-vākya-vat tattvam asyādi-vākyena yadātmatattva-pratipādanaṃ tad āścaryavat | śabda-śakter acintyatvāt | na ca vinā sambandhaṃ bodhanen ‚tiprasaṅgaḥ lakṣaṇā-pakṣe ‚pi tulyatvāt | śakya-sambandhasyāneka-sādhāraṇatvāt | tātparya-viśeṣān niyama iti cet, na | tasyāpi sarvān praty aviśeṣāt | kaścid eva tātparya-viśeṣam avadhārayati na sarva iti cet | hanta tarhi puruṣa-gata eva kaścid viśeṣo nirdoṣatva-rūpo niyāmakaḥ | na cāsmin pakṣe ‚pi na daṇḍa-vāritaḥ | tathā ca yādṛśasya śuddhāntaḥ-karaṇasya tātparyānusandhāna-puraḥ-saraṃ lakṣaṇayā vākyārtha-bodho bhavadbhir aṅgī kriyate tādṛśasyaiva kevalaḥ śabda-viśeṣo ‚khaṇḍa-sākṣātkāraṃ vināpi sambandhena janayatīti kim anupapannam | etasmin pakṣe śabda-vṛtty-aviṣayatvād yato vāco nivartanta iti sutarām upapannam | ayaṃ ca bhagavad-abhiprāyo vārtika-kāraiḥ prapañcitaḥ –
durbalatvād avidyāyā ātmatvād bodha-rūpiṇaḥ |
śabda-śakter acitnyatvād vidmas taṃ moha-hānataḥ ||
agṛhītvaiva sambandham abhidhānābhidheyayoḥ |
hitvā nidrāṃ prabudhyante suṣupter bodhitāḥ paraiḥ ||
jāgradvan na yataḥ śabdaṃ suṣupte vetti kaścana |
dhvaste ‚to jñānato ‚jñāne brahmāsmīti bhavet phalam ||
avidyā-ghātinaḥ śabdādyāhaṃ brahmeti dhīr bhavet |
naśyaty avidyayā sārdhaṃ hatvā rogam ivauṣadham || [Bṛhat.Vā 1.4.860-863]
ity ādinā granthena |
tad evaṃ vacana-viṣayasya vaktur vacana-kriyāyāś cātyāścarya-rūpatvād ātmano durvijñānatvam uktvā śrotur durmilatvād api tad āha āścaryavac cainam anyaḥ śṛṇoti śrtuvā ‚py enaṃ vedeti | anyo draṣṭur vaktuśc a muktād vilakṣaṇo mumukṣur vaktāraṃ brahma-vidaṃ vidhivad upasṛtyainaṃ śṛṇoti śravaṇākhya-vicāra-viṣayī karoti vedānta-vākya-tātparya-niścayenāvadhārayatīti yāvat | śrutvā cainaṃ manana-nididhyāsana-paripākād vedāpi sākṣātkaroty api āścaryavat | tathā cāścaryavat paśyati kaścid enam iti vyākhyātam | atrāpi kartur āścarya-rūpatvam aneka-janmānuṣṭhita-sukṛta-kṣālita-mano-malatayātidurlabhatvāt | tathā ca vakṣyati –
manuṣyāṇāṃ sahasreṣu kaś cid yatati siddhaye |
yatatām api siddhānāṃ kaś cin māṃ vetti tattvataḥ || [Gītā 7.3] iti |
śravaṇāyāpi bahubhir yo na labhyaḥ
śṛṇvanto ‚pi bahavo yaṃ na vidyuḥ |
āścaryo vaktā kuśalo ‚sya labdhā
āścaryo jñātā kuśalānuśiṣṭaḥ || [KaṭhU 1.2.7] iti śruteś ca |
evaṃ śravaṇa-śrotavyayor āścaryatvaṃ prāgvad vyākhyeyam |
nanu yaḥ śravaṇa-mananādikaṃ karoti sa ātmānaṃ vedeti kim āścaryam ata āha – na caiva kaścid iti | ca-kāraḥ kriyā-karma-padayor anuṣaṅgārthaḥ | kaścid enaṃ naiva veda śravaṇādikaṃ kurvann api | tad akurvaṃs tu na vedeti kim u vaktavyam | aihikam aprastuta-pratibandhe tad-darśanāt [Vs. 3.4.51] iti nyāyāt | uktaṃ ca vārtika-kāraiḥ –
kutas taj-jñānam iti cet tad dhi bandha-parikṣayāt |
asāv api ca bhūtau vā bhāvī vā vartate ‚thavā || [Bṛh. Vā. Sa. 294] iti |
śravaṇādi kurvatām api pratibandha-parikṣayād eva jñānaṃ jāyate | anyathā tu na | sa ca pratibandha-parikṣayaḥ kasyacid bhūta eva | yathā hiraṇyagarbhasya | kasyacid bhāvī | yathā vāsudevasya | kasyacid vartate | yathā śvetaketoḥ | tathā ca pratibandha-kṣaya-syātidurlabhatvāt | jñānam utpadyate puṃsāṃ kṣayāt pāpasya karmaṇaḥ iti smṛteś ca durvijñeyo ‚yam ātmeti nirgalito ‚rthaḥ |
yadi tu śrutvāpy enaṃ veda na caiva kaścid ity eva vyākhyāyeta tadā āścaryo jñātā kuśalānuśiṣṭaḥ [KaṭhU 1.2.7] iti śrutyaika-vākyatā na syāt | yatatām api siddhānāṃ kaś cin māṃ vetti tattvataḥ [Gītā 7.3] iti bhagavad-vacana-virodhaś ceti vidvadbhir avinayaḥ kṣantavyaḥ | athavā na caiva kaścid ity asya sarvatra sambandhaḥ kaścid enaṃ na paśyati na vadati na śṛṇoti śrutvāpi na vedeti pañca prakārā uktāḥ kaścit paśyaty eva na vadati kaścit paśyati na vadati ca kaścit tad-vacanaṃ śṛṇoti ca tad-arthaṃ jānāti ca kaścic chrutvāpi na jānāti na kaścit tu sarva-bahirbhūta iti | avidvat-pakṣe tu asambhāvanā-viparīta-bhāvanābhibhūtatvād āścarya-tulyatvaṃ darśana-vadana-śravaṇeṣv iti nigada-vyākhyātaḥ ślokaḥ | caturtha-pāde tu dṛṣṭvoktvā śrutvāpīti yojanā

 

Viśvanātha

nanu kim idam āścaryaṃ brūṣe | kiṃ caitad apy āścaryam | yad eva prabodhyamānasyāpy aviveko nāpayātīti tatra satyam evem eva ity āha āścaryavad iti | enam ātmānaṃ dehaṃ ca tad-ubhaya-rūpaṃ sarva-lokam

 

Baladeva

nanu sarvajñena tvayā bahūpadiśyamāno ‚py ahaṃ śoka-nivārakam ātma-yāthātmyaṃ na budhye kim etad iti cet tatrāha āścaryavad iti | vijñānāndobhaya-svarūpatve ‚pi tad-bhedāpratiyoginaṃ vijñāna-svarūpatve ‚pi vijñātṛtayā santaṃ paramāṇutve ‚pi vyāpta-bṛhat-kāyaṃ nānā-kāya-sambandhe ‚pi tat-tad-vikārair aspṛṣṭam evam ādi bahu-viruddha-dharmatayāścaryavad adbhuta-sādṛśyena sthitam enaṃ mad-upadiṣṭaṃ jīvaṃ kaścid eva svadharmānuṣṭhānena satya-tapo-japādinā ca vimṛṣṭa-hṛd-guru-prasāda-labdha-tādṛśa-jñānaḥ paśyati yāthātmyenānubhavati | āścaryavad iti kriyā-viśeṣaṇaṃ vā kartṛ-viśeṣaṇaṃ veti vyākhyātāraḥ kaścid enam yat paśyati tad āścaryavat | yaḥ kaścit paśyati so ‚py āścaryavad ity arthaḥ | evam agre ‚pi | śrutvāpy enam iti kaścit samyag amṛṣṭa-hṛd ity arthaḥ | tathā ca duradhigamaṃ jīvātmayāthātmyam | śrutir apy evam āha –
śravaṇāyāpi bahubhir yo na labhyaḥ
śṛṇvanto ‚pi bahavo yaṃ na vidyuḥ |
āścaryo vaktā kuśalo ‚sya labdhā
āścaryo jñātā kuśalānuśiṣṭa || [KaṭhU 1.2.7] iti

 
 

Michalski

Jedni go widzą jak gdyby cud, — inni mówią o nim, jak gdyby o cudzie, — znowu inni go słyszą jak gdyby przez cud, — lecz choćby usłyszał, nikt znać go nie będzie.

 

Olszewski

Ten rozważa życie jako cud; ów mówi o niem, jako o cudzie; inny słucha mówiących, jako o cudzie: a wysłuchawszy wiele, nikt go jeszcze nie zna.

 

Dynowska

Niepojętym jest On; jako cud niezmierny widzą Go jedni; jako o dziwie nad dziwy mówią o Nim drudzy; jako o cudzie słuchają o Nim inni; lecz i mówiąc i słysząc, zaprawdę nikt Go pojąć nie zdoła.

 

Sachse


Niezwykle rzadko może go ktoś oglądać,
niezwykle rzadko może ktoś o nim mówić,
niezwykle rzadko może go ktoś usłyszeć,
ale nawet usłyszawszy
nikt nie posiadł o nim wiedzy.

 

Kudelska


Jeden postrzega ducha jako coś cudownego, inny mówi o nim jak o czymś cudownym,
A inny jeszcze słyszy, że jest pełen cudów; lecz nawet słysząc o nim nikt naprawdę nie wie, jakim on jest.

 

Rucińska

Jako na cudo ktoś na niego patrzy,
ktoś inny mówi o nim jak o cudzie,
Jako o cudzie ktoś znów o nim słucha –
lecz chociaż słyszał, nikt o nim nic nie wie.

 

Szuwalska

Niektórzy uważają rzecz tę za cudowną,
Inni tak o niej mówią, a inni słyszeli,
Jak bardzo jest niezwykła, nikt jej jednak nie zna.

 

Byrski

Cudem dostrzec ktoś go może, cudem inny o nim mówić,
Jeszcze inny cudem słyszeć – słysząc nawet, nikt go nie zna.

 
 

BhG 2.30

dehī nityam avadhyo yaṃ dehe sarvasya bhārata
tasmāt sarvāṇi bhūtāni na tvaṃ śocitum arhasi

Update Required
To play the media you will need to either update your browser to a recent version or update your Flash plugin.

analiza syntaktyczna

he bhārata (o potomku Bharaty!),
sarvasya (każdego) dehe (w ciele) ayam (ten) dehī (mający ciało) nityam (zawsze) avadhyaḥ (nie do zabicia) [asti] (jest).
tasmāt(dlatego) tvam (ty)sarvāṇi (nad wszystkimi) bhūtāni (nad istotami) śocitum (rozpaczać) na arhasi(nie powinieneś).

 

tłumaczenie polskie

O potomku Bharaty, nigdy w żadnym ciele nie można zabić posiadacza ciała.
Dlatego nie powinieneś rozpaczać nad żadnym stworzeniem.

 

analiza gramatyczna

dehī dehin 1i.1 m.mający ciało (od: dih – namaszczać, kleić, deha – forma, kształt, ciało; dehin = dehavant = dehābhimānin – posiadacz ciała, myślący [o sobie jako] o ciele);
nityam av.stale, regularnie (od: nitya – wieczny, stały);
avadhyaḥ a-vadhya (han – zabijać) PF 1i.1 m.nie do zabicia (od: vadhya – przeznaczony do zabicia, którego należy zabić);
ayam idam sn. 1i.1 m.on;
dehe deha 7i.1 m.w ciele (od: dih – namaszczać, kleić, deha – forma, kształt, ciało);
sarvasya sarva sn. 6i.1 m.każdego, wszystkich;
bhārata bhārata 8i.1 m.o potomku Bharaty;
tasmāt av.dlatego (od: tat sn. 5i.1 m. – z tego);
sarvāṇi sarva sn. 2i.3 n.nad wszystkimi;
bhūtāni bhūta 2i.3 n.nad stworzeniami (od: bhū – być, PP bhūta – będący, prawdziwy);
na av.nie;
tvam yuṣmat sn. 1.1 – ty;
śocitum śuc (rozpaczać) inf.rozpaczać;
arhasi arh (być godnym, móc) Praes. P 2c.1powinieneś, godzi ci się;

 

warianty tekstu

na tvaṃ śocitum → nānuśocitum / nātra śocitum (nie lamentować / tutaj nie rozpaczać);

 
 

Śāṃkara

Legenda:
fragmenty komentowanego wersetu
cytaty z różnych pism
wprowadzenie polemiki

A teraz, by podsumować znaczenie niniejszego działu, mówi:

athedānīṃ prakaraṇārtham upasaṃharan brūte

Wcielonego nigdy w żadnym ciele zabić nie można, Bharatowicu.
Dlatego nad żadnym stworzeniem rozpaczać nie powinieneś.

dehī nityam avadhyo ’yaṃ dehe sarvasya bhārata |
tasmāt sarvāṇi bhūtāni na tvaṃ śocitum arhasi ||2.30||

Wcielonego, czyli właściciela ciała, nigdy (nityaṁ) w żadnych warunkach, nie można zabić, ponieważ nie ma części i jest wieczny. Tutaj, w żadnym ciele zabić nie można – pomimo, że z powodu wszechprzenikalności przebywa we wszelkich ciałach począwszy od [istot] nieruchomych.

dehī śarīrī nityaṃ sarvadā sarvāvasthāsu avadhyaḥ niravayavatvān nityatvāc ca | tatra avadhyo ’yaṃ dehe śarīre sarvasya sarva-gatatvāt sthāvarādiṣu sthito ’pi |

Zatem, gdy zabijane są ciała wszystkich, czyli zrodzonych posiadaczy oddechu, ów wcielony nie jest zabijany, „dlatego nie powinieneś rozpaczać nad żadnym stworzeniem” – [autor mówi] wskazując na Bhiszmę i innych.

sarvasya prāṇi-jātasya dehe vadhyamāne ’py ayaṃ dehī na vadhyo yasmāt, tasmād bhīṣmādīni sarvāṇi bhūtāni uddiśya na tvaṃ śocitum arhasi ||2.30||

 

Rāmānuja

sarvasya devādi-dehino dehe vadhyamāne’py ayaṃ dehī nityam avadhya iti mantavyaḥ | tasmāt sarvāṇi devādi-sthāvarantāni bhūtāni viṣamākārāṇy apy uktena svabhāvena svarūpataḥ samānāni nityāni ca | deha-gataṃ tu vaiṣamyam anityatvaṃ ca | tato devādīni sarvāṇi bhūtāny uddiśya na śocitum arhasi na kevalaṃ bhīṣmādīn prati

 

Śrīdhara

tad evam avadhyatvam ātmanaḥ saṅkṣepenopadiśan aśocyatvam upasaṃharati dehīty ādi | spaṣṭo ‚rthaḥ

 

Madhusūdana

idānīṃ sarva-prāṇi-sādhāraṇa-bhrama-nivṛtti-sādhanam uktam upasaṃharati dehīti | sarvasya prāṇi-jātasya dehe vadhyamāne ‚py ayaṃ dehī liṅga-dehopādhir ātmā vadhyo na bhavatīti nityaṃ niyataṃ yasmāt tasmāt sarvāṇi bhūtāni sthūlāni sūkṣmāṇi ca bhīṣmādi-bhāvāpannāny uddiśya tvaṃ na śocitum arhasi | sthūla-dehasyāśocyatvam aparihāryatvāt | liṅga-dehasyāśocyatvam ātmavad evāvadhyatvād iti na sthūla-dehasya liṅga-dehasyātmano vā śocyatvaṃ yuktam iti bhāvaḥ

 

Viśvanātha

tarhi niścitya brūhi kim ahaṃ kuryāṃ kiṃ vā na kuryām iti | tatra śokaṃ mā kuru yuddhaṃ tu kurv ity āha dehīti dvābhyām

 

Baladeva

tad evaṃ duradhigamaṃ jīva-yāthātmyaṃ samāsenopadiśann aśocyatvam upasaṃharati dehīti | sarvasya jīva-gaṇasya dehe hanyamāne ‚py ayaṃ dehī jīvo nityam avadhyo yasmāt tasmāt tvaṃ sarvāṇi bhūtāni bhīṣmādi-bhāvāpannāni śocituṃ nārhasi | ātmanāṃ nityatvād aśocyatvaṃ tad-dehānāṃ tv avaśya-vināśatvāt tattvam ity arthaḥ

 
 

Michalski

Ten duch jest zawsze niezniszczalny w ciele każdego, Bharato! a więc nie żałuj żadnego ze stworzeń na świecie!

 

Olszewski

Dusza zamieszkuje niedostępna ciosom we wszystkich ciałach żyjących, o Bharato; nie możesz jednak płakać nad wszystkiemi temi istotami.

 

Dynowska

W istocie każdej zamieszkały, wieczyście niezniszczalny jest On; przeto nad żadną istotą, o Bharato, boleć nie należy.

 

Sachse


Ten, kto przybiera postać cielesną,
w żadnym ciele nie podlega zniszczeniu, Bharato.
Dlatego nie powinieneś boleć
nad żadnym ze stworzeń.

 

Kudelska


W jakimkolwiek ciele zamieszkuje, jest to duch wieczny i niezniszczalny;
Tak więc nad żadnym stworzeniem boleć, Bharato, me należy.

 

Rucińska

Duch wieczny i nieśmiertelny
w każdym jest ciele, Bharato,
Toteż nad żadnym stworzeniem
nie godzi ci się rozpaczać!

 

Szuwalska

Jest ona niezniszczalna, choć w zniszczalnym żyje.
Po co więc lamentować nad śmiercią martwego.

 

Byrski

Wcielonego w żadnym ciele nigdy zabić niepodobna,
O Bharato, żadnych stworzeń więc nie godzi się żałować.

 
 

BhG 2.31

sva-dharmam api cāvekṣya na vikampitum arhasi
dharmyād dhi yuddhāc chreyo nyat kṣatriyasya na vidyate

Update Required
To play the media you will need to either update your browser to a recent version or update your Flash plugin.

analiza syntaktyczna

api ca (a co więcej) sva-dharmam (swoją dharmę) avekṣya (rozważywszy) vikampitum (drżeć) na arhasi (nie powinieneś).
kṣatriyasya (kszatriji) dharmyāt (od prawej) yuddhāt hi (zaiste od walki) anyat (innego) śreyaḥ (dobra) na vidyate (nie ma).

 

tłumaczenie polskie

Ponadto, gdy rozważysz własną dharmę, drżeć nie powinieneś.
Nie ma dla kszatriji większego dobra od prawej walki.

 

analiza gramatyczna

sva-dharmam sva-dharma 2i.1 m.; TP: svasya dharmam itiwłasną dharmę (od: sva – własny, swój; dhṛ – dzierżyć, posiadać);
api av.jak również, także, co więcej, nawet;
ca av.i;
avekṣya ava-īkṣ (oglądać, obserwować, rozważać) absol.rozważywszy;
na av.nie;
vikampitum vi-kamp (drżeć, zmieniać się) inf.drżeć;
arhasi arh (być godnym, móc) Praes. P 2c.1powinieneś, godzi ci się;
dharmyāt dharmya 5i.1 m.od prawej, od szlachetnej (od: dhṛ – dzierżyć, posiadać, dharma – dharma);
hi av.ponieważ, albowiem, właśnie, zaiste, z pewnością (nie występuje na początku zdania);
yuddhāt yuddha 5i.1 n.od walki (od: yudh – walczyć);
śreyaḥ śreyas 2i.1 n.lepszy, wyższy, doskonały, pomyślność, dobro (stopień wyższy od: śrī – śreyas, śreṣṭha);
anyat anya sn. 1i.1 n.inne;
kṣatriyasya kṣatriya 6i.1 m.  – kszatriji (od: kṣi – posiadać, władać lub kṣi – niszczyć);
na av.nie;
vidyate vid (być, istnieć) Praes. Ā 1c.1jest;

 

warianty tekstu

vikampitum → tvaṃ kampitum / prakampitum (ty drżeć / drżeć);
dharmyād dhi → dharmād dhi (zaiste od dharmy);

 
 

Śāṃkara

Legenda:
fragmenty komentowanego wersetu
cytaty z różnych pism
wprowadzenie polemiki

[Wcześniej] powiedziano, że rozważając prawdę z absolutnego oglądu (paramārtha-tattva) nie pojawia się rozpacz czy omroczenie. Jednak nie tylko rozpatrując ją z absolutnego oglądu, ale również:

iha paramārtha-tattvāpekṣāyāṃ śoko moho vā na saṃbhavatīty uktam | na kevalaṃ paramārtha-tattvāpekṣāyām eva, kiṃtu

Gdy rozważysz prawość własną, wahać się nie powinieneś.
Gdyż od prawej walki nie ma dobra większego dla wojownika.

sva-dharmam api cāvekṣya na vikampitum arhasi |
dharmyād dhi yuddhāc chreyo’nyat kṣatriyasya na vidyate ||2.31||

Własną prawością dla wojownika jest walka, gdy nawet ją rozważysz, nie powinieneś się wahać, czyli mieć wątpliwości, gdyż wynika ona z naturalnych skłonności wojownika, z przyrodzonego mu prawa. Oto sens [wypowiedzi].

svadharmam api svo dharmaḥ kṣatriyasya yuddhaṃ tam api avekṣya tvaṃ na vikampituṃ pracalituṃ nārhasi kṣatriyasya svābhāvikād dharmād ātma-svābhāvyād ity abhiprāyaḥ |

Owa walka nie jest różna od prawa, raczej jest najwyższą prawością, ponieważ dzięki podbijaniu ziemi chroni się prawość oraz poddanych. Dlatego: od prawej walki nie ma dobra większego dla wojownika.

tac ca yuddhaṃ pṛthivī-jaya-dvāreṇa dharmārthaṃ prajā-rakṣaṇārthaṃ ceti dharmād anapetaṃ paraṃ dharmyam | tasmād dharmyād yuddhāc chreyo ’nyat kṣatriyasya na vidyate hi yasmāt ||2.31||

 

Rāmānuja

api cedaṃ prārabdhaṃ yuddhaṃ prāṇi-māraṇam api agnīṣomīyādivat svadharmam avekṣya na vikampitum arhasi dharmyāt nyāyataḥ pravṛttāt yuddhād anyan na hi kṣatriyasya śreyo vidyate |
śauryaṃ tejo dhṛti-dākṣyaṃ yuddhe cāpy apalāyanam |
dānam īśvara-bhāvaś ca kṣātraṃ karma svabhāvajam || [gītā 18.43] iti hi vakṣyate |
agnīṣomīyādiṣu ca na hiṃsā paśoḥ | nihīna-taracchāgādi-deha-parityāga-pūrvaka-kalyāṇa-deha-svargādi-prāpakatva-śruteḥ saṃjñapanasya |
na vā u vetan mriyase na riṣyasi
devāṃ ideṣi pathibhiḥ sugebhiḥ |
yatra yatanti sukṛto nāpi duṣkṛtas
tatra tvā devaḥ savitā dadhātu [yajurveda 4.6.9.43] iti hi śrūyate |
iha ca yuddhe mṛtānāṃ kalyāṇatara-dehādi-prāptir uktā vāsāṃsi jīrṇāni [gītā 2.22] ity ādinā | ataś cikitsaka-śalyādi-karma āturasyevāsya rakṣaṇam evāgnīṣomīyādiṣu saṃjñapanam

 

Śrīdhara

yac coktam arjunena vepathuś ca śarīre me ity ādi tad apy ayuktam ity āha svadharmam apīti | ātmano nāśābhāvād eva etesāṃ hanane ‚pi vikampituṃ nārhasi | kiṃ ca svadharmam apy avekṣya vikampitum nārhasi iti sambandhaḥ | yac coktaṃ – na ca śreyo ‚nupaśyāmi hatvā svajanam āhava iti tatrāha dharmyād iti | dharmād anapetān nyāyād yuddhād anyat

 

Madhusūdana

tad evaṃ sthūla-sūkṣma-śarīra-dvaya-tat-kāraṇāvidyākhyopādhi-trayāvivekena mithyābhūtasyāpi saṃsārasya satyatvātma-dharmatvādi-pratibhāsa-rūpaṃ sarva-prāṇi-sādhāraṇam arjunasya bhramaṃ nirākartum upādhi-traya-vivekenātma-svarūpam abhihitavān | samprati yuddhākhye sva-dharme hiṃsādi-bāhulyenādharmatva-pratibhāsa-rūpam arjunasyaiva karuṇādi-doṣa-nibandhanam asādhāraṇaṃ bhramaṃ nirākartuṃ hiṃsādimattve ‚pi yuddhasya sva-dharmatvenādharmatvābhāvaṃ bodhayati bhagavān svadharmam apīti |
na kevalaṃ paramārtha-tattvam evāvekṣya kiṃ tu svadharmam api kṣatriya-dharmam api yuddhāparāṅmukhatva-rūpam avekṣya śāstrataḥ paryālocya vikampituṃ vicalituṃ dharmād adharmatva-bhrāntyā nivartituṃ nārhasi | tatraivaṃ sati yadyapy ete na paśyanti ity ādinā narake niyataṃ vāso bhavati ity antena yuddhasya pāpa-hetutvaṃ tvayā yad uktaṃ kathaṃ bhīṣmam ahaṃ saṅkhye ity ādinā ca guru-vadha-brahma-vadhādy-akaraṇaṃ yad abhihitaṃ tat sarvaṃ dharma-śāstra-paryālocanād evoktam | kasmāt ? hi yasmād dharmyād aparāṅmukhatva-dharmād anapetād yuddhād anyat kṣatriyasya śreyaḥ śreyaḥ-sādhanaṃ na vidyate | yuddham eva hi pṛthivī-jaya-dvāreṇa prajā-rakṣaṇa-brāhmaṇa-śuśrūṣādi-kṣātra-dharma-nirvāhakam iti tad eva kṣatriyasya praśastataram ity abhiprāyaḥ | tathā coktaṃ parāśareṇa –
kṣatriyo hi prajā rakṣan śastra-pāṇiḥ pradaṇḍayan |
nirjitya para-sainyādi kṣitiṃ dharmeṇa pālayet || [Parāśara-smṛti 1.58] iti ||31||
manunāpi –
samottamādhamai rājā tv āhūtaḥ pālayan prajāḥ |
na nivarteta saṃgrāmāt kṣātraṃ dharmam anusmaran ||
saṃgrāmeṣv anivartitvaṃ prajānāṃ caiva pālanam |
śuśrūṣā brāhmaṇānāṃ ca rājñāṃ śreyaskaraṃ param || [Manu 7.88-9] ity ādinā |
rāja-śabdaś ca kṣatriya-jāti-mātra-vācīti sthitam eveṣṭhy-adhikaraṇe | tena bhūmi-pālasyaivāyaṃ dharma iti na bhramitavyam | udāhṛta-vacane ‚pi kṣatriyo hīti kṣāttraṃ dharmam iti ca spaṣṭaṃ liṅgam | tasmāt kṣatriyasya yuddhaṃ praśasto dharma iti sādhu bhagavato ‚bhihitam | apaśavo ‚nye go-aśvebhyaḥ paśavo go-aśvāḥ itivat praśaṃsā-lakṣaṇayā yuddhād anyac-chreyaḥ-sādhanaṃ na vidyata ity uktam iti na doṣaḥ | etena yuddhāt praśastataraṃ kiṃcid anuṣṭhātuṃ tato nivṛttir uciteti nirastam | na ca śreyo ‚nupaśyāmi hatvā svajanam āhave ity etad api

 

Viśvanātha

ātmano nāśābhāvād eva vadhād vikampituṃ bhetuṃ nārhasi | svadharmam api cāvekṣya na vikampitum arhasīti sambandhaḥ

 

Baladeva

evaṃ paramātma-jñānopayogitvād ādau jīvātma-jñānaṃ sarvān prati taulyenopadiśya sa-niṣṭhān prati niṣkāmatayānuṣṭhitāni karmāṇi hṛd-viśuddhi-sahakṛtām ātma-jñāna-niṣṭhāṃ niṣpādayantīti vadiṣyan tasyāṃ pratītim utpādayituṃ sakāmatayānuṣṭhitānāṃ karmaṇāṃ kāmya-phala-pradatvam āha dvābhyām svadharmam apīti |
yuddhaṃ khalu kṣatriyasya nityatam agnihotrādivad vihitam | tac ca śatru-prāṇa-vihaṃsana-rūpam agniṣṭomādi-paśu-hiṃsanavan na pratyavāya-nimittam | ubhayatra hiṃseyam upakṛti-rūpaiva | hīnayor deha-lokayos tyāgena divyayos tayor lobhāt | āha caivaṃ smṛtiḥ –
āhaveṣu mitho ‚nyonyaṃ jighāṃsanto mahīkṣitaḥ |
yudhyamānāḥ paraṃ śaktyā svargaṃ yānty aparāṅmukhāḥ || [Manu 7.90]
yajñeṣu paśavo brahman hanyante satataṃ dvijaiḥ |
saṃskṛtāḥ kila mantraiś ca te ‚pi svargam avāpnuvan || [?] ity ādyā |
evaṃ nija-dharmam avekṣya vikampituṃ dharmāt pracalituṃ nārhasi | yuktaṃ na ca śreyo ‚nupaśyāmīty ādinā narake nityataṃ vāso bhavatīyt antyena yuddhasya pāpa-hetutvaṃ tvayoktam | tac cājñānād evety āha dharmyād iti | yuddham eva bhūmi-jaya-dvārā prajā-pālana-guru-vipra-saṃsevanādi-kṣātra-dharma-nirvāhīti | evam āha bhagavān parāśaraḥ –
kṣatriyo hi prajā rakṣan śastra-pāṇiḥ pradaṇḍayan |
nirjitya para-sainyādi kṣitiṃ dharmeṇa pālayet || [Parāśara-smṛti 1.58] iti

 
 

Michalski

Lecz jeśli troszczysz się o swój obowiązek, to także nie racz się wahać, Ardżuno! — niema bowiem nic piękniejszego dla rycerza, jak sprawiedliwa walka.

 

Olszewski

Przeto rozważ swój obowiązek i nie drżyj; niemasz bowiem nic lepszego dla kszatryi, niż wojna sprawiedliwa.

 

Dynowska

Nie wahaj się wiec Ardżuno i Dharmę pełń własną; nic bardziej dla Kszartji szczęsnego nad sprawiedliwą wojnę.

 

Sachse


Bacz na swój obowiązek
i nie wahaj się!
Bo dla rycerza nie ma wyższego dobra
nad walkę, zgodną z jego obowiązkiem.

 

Kudelska


Bez wahania powinność swa wypełniaj,
Nie ma większego szczęścia dla wojownika niż słuszna walka.

 

Rucińska

A i przez wzgląd na swą dharmę nie powinieneś się wahać,
Bo nie ma nad wojnę prawą lepszego nic dla rycerza.

 

Szuwalska

Pomyśl o obowiązku, jaki spełnić musisz.
Przecież jesteś rycerzem. Walka sprawiedliwa
Jest najlepszym zajęciem dla ludzi twej klasy.

 

Byrski

Bacząc na zacność swą właśnie, opanować drżenie trzeba,
Bo od zacnej walki niema dla rycerza nic lepszego.

 
 

BhG 2.32

yadṛcchayā copapannaṃ svarga-dvāram apāvṛtam
sukhinaḥ kṣatriyāḥ pārtha labhante yuddham īdṛśam

Update Required
To play the media you will need to either update your browser to a recent version or update your Flash plugin.

analiza syntaktyczna

he pārtha (Prythowicu!),
sukhina ca (i szczęśliwi) katriyāḥ (kszatrijowie) yadcchayā (samoistnie) upapannam(osiągniętą), apāvtam (otwartą) svarga-dvāram (bramę niebios), īdśam (taką) yuddham (walkę) labhante (uzyskują).

 

tłumaczenie polskie

Prythowicu, szczęśliwi są kszatrijowie, którym samoistnie
przytrafiła się taka walka, będąca otwartą bramą do niebios.

 

analiza gramatyczna

yad-ṛcchayā av.samoistnie, przypadkowo (od: yad-ṛcchā– przypadek, szansa 3i.1 f.);
ca av.i;
upapannam upa-panna (upa-pad – zbliżać się, osiągać) PP 2i.1 n.osiągnięty;
svarga-dvāram svarga-dvāra 2i.1 n.; TP: svargasya dvāram itibramę niebios (od: sūr – ranić, być stabilny, sūra – słońce, mędrzec, svar – niebo, svar-ga – wiodący do nieba, niebiosa; dvṛ – przeszkadzać, okrywać, dvāra – brama, wejście, droga);
apāvṛtam apā-vta (apa-ā-v – odkrywać) PP 2i.1 n.otwartą, odkrytą, niekontrolowaną;
sukhinaḥ sukhin 1i.3 m.szczęśliwi, mający szczęście (od: su – prefiks: dobry, wspaniały, piękny, szlachetny; kha – zagłębienie, otwór, piasta; su-kha – radość, szczęście, dosłownie: dobre zagłębienie [przez które przechodzi oś rydwanu], stąd poruszanie się gładko;
lub od: su-sthā; przeciwieństwo do: duḥkha – cierpienie, niedola);
kṣatriyāḥ kṣatriya 1i.3 m.kszatrijowie (od: kṣi – posiadać, władać lub kṣi – niszczyć);
pārtha pārtha 8i.1 m.o synu Prythy (od: pṛth – rozszerzać, pṛthā – Kunti, matka Pandowiców);
labhante labh (osiągać) Praes. Ā 1c.3osiągają;
yuddham yuddha 2i.1 n.walkę (od: yudh – walczyć);
īdṛśam īdśa 2i.1 n.taką, takiego rodzaju;

 

warianty tekstu

copapannaṃ → copanataṃ (i przyprowadzoną blisko);
sukhinaḥ → sukṛtāt (z powodu zasług);

 
 

Śāṃkara

Legenda:
fragmenty komentowanego wersetu
cytaty z różnych pism
wprowadzenie polemiki

Z jakiego jeszcze powodu należy walczyć? Wyjaśnia:

kutaś ca tat yuddhaṃ kartavyam iti, ucyate

Szczęśliwi są wojownicy, którym samoistnie, Prythowicu,
trafiła się taka walka – otwarta niebios brama.

yadṛcchayā copapannaṃ svarga-dvāram apāvṛtam |
sukhinaḥ kṣatriyāḥ pārtha labhante yuddham īdṛśam ||2.32||

Samoistnie, czyli bez usilnych pragnień, trafia się, czyli przychodzi, otwarta brama niebios, czyli wynikła walka, która trafiła się wojownikom. O Prythowicu, czyż oni nie są szczęśliwi?

yadṛcchayā ca aprārthitatayā upapannam āgataṃ svarga-dvāram apāvṛtam udghāṭitaṃ ya etad īdṛśaṃ yuddhaṃ labhante kṣatriyāḥ he pārtha, kiṃ na sukhinas te ||2.32||

 

Rāmānuja

ayatnopanatam idaṃ niratiśaya-sukhopāya-bhūtaṃ nirvighnam īdṛśaṃ yuddhaṃ sukhinaḥ puṇyavantaḥ kṣatriyā labhante

 

Śrīdhara

kiṃ ca mahati śreyasi svayam evopāgate sati kuto vikampasa iti | ata āha yadṛcchayeti | yadṛcchayā aprārthitam eva upapannaṃ prāptam īdṛśaṃ yuddham labhante | yato nirāvaraṇaṃ svarga-dvāram evaitat | yad vā ya evaṃvidhaṃ yuddhaṃ labhante ta eva sukhina ity arthaḥ | etena svajanaṃ hi kathaṃ hatvā sukhinaḥ syāma mādhava iti yad uktaṃ tan nirastaṃ bhavati

 

Madhusūdana

nanu yuddhasya kartavyatve ‚pi na bhīṣma-droṇādibhir gurubhiḥ saha tat kartum ucitam atigarhitatvād ity āśaṅkyāha yadṛcchayeti | yadṛcchayā sva-prayatna-vyatirekeṇa | co ‚vadhāraṇe | aprārthanayaivopasthitam īdṛśaṃ bhīṣma-droṇādi-vīra-puruṣa-pratiyogikaṃ kīrti-rājya-lābha-dṛṣṭa-phala-sādhanaṃ yuddhaṃ ye kṣatriyāḥ pratiyogitvena labhante te sukhinaḥ sukha-bhāja eva | jaye satyenāyāsenaiva yaśaso rājyasya ca lābhāt | parājaye cātiśīghram eva svargasya lābhād ity āha svarga-dvāram apāvṛtam iti | apratibaddhaṃ svarga-sādhanaṃ yuddham avyavadhānenaiva svarga-janakaṃ jyotiṣṭhomādikaṃ tu ciratareṇa deha-pātasya pratibandhābhāvasya cāpekṣaṇād ity arthaḥ | svarga-dvāram ity anena śyenādivat pratyavāya-śaṅkā parihṛtā | śyenādayo hi vihitā api phala-doṣeṇa duṣṭāḥ | tat-phalasya śatru-vadhasya na hiṃsyāt sarvā bhūtāni, brāhmaṇaṃ na hanyāt ity ādi-śāstra-niṣiddhasya pratyavāya-janakatvāt phale vidhy-abhāvāc ca na vidhi-spṛṣṭe niṣedhānavakāśaḥ iti nyāyāvatāraḥ | yuddhasya hi phalaṃ svargaḥ sa ca na niṣiddhaḥ | tathā ca manuḥ —
āhaveṣu mitho ‚nyonyaṃ jighāṃsanto mahīkṣitaḥ |
yudhyamānāḥ paraṃ śaktyā svargaṃ yānty aparāṅmukhāḥ || [Manu 7.90] iti |
yuddhaṃ tu agnīṣomīyādy-ālambha-vadha-vihitatvān na niṣedhena spraṣṭuṃ śakyate ṣoḍaśi-grahaṇādivat | grahaṇāgrahayos tulya-balatayā vikalpavat sāmānya-śāstrasya viśeṣa-śāstreṇa saṅkoca-sambhavāt | tathā ca vidhi-spṛṣṭe niṣedhānavakāśaḥ iti nyāyād yuddhaṃ na pratyavāya-janakaṃ nāpi bhīṣma-droṇādi-guru-brāhmaṇādi-vadha-nimitto doṣaḥ | teṣām ātatāyitvāt | tad uktaṃ manunā –
guruṃ vā bāla-vṛddhau vā brāhmaṇaṃ vā bahu-śrutam |
ātatāyinam āyāntaṃ hanyād evāvicārayan ||
ātatāyinam āyāntam api vedānta-pāragam |
jighāṃsantaṃ jighāṃsīyān na tena brahmahā bhavet ||
nātatāyi-vadho doṣo hantur bhavati kaścana || [Manu 8.350-351] ity ādi |
nanu –
smṛtyor virodhe nyāyas tu balavān vyavahārataḥ |
artha-śāstrāt tu balavad dharma-śāstram iti sthitiḥ || [Yājñavalkya 2.21]
iti yājñavalkya-vacanād ātatāyi-brāhmaṇa-vadhe ‚pi pratyavāyo ‚sty eva | brāhmaṇaṃ na hanyāt iti hi dṛṣṭa-prayojanānapekṣatvād dharma-śāstraṃ, jighāṃsantaṃ jighāṃsīyān na tena brahmahā bhavet iti ca sva-jīvanārthatvād artha-śāstram |
atrocyate brahmaṇe brāhmaṇam ālabheta itivad yuddha-vidhāyakam api dharma-śāstram eva sukha-duḥkhe same kṛtvā ity atra dṛṣṭa-prayojanānapekṣatvasya vakṣyamāṇatvāt | yājñavalkya-vacanaṃ tu dṛṣṭa-prayojanoddeśyaka-kūṭa-yuddhādi-kṛta-vadha-viṣayam ity adoṣaḥ | mitākṣarākāras tu dharmārtha-sannipāte ‚rtha-grāhiṇa etad eveti dvādaśa-vārṣika-prāyaścittasyaitac-chabda-parāmṛṣṭasyāpastambena vidhānān mitra-labdhyādy-artha-śāstrānusāreṇa catuṣpād vyavahāre śatror api jaye dharma-śāstrātikramo na kartavya ity etat paraṃ vacanam etad ity āha | bhavatv evaṃ na no hāniḥ | tad evaṃ yuddha-karaṇe sukhokteḥ svajanaṃ hi kathaṃ hatvā sukhinaḥ syāma mādhava ity arjunoktam apākṛtam

 

Viśvanātha

kiṃ ca, jetṛbhyaḥ sakāśād api nyāya-yuddhe mṛtānām adhikaṃ sukham ato bhīṣmādīn hatvā tān pratyuta svato ‚pi adhika-sukhinaḥ kuru ity āha yadṛcchayeti | svarga-sādhanaṃ karma-yogam akṛtvāpīty arthaḥ | apāvṛtam apagatāvaraṇam

 

Baladeva

kiṃ cāyatnād āgate ‚smin mahati śreyasi na yuktas te kampa ity āha yadṛcchayeti | co ‚vadhāraṇe | yatnaṃ vinaiva copapannam īdṛśaṃ bhīṣmādibhir mahā-vīraiḥ saha yuddhaṃ sukhinaḥ sabhāgyāḥ kṣatriyā labhante | vijaye satya-śrameṇa kīrti-rājyayor mṛtyau sati śīghram eva svargasya ca prāpter ity arthaḥ | etad vyañjayan viśinaṣṭi – svarga-dvāram upāvṛtam iti | apratiruddha-svarga-sādhanam ity arthaḥ | jyotiṣṭomādikaṃ ciratareṇa svargopalambhakam iti tato ‚syātiśayaḥ

 
 

Michalski

Z radością, niby na oścież otwarte podwoje niebieskie, witają, o Partho, rycerze taką walkę, gdy im się tylko nadarzy!

 

Olszewski

Przez taką walkę, która sama przez się pow¬staje, wrota niebieskie, synu Prithy, otwierają się szczęśliwym kszatryom.

 

Dynowska

Szczęśliwy zaiste ten rycerz, któremu taka wyprawa, na kształt nieba otwartych podwoi – nie szukana – przypadnie w udziale.

 

Sachse


Rycerze, o synu Prithy,
przyjmują taką walkę z radością,
jako wrota do raju
przypadkiem otwarte na oścież.

 

Kudelska


Szczęśliwi ci wojownicy, synu Prithy, którym sama się
Nadarza taka walka, prosto do wrót niebios wiodąca.

 

Rucińska

To brama do raju, Partho, sama na oścież otwarta!
Szczęśliwi rycerze, którym nadarza się taka walka!

 

Szuwalska

Każdy dzielny wojownik z radością wstępuje
Na arenę bitewną jak w niebiańskie bramy.

 

Byrski

Szczęśni rycerze, Ardźuno, w bitwie takiej udział biorą,
Co im dana bez starania jak otwarte wrota niebios.

 
 

BhG 2.33

atha cet tvam imaṃ dharmyaṃ saṃgrāmaṃ na kariṣyasi
tataḥ sva-dharmaṃ kīrtiṃ ca hitvā pāpam avāpsyasi

Update Required
To play the media you will need to either update your browser to a recent version or update your Flash plugin.

analiza syntaktyczna

atha (co więcej) cet (jeśli) tvam (ty) imam (tę) dharmyam(prawą) saṃgrāmam (bitwę) na kariṣyasi (nie uczynisz),
tataḥ (wskutek tego) sva-dharmam (swoją dharmę) kīrtim ca(i sławę) hitvā (porzuciwszy),
pāpam (grzech) avāpsyasi (osiągniesz).

 

tłumaczenie polskie

Co więcej, jeśli nie podejmiesz się tej prawej wojny,
wówczas własną dharmę i sławę porzucisz, i grzech zyskasz.

 

analiza gramatyczna

atha av.wówczas, a oto, teraz, co więcej, lecz, z pewnością, raczej;
cet av.jeśli;
tvam yuṣmat sn. 1i.1ty;
imam idam sn. 2i.1 m.;
dharmyam dharmya 2i.1 m.prawą, szlachetną (od: dhṛ – dzierżyć, posiadać, dharma – dharma);
saṃgrāmam saṃ-grāma 2i.1 m.zebranie ludzi, zastępy, armię, bitwę;
na av.nie;
kariṣyasi kṛ (robić) Fut. P 2c.1zrobisz;
tataḥ av.wówczas, po tym, od tego, wskutek tego (od: tat – ablativus nieodmienny zakończony na -tas);
sva-dharmam sva-dharma 2i.1 m.; TP: svasya dharmam itiwłasną dharmę (od: sva – własny, swój; dhṛ – dzierżyć, posiadać);
kīrtim kīrti 2i.1 f.sławę, chwałę (od: kīrt – sławić, opiewać);
ca av.i;
hitvā (zostawiać, porzucać) absol.porzuciwszy;
pāpam pāpa 1i.1 n.grzech, zło;
avāpsyasi ava-āp (osiągać) Fut. P 2c.1osiągniesz;

 

warianty tekstu

tvam imaṃ dharmyaṃ → tvam imaṃ dharmaṃ / tvam dharmyaṃ imaṃ (ty tę dharmę / ty prawość tę);
sva-dharmaṃ → su-dharmaṃ / sva-dharmyam (właściwą dharmę / własną prawość);

 
 

Śāṃkara

Legenda:
fragmenty komentowanego wersetu
cytaty z różnych pism
wprowadzenie polemiki

Co więcej, jest to wypełnianie swej powinności:

etaṃ kartavyatā-prāptam api

Jeśli jednak nie podejmiesz owej bitwy zgodnej z prawem,
wówczas sławę swą i prawość zgubisz, a grzech zyskasz.

atha cet tvam imaṃ dharmyaṃ saṃgrāmaṃ na kariṣyasi |
tataḥ sva-dharmaṃ kīrtiṃ ca hitvā pāpam avāpsyasi ||2.33||

Jeśli jednak owej zgodnej z prawem, czyli nakazanej i nie sprzeciwiającej się prawu, bitwy, czyli walki, nie podejmiesz, wówczas skutkiem tego swą sławę i prawość, powstałą dzięki pokonaniu Śiwy i innym [dzielnym czynom], zgubisz, a jedynie grzech zyskasz.

atha cet tvam imaṃ dharmyaṃ dharmād anapetaṃ vihitaṃ saṃgrāmaṃ yuddhaṃ na kariṣyasi cet, tataḥ tad-akaraṇāt svadharmaṃ kīrtiṃ ca mahā-devādi-samāgama-nimittāṃ hitvā kevalaṃ pāpam avāpsyasi ||2.33||

 

Rāmānuja

atha kṣatriyasya svadharma-bhūtam imam ārabdhaṃ saṃgrāmaṃ mohād ajñānāt na kariṣyasi cet tataḥ prārabdhasya-dharmasyākaraṇāt svadharma-phalaṃ niratiśaya-sukhaṃ vijayena niratiśayāṃ kīrtiṃ ca hitvā pāpaṃ niratiśayam avāpsyasi

 

Śrīdhara

viparyaye doṣam āha atha ced iti

 

Madhusūdana

nanu nāhaṃ yuddha-phala-kāmaḥ | na kāṅkṣe vijayaṃ kṛṣṇa, api trailokya-rājyasya ity uktatvāt tat kathaṃ mayā kartavyam ity āśaṅkyākaraṇe doṣam āha atha ced iti | atheti pakṣāntare | imaṃ bhīṣma-droṇādi-vīra-puruṣa-pratiyogikaṃ dharmyaṃ hiṃsādi-doṣaṇāduṣṭaṃ satāṃ dharmād anapetām iti vā | sa ca manunā darśitaḥ –
na kūṭair āyudhair hanyād yudhyamāno raṇe ripūn |
na karṇibhir nāpi digdhair nāgni-jvalita-tejanaiḥ ||
na ca hanyāt sthalārūḍhaṃ na klībaṃ na kṛtāñjalim |
na mukta-keśaṃ nāsīnaṃ na tavāsmīti vādinam ||
na suptaṃ na visaṃnāhaṃ na nagnaṃ na nirāyudham |
nāyudhyamānaṃ paśyantaṃ na pareṇa samāgatam ||
nāyudha-vyasana-prāptaṃ nārtaṃ nātiparikṣataṃ |
na bhītaṃ na parāvṛttaṃ satāṃ dharmam anusmaran || [Manu 7.91-94] iti |
satāṃ dharmam ullaṅghya yudhyamāno hi pāpīyān syāt | tvaṃ tu parair āhūto ‚pi sad-dharmopetam api saṅgrāmaṃ yuddhaṃ na kariṣyasi dharmato lokato vā bhītaḥ parāvṛtto bhaviṣyasi cet tato nirjitya para-sainyāni kṣitiṃ dharmeṇa pālayet [Parāśara-smṛti 1.58] ity ādi-śāstra-vihitasya yuddhasyākaraṇāt svadharmaṃ hitvānanuṣṭhāya kīrtiṃ ca mahādevādi-samāgama-nimittāṃ hitvā na nivarteta saṅgrāmāt ity ādi-śāstra-niṣiddha-saṅgrāma-nivṛttyā ca raṇa-janyaṃ pāpam eva kevalam avāpsyasi na tu dharmaṃ kīrtiṃ cety abhiprāyaḥ |
athavā ‚neka-janmārjitaṃ dharmaṃ tyaktvā rāja-kṛtaṃ pāpam evāvāpsyasīty arthaḥ | yasmāt tvāṃ parāvṛttam ete duṣṭā avaśyaṃ haniṣyanti ataḥ parāvṛtta-hataḥ saṃś ciropārjita-nija-sukṛta-parityāgena paropārjita-duṣkṛta-mātra-bhāṅ mā bhūr ity abhiprāyaḥ | tathā ca manuḥ –
yas tu bhītaḥ parāvṛttaḥ saṅgrāme hanyate paraiḥ |
bhartur yad duṣkṛtaṃ kiṃcit tat sarvaṃ pratipadyate ||
yac cāsya sukṛtaṃ kiṃcid amutrārtham upārjitam |
bhartā tat sarvam ādatte parāvṛtta-hatasya tu || [Manu 7.95-96] iti |
yājñavalkyo ‚pi rājā sukṛtam ādatte hatānāṃ vipalāyinām iti | tena yad uktam – pāpam evāśrayed asmān hatvaitān ātatāyinaḥ [Gītā 1.36], etān na hantum icchāmi ghanto ‚pi madhusūdana [Gītā 1.35] iti tan nirākṛtaṃ bhavati

 

Viśvanātha

vipakṣe doṣam āha atheti caturbhiḥ

 

Baladeva

vipakṣe doṣān darśayati athety ādibhiḥ | svasya tava dharmyaṃ yuddha-lakṣaṇaṃ kīrtiṃ ca rudra-santoṣaṇa-nivāta-kavacādi-vadha-labdhāṃ hitvā pāpaṃ na nivarteta saṅgrāmād ity ādi smṛti-pratiṣiddhaṃ sva-dharma-tyāga-lakṣaṇaṃ prāpsyasi

 
 

Michalski

Gdybyś więc nie chciał podjąć się tej przez obowiązek nałożonej walki, ściągnąłbyś na siebie hańbę, sprzeniewierzywszy się swym obowiązkom i swej sławie.

 

Olszewski

I jeżeli, zdradzając swój obowiązek i sławą, nie staniesz do bitwy, popełnisz grzech.

 

Dynowska

Lecz jeśli od tej sprawiedliwej uchylisz się wojny, sprzeniewierzając się swej Dharmie, a cześć na szwank narażając, grzech popełnisz wielki.

 

Sachse


Jeśli więc nie podejmiesz tego starcia
nakazanego przez twój obowiązek,
wówczas — niepomny na obowiązek i sławę —
skalasz się ziem.

 

Kudelska


A gdy nie podejmiesz tej słusznej walki, to powinności swej nie wypełnisz,
Sławę utracisz, i tylko grzech na siebie ściągniesz.

 

Rucińska

Lecz jeśli ty nie przystąpisz do wojny tej sprawiedliwej,
Powinność swoją i sławę pogrzebiesz, grzechem się plamiąc!

 

Szuwalska

Odrzucając tę szansę i świętą powinność,
Będziesz musiał żyć w grzechu niesławą skalany,
Odrzucając tę szansę i świętą powinność,
Będziesz musiał żyć w grzechu niesławą skalany,

 

Byrski

A więc jeśli ty byś walki zacnej tej nie zechciał podjąć,
Wtedy zacność swą i sławę utraciwszy grzech mieć będziesz.

 
 

BhG 2.34

akīrtiṃ cāpi bhūtāni kathayiṣyanti te vyayām
saṃbhāvitasya cākīrtir maraṇād atiricyate

Update Required
To play the media you will need to either update your browser to a recent version or update your Flash plugin.

analiza syntaktyczna

bhūtāni ca (i ludzie) te (o twojej) avyayām (nieprzemijającej) akīrtim api (nawet hańbie) kathayiṣyanti (będą opowiadać).
sambhāvitasya ca (a szanowanego) akīrtiḥ (niesława) maraṇāt (od śmierci) atiricyate (jest przewyższająca).

 

tłumaczenie polskie

I ludzie będą opowiadać o twojej nieprzemijającej niesławie.
A dla mającego szacunek niesława gorsza jest od śmierci.

 

analiza gramatyczna

akīrtim a-kīrti 2i.1 f.o niesławie, o hańbie (od: kīrt – sławić, opiewać);
ca av.i;
api av.jak również, także, co więcej, nawet;
bhūtāni bhūta 1i.3 n.stworzenia, ludzie (od: bhū – być, PP bhūta – będący, prawdziwy);
kathayiṣyanti kath (mówić, opowiadać) Fut. P 1c.3będą opowiadać;
te yuṣmat sn. 6i.1twój (skrócona forma od: tava);
avyayām a-vyayā 2i.1 f.niezniszczalnej, nieprzemijającej (od: vi-i – wydawać, tracić, vyaya – rozchód, strata, podlegające zmianie);
saṃbhāvitasya saṃ-bhāvita 6i.1 m.szanowanego, uważanego, stosownego (od: sam-bhū schodzić się, powstawać, być właściwym, PP caus. sam-bhāvita – szanowany, uważany, stosowny);
ca av.i;
akīrtiḥ a-kīrti 1i.1 f.niesława, hańba (od: kīrt – sławić, opiewać);
maraṇāt maraṇa 5i.1 n. od śmierci (od: mṛ umierać);
atiricyate ati-ric (przewyższać, dominować) Praes. pass. 1c.1jest przewyższająca;

 

warianty tekstu

te vyayām → te vyayām (twojej przemijającej);
cākīrtir → sākīrtir (ta niesława);

 
 

Śāṃkara

Legenda:
fragmenty komentowanego wersetu
cytaty z różnych pism
wprowadzenie polemiki

Nie tylko stracisz swą sławę i prawość, ale:

na kevalaṃ svadharma-kīrti-parityāgaḥ

I ludzie będą mówili o twej hańbie bezkresnej,
a dla szanowanego hańba gorsza jest od śmierci.

akīrtiṃ cāpi bhūtāni kathayiṣyanti te ’vyayām |
saṃbhāvitasya cākīrtir maraṇād atiricyate ||2.34||

I ludzie będą mówić o twej, czyli twojej, hańbie bezkresnej, czyli przez długi czas [ci jej nie zapomną]. A dla wojownika, obdarzonego takimi cechami jak prawość, hańba gorsza jest od śmierci. Dla zniesławionego śmierć jest lepsza. Oto znaczenie.

akīrtiṃ cāpi bhūtāni kathayiṣyanti te tava avyayāṃ dīrgha-kālām | dharmātmā śūra ity evam ādibhiḥ guṇaiḥ saṃbhāvitasya ca akīrtiḥ maraṇāt atiricyate | saṃbhāvitasya ca akīrteḥ varaṃ maraṇam ity arthaḥ ||2.34||

 

Rāmānuja

na kevalaṃ niratiśaya-sukha-kīrti-hāni-mātram | api tu pārtho yuddhe prārabdhe palāyita ity avyayāṃ sarva-deśa-kāla-vyāpinīm akīrtiṃ ca samarthāni asamarthāni sarvāṇi bhūtāni kathayiṣyanti tataḥ kim iti cet, śaurya-vīrya-parākramādibhiḥ sarva-saṃbhāvitasya tad iva paryāyajā hi akīrtir maraṇād atiricyate | evaṃ-vidhāyā akīrteḥ maraṇam eva tava śreya ity arthaḥ

 

Śrīdhara

kiṃ ca akīrtim ity ādi | avyayām śāśvatīm | saṃbhāvitasya bahu-matasya | atiricyate adhikatarā bhavati

 

Madhusūdana

evaṃ kīrti-dharmayor iṣṭayor aprāptir aniṣṭasya ca pāpasya prāptir yuddha-parityāge darśitā | tatra pāpākhyam aniṣṭaṃ vyavadhānena duḥkha-phaladam āmutrikatvāt | śiṣṭa-garhā-lakṣaṇaṃ tv aniṣṭam āsanna-phaladam atyasahyam ity āha akīrtim iti | bhūtāni devarṣi-manuṣyādīni te tavāvyayāṃ dīrgha-kālam akīrtiṃ na dharmātmāyaṃ na śūro ‚yam ity evaṃ-rūpāṃ kathayiṣyanty anyonyaṃ kathā-prasaṅge | kīrti-dharma-nāśa-samuccayārthau nipātau | na kevalaṃ kīrti-dharmau hitvā pāpaṃ prāpsyasi api tu akīrtiṃ ca prāpsyasi | na kevalaṃ tvam eva tāṃ prāpsyasi api tu bhūtāny api kathayiṣyantīti vā nipātayor arthaḥ |
nanu yuddhe sva-maraṇa-sandehāt tat-parihārārtham akīrtir api soḍhavyā ātma-rakṣaṇasyātyantāpekṣitatvāt | tathā coktaṃ śānti-parvaṇi-
sāmnā dānena bhedena samastair atha vā pṛthak |
vijetuṃ prayatetārīn na yuddhena kadā cana ||
anityo vijayo yasmād dṛśyate yudhyamānayoḥ |
parājayaś ca saṃgrāme tasmād yuddhaṃ vivarjayet ||
trayāṇām apy upāyānāṃ pūrvoktānām asaṃbhave |
tathā yudhyeta saṃpanno vijayeta ripūn yathā || [ManuS 7.198-200]
evam eva manunāpy uktam |
tathā ca maraṇa-bhītasya kim akīrti-duḥkham iti śaṅkām apanudati sambhāvitasya dharmātmā śūra ity evam ādibhir ananya-labhyair guṇair bahumatasya janasyākīrtir maraṇād apy atiricyate ‚dhikā bhavati | co hetau | evaṃ yasmād ato ‚kīrter maraṇam eva varaṃ nyūnatvāt | tvam apy atirsambhāvito ‚si mahādevādi-samāgamena | ato nākīrti-duḥkhaṃ soḍhuṃ śakṣyasīty abhiprāyaḥ | udāhṛta-vacanaṃ tv artha-śāstratvāt na nivarteta saṅgrāmāt [Manu 7.88] ity ādi-dharma-śāstrād durbalam iti bhāvaḥ

 

Viśvanātha

avyayām anaśvarām | saṃbhāvitasyātipratiṣṭhitasya

 

Baladeva

na kevalaṃ svadharmasya kīrteś ca kṣati-mātram | yuddhe samārabdhe ‚rjunaḥ palāyata ity avyayāṃ śāśvatīm akīrtiṃ ca tava bhūtāni sarve lokāḥ kathayiṣyanti | nanu maraṇād bhītena mayā akīrtiḥ soḍhavyeti cet tatrāha sambhāvitasyātipratiṣṭhitasya | atiricyate adhikā bhavati | tathā ca tādṛśākīṛter maraṇam eva varam iti

 
 

Michalski

Świat wiecznie będzie mówił o twojej niesławie, niesława zaś dla człowieka bez skazy jest gorsza, niż śmierć.

 

Olszewski

A ludzie rozniosą twoją hańbę po wsze czasy: zasię dla człowieka mężnego wstyd jest gorszy nad śmierć.

 

Dynowska

Wieść o twej hańbie rozejdzie się szeroko, o dla człowieka rycerskiej czci, hańba nad śmierć jest gorsza.

 

Sachse


Ludzie opowiadać będą
o twej wiecznej niesławie,
d niesława znakomitego męża gorsza jest niż śmierć.

 

Kudelska


O twej hańbie rozpowiadać wiecznie będą,
A wszak dla człowieka niesława od śmierci jest gorsza.

 

Rucińska

I po wsze czasy twą hańbę obwieszczać będą potomni –
A hańba znakomitego jest gorsza nawet od śmierci!

 

Szuwalska

A twa hańba na wieki będzie pamiętana.
Pomyśl o tym, Ardżuno, bo taka niesława
Bywa gorsza od śmierci tym, co wysławiani
I darzeni szacunkiem byli w oczach ludzi.

 

Byrski

A istoty twą niesławę głosić będą nieustanną.
Niesława dla czcigodnego gorsza jest od śmierci samej.

 
 

BhG 2.35

bhayād raṇād uparataṃ maṃsyante tvāṃ mahā-rathāḥ
yeṣāṃ ca tvaṃ bahu-mato bhūtvā yāsyasi lāghavam

Update Required
To play the media you will need to either update your browser to a recent version or update your Flash plugin.

analiza syntaktyczna

mahā-rathāḥ (wielcy rydwannicy) tvām (ciebie) bhayāt (ze strachu) raṇāt (z walki) uparatam (za wycofanego) maṃsyante (będą uważać).
yeṣām ca (i dla których) tvam (ty) bahu-mataḥ (wielce szanowany) bhūtvā (byłeś), [teṣām] (wśród nich) lāghavam (brak szacunku) yāsyasi (osiągniesz).

 

tłumaczenie polskie

Wielcy rydwannicy pomyślą, że ze strachu wycofałeś się z bitwy,
a ci, których wielki szacunek zdobyłeś, w pogardzie cię mieć będą.

 

analiza gramatyczna

bhayāt bhaya 5i.1 n.ze strachu (od: bhī – straszyć);
raṇāt raṇa 5i.1 m.z bitwy (od: raṇ – radować się, raṇa – radość, konflikt, bój);
uparatam upa-rata (upa-ram – zatrzymywać) PP 2i.1 m.zatrzymanym, wycofanym;
maṃsyante man (myśleć) Fut. Ā 1c.3pomyślą;
tvām yuṣmat sn. 2i.1o tobie;
mahā-rathāḥ mahā-ratha 1i.3 m.; BV: yeṣāṃ rathā mahāntaḥ santi teci, których rydwany są wielkie (od: mah – powiększać, mahant – wielki; ratha – rydwan);
yeṣām yat sn. 6i.2 m.których;
ca av.i;
tvam yuṣmat sn. 1i.1ty;
bahu-mataḥ bahu-mata 1i.1 m.bahu mata itiwielce szanowany (od: bahu av. – bardzo; man – myśleć, PP mata – uważany, szanowany);
bhūtvā bhū (być) absol.stawszy się;
yāsyasi (iść, osiągać) Fut. P 2c.1osiągniesz;
lāghavam lāghava 2i.1 n.lekkość, małość, brak szacunku (od: laghu – lekki, mały);

 

warianty tekstu

maṃsyante → manyaṃte (myślą);
tvāṃ → tvā (ciebie);
yeṣāṃ → eṣāṃ / keṣāṃ (tych / których?);

 
 

Śāṃkara

Legenda:
fragmenty komentowanego wersetu
cytaty z różnych pism
wprowadzenie polemiki

Co więcej:

kiṃ ca

Wielcy rydwannicy pomyślą, że ze strachu z boju zbiegłeś,
ci, których szacunek zyskałeś, w pogardzie mieć cię będą.

bhayād raṇād uparataṃ maṃsyante tvāṃ mahārathāḥ |
yeṣāṃ ca tvaṃ bahumato bhūtvā yāsyasi lāghavam ||2.35||

Wielcy rydwannicy, na czele z Durjodnaną, pomyślą, czyli będą uważać, że nie ze współczucia, ale ze strachu przed Karną i innymi z boju, czyli przed walką, zbiegłeś, czyli ją porzuciłeś. Ci, jak Durjodnana, których szacunek zyskałeś, którzy uważali, że jesteś obdarzony wieloma cnotami, ponownie w pogardzie mieć cię będą – przestaną cię szanować.

bhayāt karṇādibhyaḥ raṇāt yuddhāt uparataṃ nivṛttaṃ maṃsyante cintayiṣyanti na kṛpayeti tvāṃ mahārathāḥ duryodhana-prabhṛtayaḥ | yeṣāṃ ca tvaṃ duryodhanādīnāṃ bahu-mato bahubhir guṇair yuktaḥ ity evaṃ mataḥ bahumato bhūtvā punar yāsyasi lāghavaṃ laghu-bhāvam ||2.35||

 

Rāmānuja

bandhu-snehāt kāruṇyāc ca yuddhān nivṛttasya śūrasya mamākīrtiḥ katham āgāmiṣyatity atrāha—bhayād iti | yeṣāṃ karṇa-duryodhanādīnāṃ mahārathānām itaḥ pūrvaṃ tvaṃ śūre vairī iti bahumato bhūtvā idānīṃ yuddhe samupasthite nivṛttavyāpārtayā lāghavaṃ sugrahatāṃ yāsyasi | te mahārthāḥ tvāṃ bhayād yuddhād upartaṃ maṃsyante | śūraṇāṃ hi viriṇāṃ śatrubhayād ṛte bandhusnehādinā yuddhād upartiḥ nopapadyate

 

Śrīdhara

kiṃ ca bhayād iti | yeṣāṃ bahu-guṇatvena tvaṃ pūrvaṃ sammato ‚bhūs ta eva bhayāt saṃgrāmān nivṛttaṃ tvāṃ manyeran | tataś ca pūrvaṃ bahumato bhūtvā lāghavam laghutāṃ yāsyasi

 

Madhusūdana

komentarz wspólny przy wersecie BhG 2.36

 

Viśvanātha

yeṣāṃ tvaṃ bahu-mato ‚smac-chatrur arjunas tu mahāśūra iti bahu-saṃmāna-viṣayo bhūtvā samprati yuddhād uparame sati lāghavaṃ yāsyasi te duryodhanādayo mahārathās tvāṃ bhayād eva raṇād uparataṃ maṃsyanta ity anvayaḥ | kṣatriyāṇāṃ hi bhayaṃ vinā yuddhoparati-hetur bandhu-snehādiko nopapadyata iti matveti bhāvaḥ

 

Baladeva

nanu kula-kṣaya-doṣāt kāruṇyāc ca vinivṛttasya mama katham akīrtiḥ syād iti cet tatrāha bhayād iti | mahārathā duryodhanādayas tvāṃ karṇādi-bhayān na tu bandhu-kāruṇyād raṇād uparataṃ maṃsyante | na hi śūrasya śatru-bhayaṃ vinā bandhu-snehena yuddhād uparatir ity arthaḥ | itaḥ pūrvaṃ yeṣāṃ tvaṃ bahumataḥ śūro vairīti bahu-guṇavattayā saṃmato ‚bhūr idānīṃ yuddhe samupasthite kātaro ‚yaṃ vinivṛtta ity evaṃ tat-kṛtaṃ lāghavaṃ duḥsahaṃ yāsyasi

 
 

Michalski

Rycerze, co jeżdżą na wielkich wozach wojennych, myśleć będą o tobie, żeś się ze strachu od bitwy powstrzymał, ci zaś, u których byłeś w wysokiej czci, będą odtąd tobą pogardzali.

 

Olszewski

Książęta pomyślą, żeś ze strachu uchylił się od bitwy: ci, którzy cię mieli za wielkodusznego, pogardzać tobą będą.

 

Dynowska

Wśród wodzów sławnych – wozów bojowników – żeś z pola walki ze strachu uszedł, utrwali się mniemanie, i ty, tak dziś szanowany, staniesz się godny w ich oczach pogardy.

 

Sachse


Wojownicy na wielkich rydwanach
uznają, że to strach kazał ci się cofnąć przed walką,
i nawet ci, którzy niegdyś darzyli cię szacunkiem,
teraz będą cię lekceważyć.

 

Kudelska


Wielcy wojownicy, których szacunek zdobyłeś, pomyślą,
Żeś ze strachu z pola bitwy uszedł, i będą cię lekceważyć.

 

Rucińska

Żeś uciekł z bitwy ze strachu, pomyślą wielcy rycerze –
I ci, co wpierw cię cenili, otoczą cię teraz wzgardą.

 

Szuwalska

Wielcy bohaterowie, co twe imię chwalą,
Pomyślą, iż ze strachu zbiegłeś z pola walki.
Zaczną tobą pogardzać, będą z ciebie kpili.

 

Byrski

Wojownicy mniemać będą, żeś ze strachu z bitwy uciekł.
Ci, przez których byłeś czczony, będą ciebie lekceważyć.

 
 

BhG 2.36

avācya-vādāṃś ca bahūn vadiṣyanti tavāhitāḥ
nindantas tava sāmarthyaṃ tato duḥkha-taraṃ nu kim

Update Required
To play the media you will need to either update your browser to a recent version or update your Flash plugin.

analiza syntaktyczna

tava (twoi) ahitāḥ (wrogowie) tava (twoje) sāmarthyam (zdolności) nindantaḥ (krytykujący),
bahūn ca (i wieloma) avācya-vādān (niestosownymi słowami) vadiṣyanti (będą mówić).
nu (zaiste) tataḥ (od tego) duḥkha-taram (boleśniejsze) kim (co)?

 

tłumaczenie polskie

Wrogowie skrytykują twoje zdolności i powiedzą liczne niestosowne słowa.
Zaiste cóż [może być] boleśniejsze od tego?

 

analiza gramatyczna

avācya-vādān avācya-vāda 2i.3 m.; TP: avācyān vādān itisłowa nie do wypowiedzenia (od: vac – mówić; PF vacya – do wypowiedzenia; vad – mówić, vāda – mowa, argumentacja, doktryna);
ca av.i;
bahūn bahu 2i.3 m.wielorakie, liczne;
vadiṣyanti vad (mówić) Fut. P 1c.3będą mówić;
tava yuṣmat sn. 6i.1twoi;
ahitāḥ a-hita 1i.3 m.wrogowie (od: dhā – umieszczać, PP hita – umieszczony, odpowiedni, pożyteczny, przyjacielski);
nindantaḥ nindant (nind – ganić) PPr 1c.3 m.oskarżający, krytykujący;
tava yuṣmat sn. 6i.1twoje;
sāmarthyam sāmarthya 2i.1 n.możliwości, zdolności, siłę, skuteczność (od: sam-arth – czynić gotowym, samartha – odpowiedni, właściwy, mogący, będący w stanie);
tataḥ av.od tego, stąd, następnie, po tym, wówczas (od: tat – ablativus nieodmienny zakończony na -tas);
duḥkha-taram duḥkha-tara 1i.1 n.boleśniejsze (od: dur / dus – prefiks: trudny, zły, twardy; kha – zagłębienie, otwór, piasta; duḥ-kha – ból, cierpienie; dosłownie: złe zagłębienie [przez które przechodzi oś rydwanu], poruszanie się z oporem;
lub od: duḥ-sthā; przeciwieństwo do: sukha – radość, szczęście; -tara – stopień wyższy);
nu av.teraz, właśnie, zaiste (znaczenie emfatyczne);
kim kim sn. 2i.1 n.co?

 

warianty tekstu

avācya-vādāṃś → avācya-vācāṃś (niestosowne słowa);
nindantas → viṃdaṃtas (znajdujący);

 
 

Śāṃkara

Legenda:
fragmenty komentowanego wersetu
cytaty z różnych pism
wprowadzenie polemiki

Co więcej:

kiṃ ca

Licznymi przekleństwami adwersarze cię obrzucą,
i twą sprawność wyszydzą. Cóż boli bardziej od tego?

avācya-vādāṃś ca bahūn vadiṣyanti tavāhitāḥ |
nindantas tava sāmarthyaṃ tato duḥkhataraṃ nu kim ||2.36||

Licznymi przekleństwami, czyli różnego rodzaju nieprzyzwoitymi słowy, adwersarze, czyli wrogowie cię obrzucą i wyszydzą, czyli zelżą twą sprawność okazaną, np. w walce z [demonami] O Nieprzeszytej Zbroi (nivāta-kavaca). Od tego, czyli od owej wzgardy, cóż boli bardziej? To oznacza, że nie istnieje gorsze cierpienie.

avācya-vādān avaktavya-vādāṃś ca bahūn aneka-prakārān vadiṣyanti tavāhitāḥ śatravaḥ nindantaḥ kutsayantaḥ tava tvadīyaṃ sāmarthyaṃ nivāta-kavacādi-yuddha-nimittam | tatas tasmāt nindā-prāpter duḥkhāt duḥkhataraṃ nu kiṃ | tataḥ kaṣṭataraṃ duḥkhaṃ nāstīty arthaḥ ||2.36||

 

Rāmānuja

kiṃ ca—avācya iti | śūrāṇām asmākaṃ sannidhau katham ayaṃ pārthaḥ kṣaṇam api sthātuṃ śaknuyād asmat-saṃnidhānād anyatra hi asya sāmarthyam iti tava sāmarthyaṃ nindantaḥ śūraṇām agre avācya-vādan ca bahūn vadiṣyanti tava śatravo dhārtaraṣṭrāḥ | tato’dhikataraṃ duḥkhaṃ kiṃ tava? evaṃ-vidhāvācya-śravaṇāt maraṇam eva śreyaḥ, iti tvam eva manyase

 

Śrīdhara

kiṃ ca avācya-vādān iti | avācyān vādān vacanānarhān śabdān tava ahitāḥ tvac-chatravo vadiṣyanti

 

Madhusūdana

nanu bhīṣmādayo mahārathā na bahu manyantāṃ duryodhanādayas tu śatravo bahu maṃsyante māṃ yuddha-nivṛttyā tad-upakāritvād ity ata āha avācyeti | tavāsādhāraṇaṃ yat sāmarthyaṃ loka-prasiddhaṃ tan nindantas tava śatravo duryodhanādayo ‚vācyān vādān vacanān arhān ṣaṇḍha-tilādi-rūpān eva śabdān bahūn aneka-prakārān vadiṣyanti na tu bahu maṃsyanta ity abhiprāyaḥ | athavā tava sāmarthyaṃ stuti-yogyatvaṃ tava nindanto ‚hitā avācya-vādān vadiṣyantīty anvayaḥ |
nanu bhīṣma-droṇādi-vadha-prayuktaṃ kaṣṭataraṃ duḥkham asahamāno yuddhān nivṛttaḥ śatru-kṛta-sāmarthya-nindanādi-duḥkhaṃ soḍhuṃ śakṣyāmīty ata āha tatas tasmān nindā-prāpti-duḥkhāt kiṃ tu duḥkhataraṃ tato ‚dhikaṃ kim api duḥkhaṃ nāstīty arthaḥ

 

Viśvanātha

avācya-vādān | klība ity ādi kaṭūktīḥ

 

Baladeva

kiṃ cāvācyeti | ahitāḥ śatravo dhārtarāṣṭrās tava sāmarthyaṃ pūrva-siddhaṃ parākramaṃ nindantaḥ bahūn avācya-vādān śaṇḍhatilādi-śabdān vadiṣyanti | tata evaṃvidhāvācya-vāda-śravaṇād atiśāyitaṃ kiṃ duḥkham asti | itthaṃ caite ṣaḍbhir yuddha-vairāgyasyāsvargatvam akīrti-karatvaṃ coktaṃ darśitam

 
 

Michalski

Nieprzyjaciele twoi będą mówili o tobie słowa, których wymówić nie wolno, i twą odwagę ganić będą, a cóż jest gorszego ponadto?

 

Olszewski

Wrogowie twoi powiedzą o tobie tysiąc słów uwłaczających, w których ganić będą twoją nieudolność. Co może być bardziej gorzkiego?

 

Dynowska

A szyderstwo wrogów – twe męstwo poddając w wątpliwość – w nieprzystojnych wyrazi się słowach; a cóż ponadto może być gorszego?

 

Sachse


Wiele niepotrzebnych słów
wypowiedzą twoi wrogowie
szydząc z twej niemocy.
A czyż jest większe od tego nieszczęście?

 

Kudelska


A wrogowie, męstwo twoje ganiąc, słowa wypowiadać będą niemiłe;
Cóż może być bardziej bolesne?

 

Rucińska

Słów wiele rzekną wrogowie, których nie warto powtarzać,
Sposobność twą wyszydzając. Czyż może być coś gorszego?

 

Szuwalska

Twoi nieprzyjaciele szydzić z ciebie będą,
Słów najgorszych nie szczędząc – cóż nad to gorszego?

 

Byrski

Mówić będą źle życzący wiele rzeczy niestworzonych
Oraz ganić sprawność twoją. Cóż od tego gorsze będzie?!

 
 

BhG 2.37

hatoprāpsyasi svargaṃ jitvābhokṣyase mahīm
tasmād uttiṣṭha kaunteya yuddhāya kṛta-niścayaḥ

Update Required
To play the media you will need to either update your browser to a recent version or update your Flash plugin.

analiza syntaktyczna

he kaunteya (Kuntjowicu!),
[tvam yuddhe] (ty w walce) hataḥ vā (lub zabity) svargam (niebiosa) prāpsyasi (osiągniesz).
[śatrūn] (wrogów) jitvā vā(lub zwyciężywszy) mahīm (ziemią) bhokṣyase (będziesz się radować).
tasmāt (dlatego) yuddhāya (dla walki) kṛta-niścayaḥ (ten, który postanowił) uttiṣṭha (powstań).

 

tłumaczenie polskie

Albo zabity niebiosa osiągniesz, albo zwyciężysz i będziesz radować się ziemią.
Dlatego zdecydowany walczyć, powstań Kuntjowicu!

 

analiza gramatyczna

hataḥ hata (han – zabijać) PP 1i.1 m.zabity;
av.lub, i, z drugiej strony, nawet jeśli, jednakże;
prāpsyasi pra-āp (osiągać) Fut. P 2c.1osiągniesz;
svargam svarga 2i.1 m.niebiosa (od: sūr – ranić, być stabilny, sūra – słońce, mędrzec, svar – niebo, svar-ga – wiodący do nieba);
jitvā ji (zwyciężać) absol.zwyciężywszy;
av.lub, i, z drugiej strony, nawet jeśli, jednakże;
bhokṣyase bhuj (radować się) Fut. Ā 2c.1będziesz się cieszyć;
mahīm mahī 2i.1 f.ziemią, potężną;
tasmāt av.dlatego (od: tat sn. 5i.1 m. – z tego);
uttiṣṭha ut-sthā (powstawać) Imperat. P 2c.1powstań;
kaunteya kaunteya 8i.1 m.o syny Kunti (od: kunti – lud Kuntiów, kuntī – Kunti, matka Pandowiców);
yuddhāya yuddha 4i.1 n.dla walki (od: yudh – walczyć);
kṛta-niścayaḥ kṛta-niścaya 1i.1 m.; BV: yena niścayaḥ kṛto ‘sti saḥten, przez którego pewność jest zyskana, ten który zadecydował (od: kṛ – robić, PP kṛta – uczyniony; niś-ci – decydować się, upewniać, niś-caya – pewność, przekonanie, pewna opinia);

 

warianty tekstu

prāpsyasi →prāpsyase (osiągniesz);
mahīm → bhuvam (przestwór);
kṛta-niścayaḥ → kṛta-niścayam (pewność);

 
 

Śāṃkara

Legenda:
fragmenty komentowanego wersetu
cytaty z różnych pism
wprowadzenie polemiki

Ponadto, gdy będziesz walczyć z Karną i innymi:

yuddhe punaḥ kriyamāṇe karṇādibhiḥ

Zabity niebiosa osiągniesz, a zwyciężywszy ziemią zawładniesz.
Dlatego powstań Kuntjowicu, do walki gotowy!

hato vā prāpsyasi svargaṃ jitvā vā bhokṣyase mahīm |
tasmād uttiṣṭha kaunteya yuddhāya kṛta-niścayaḥ ||2.37||

Zabity niebiosa osiągniesz, czyli gdy polegniesz, udasz się do niebios. A zwyciężywszy takich bohaterów jak Karna, zawładniesz ziemią. A więc w obydwu przypadkach tylko zyskasz. Gdy tak jest, zatem powstań Kuntjowicu, do walki gotowy: „Albo pokonam wrogów, albo umrę” – takie postanowienie [podejmij]. Oto znaczenie.

hato vā prāpsyasi svargam, hataḥ san svargaṃ prāpsyasi | jitvā vā karṇādīn śūrān bhokṣyase mahīm | ubhayathāpi tava lābha evety abhiprāyaḥ | yata evaṃ tasmāt uttiṣṭha kaunteya yuddhāya kṛta-niścayo jeṣyāmi śatrūn, mariṣyāmi vā iti niścayaṃ kṛtvety arthaḥ ||2.37||

 

Rāmānuja

ataḥ śūrasyātmanā pareṣāṃ hananam ātmano vā parair hananam ubhayam api śreyase bhavati ity āha—hato vā iti | dharma-yuddhe parair hataś cet tata eva parama-niḥśreyasaṃ prāpsyasi | parān vā hatvā akaṇṭakaṃ rajyaṃ bhokṣyase | anabhisaṃhita-phalasya yuddhākhyasya dharmasya parama-niḥśreyasopāyatvāt, tac ca parama-niḥśreyasaṃ prāpsyasi | tasmād yuddhāyodyogaḥ parama-puruṣārtha-lakṣaṇa-mokṣa-sādhanam iti niścitya tad-artham uttiṣṭha | kuntī-putrasya tavaitad eva yuktam ity abhiprāyaḥ

 

Śrīdhara

yad uktaṃ na caitad vidmaḥ [Gītā 2.6] iti tatrāha hato vety ādi | pakṣa-dvaye ‚pi tava lābha evety arthaḥ

 

Madhusūdana

nanu tarhi yuddhe gurv-ādi-vadha-vaśān madhyastha-kṛtā nindā tato nivṛttau tu śatru-kṛtā nindety ubhayataḥ pāśā rajjur ity āśaṅkya jaye parājaye ca lābha-dhrauvyād yuddhārtham evotthānam āvaśyakam ity āha hato veti | spaṣṭaṃ pūrvārdham | yasmād ubhayathāpi te lābhas tasmāj jeṣyāmi śatrūn mariṣyāmi veti kṛta-niścayaḥ san yuddhāyottiṣṭha | nayatara-phala-sandehe ‚pi yuddha-kartavyatāyā niścitatvāt | etena na caitad vidmaḥ kataran no garīyaḥ [Gītā 2.6] ity ādi parihṛtam

 

Viśvanātha

nanu yuddhe mama jaya eva bhāvīty api nāsti niścayaḥ | tataś ca kathaṃ yuddhe pravartitavyam ity ata āha hata iti

 

Baladeva

nanu yuddhe vijaya eva me syād iti niścayābhāvāt tato ‚haṃ nivṛtto ‚smīti cet tatrāha hato veti | pakṣa-dvaye ‚pi te lābha eveti bhāvaḥ

 
 

Michalski

Albo zabity osiągniesz niebo, albo zwyciężysz i ziemia będzie twoją, — powstań więc, Kauntejo, postanów walczyć!

 

Olszewski

Zabity, zyszczesz niebo; zwycięzca, posiądziesz ziemię. Powstań więc, synu Kunti, ze szczerem postanowieniem walki.

 

Dynowska

Poległy – osiągniesz niebo; zwycięzcą – posiądziesz radość ziemi. Więc powstań, o synu Kunti, i idź w bój!

 

Sachse


Jeśli zginiesz — zasłużysz na niebo,
jeśli zwyciężysz — zakosztujesz ziemskiego dobra.
Powstań więc, o synu Kunti,
i przystąp do walki!

 

Kudelska


Gdy cię zabiją – niebo osiągniesz, a gdy zwyciężysz – rozkosze ziemi;
Przeto powstań, synu Kunti, do walki gotów!

 

Rucińska

Gdy zginiesz, osiągniesz niebo. Zwyciężysz – posiądziesz ziemię.
Dlatego powstań, Kauntejo, tę walkę podjąć gotowy!

 

Szuwalska

Jeżeli zginiesz w walce, udasz się do nieba.
Jeśli jednak zwyciężysz, będziesz panem ziemi.
Walcz, więc, o synu Kunti!

 

Byrski

Zabity osiągniesz niebo. Zwyciężywszy – ziemię weźmiesz.
A więc powstań, Synu Kunti, pewien już, że walczyć będziesz.

 
 

BhG 2.38

sukha-duḥkhe same kṛtvā lābhālābhau jayājayau
tato yuddhāya yujyasva naivaṃ pāpam avāpsyasi

Update Required
To play the media you will need to either update your browser to a recent version or update your Flash plugin.

analiza syntaktyczna

tataḥ (wówczas) [tvam] (ty) sukha-duḥkhe (radość i cierpienie), lābhālābhau (zysk i stratę), jayājayau [ca] (oraz zwycięstwo i klęskę) same (tym samym) kṛtvā (uczyniwszy),
yuddhāya (do walki) yujyasva (bądź włączony).
evam (w ten sposób) pāpam (grzechu)na avāpsyasi (nie zyskasz).

 

tłumaczenie polskie

Tak samo traktuj radość i cierpienie, zysk i stratę, zwycięstwo i klęskę.
Wówczas walkę podejmij, a grzechu nie zyskasz.

 

analiza gramatyczna

sukha-dukhe sukha-duḥkha 2i.2 n.; DV: sukhaṃ ca duḥkhaṃ cetiradość i cierpienie (od: su – prefiks: dobry, wspaniały, piękny, szlachetny; kha – zagłębienie, otwór, piasta; su-kha – radość, szczęście; dur / dus – prefiks: trudny, zły, twardy; duḥ-kha – ból, cierpienie; dosłownie: dobre i złe zagłębienie [przez które przechodzi oś rydwanu], stąd poruszanie się gładko i z oporem;
lub od: su-sthā i duḥ-sthā);
same sama sn. 2i.2 n.tak samo, równo, jednakowo;
kṛtvā kṛ (robić) absol..uczyniwszy;
lābhālābhau lābha-a-lābha 2i.2 m.; DV: lābhaṃ ca alābhaṃ cetizysk i stratę (od: labh – zabierać, zdobywać; lābha – osiągnięcie, zdobycz);
jayājayau jaya-a-jaya 2i.2 m.; DV: jayaṃ ca ajayaṃ cetizwycięstwo i klęskę (od: ji – zwyciężać, jaya – zwycięstwo);
tataḥ av.od tego, stąd, następnie, po tym, wówczas (od: tat – ablativus nieodmienny zakończony na -tas);
yuddhāya yuddha 4i.1 n.dla walki (od: yudh – walczyć);
yujyasva yuj (włączyć się, zająć się) Imperat.. pass.. 2c.1bądź włączony, masz się zająć;
na av.nie;
evam av.w ten sposób;
pāpam pāpa 2i.1 n.grzechu, zła;
avāpsyasi ava-āp (osiągać) Fut.. P 2c.1osiągniesz;

 

warianty tekstu

yujyasva → yudhyasva (walcz);
naivaṃ → nainaṃ (nie tego);

 
 

Śāṃkara

Legenda:
fragmenty komentowanego wersetu
cytaty z różnych pism
wprowadzenie polemiki

Posłuchaj teraz rady skierowanej do walczącego, który traktuje walkę jako powinność (svadharma):

tatra yuddhaṃ svadharma ity evaṃ yudhyamānasyopadeśam imaṃ sṛṇu

Tak samo szczęście i cierpienie traktuj, zysk, stratę, zwycięstwo i klęskę.
Wówczas walkę podejmij, a grzechu z pewnością nie zyskasz.

sukha-duḥkhe same kṛtvā lābhālābhau jayājayau |
tato yuddhāya yujyasva naivaṃ pāpam avāpsyasi ||2.38||

Tak samo, czyli na równi, szczęście i cierpienie traktuj – nie bierz pod uwagę namiętności i awersji. Podobnie na równi traktuj zysk i stratę oraz zwycięstwo i klęskę. Wówczas walkę podejmij, czyli zabijaj, a z pewnością tak walcząc grzechu nie zyskasz. Owa rada [związana z podjęciem walki] jest drugorzędna (prāsaṅgika).

sukha-duḥkhe same tulye kṛtvā, rāga-dveṣāv apy akṛtvety etat | tathā lābhālābhau jayājayau ca samau kṛtvā tato yuddhāya yujyasva ghaṭāsva | na evaṃ yuddhaṃ kurvan pāpam avāpsyasi | ity eṣa upadeśaḥ prāsaṅgikaḥ ||2.38||

 

Rāmānuja

mumukṣor yuddhānuṣṭhana-prakāram āha—sukha iti | evaṃ dehātiriktam aspṛṣṭa-samasta-deha-svabhāvaṃ nityam ātmānaṃ jñātvā yuddhe cāvarjanīya-śastra-pātādi-nimitta-sukha-duḥkhārtha-lābhālābha-jaya-parajayeṣu avikṛta-buddhiḥ svargādi-phalābhisandhi-rahitaḥ kevala-kārya-buddhyā yuddham ārabhasva | evaṃ kurvāṇo na pāpam avāpsyasi pāpaṃ duḥkha-rūpaṃ saṃsāraṃ nāvāpsyasi | saṃsāra-bandhān mokṣyase ity arthaḥ

 

Śrīdhara

yad apy uktaṃ pāpam evāśrayed asmān [Gītā 1.36] iti tatrāha sukha-duḥkhe ity ādi | sukha-duḥkhe same kṛtvā | tathā tayoḥ kāraṇa-bhūtau lābhālābhāv api | tayor api kāraṇa-bhūtāu jayājayāv api samau kṛtvā | eteṣāṃ samatve kāraṇaṃ harṣa-viṣāda-rāhityam | yujyasva sannadho bhava | sukhādy-abhilāsaṃ hitvā svadharma-buddhyā yudhyamānaḥ pāpaṃ na prāpsyasīty arthaḥ

 

Madhusūdana

nanv evaṃ svargam uddiśya yuddha-karaṇe tasya nityatva-vyāghātaḥ | rājyam uddiśya yuddha-karaṇe tv artha-śāstratvād dharma-śāstrāpekṣayā daurbalyaṃ syāt | tataś ca kāmyasyākaraṇe kutaḥ pāpaṃ dṛṣṭārthasya guru-brāhmaṇādi-vadhasya kuto dharmatvaṃ, tathā cātha ced iti ślokārtho vyāhata iti cet tatrāha sukha-duḥkhe iti |
samatā-karaṇaṃ rāga-dveṣa-rāhityam | sukhe tat-kāraṇe lābhe tat-kāraṇe lābhe tat-kāraṇe jaye ca rāgam akṛtvā, evaṃ duḥkhe tad-dhetāv alābhe tad-dhetāv ajaye ca dveṣam akṛtvā tato yuddhāya yujyasva sannadhau bhava | evaṃ sukha-kāmanāṃ duḥkha-nivṛtti-kāmanāṃ vā vihāya svadharma-buddhyā yudhyamāno guru-brāhmaṇādi-vadha-nimittaṃ nitya-karmākaraṇa-nimittaṃ ca pāpaṃ na prāpsyasi | yas tu phala-kāmanayā karoti sa guru-brāhmaṇādi-vadha-nimittaṃ pāpaṃ prāpnoti yo vā na karoti sa nitya-karmākaraṇa-nimittam | ataḥ phala-kāmanām antareṇa kurvann ubhaya-vidham api pāpaṃ na prāpnotīti prāg eva vyākhyāto ‚bhiprāyaḥ | hato vā prāpsyasi svargaṃ jitvā vā bhokṣyase mahīm [Gītā 2.37] iti svānuṣaṅgika-phala-kathanam iti na doṣaḥ | tathā ca āpastambaḥ smarati – tad yathāmre phalārthe nimitte chāyā-gandhāvanūtpadyete evaṃ dharmaṃ caryamāṇam arthā anūtpadyante no ced anūtpadyante na dharma-hānir bhavati iti | ato yuddha-śāstrasyārtha-śāstratvābhāvāt pāpam evāśrayed asmān [Gītā 1.36] ity ādi nirākṛtaṃ bhavati

 

Viśvanātha

tasmāt tava sarvathā yuddham eva dharmas tad api yad imaṃ pāpa-kāraṇam āśaṅkase, tarhi mattaḥ pāpānutpatti-prakāraṃ śikṣitvā yudhyasvety āha sukha-duḥkhe same kṛtvā | tad-dhetur lābhālābhau rājya-lābha-rāja-cyūtī api | tad-dhetur jayājayāv api samau kṛtvā vivekena tulyau vibhāvety arthaḥ | tataś caivaṃ-bhūta-sāmya-lakṣaṇe jñānavatas tava pāpaṃ naiva bhavet | yad vakṣyate lipyate na sa pāpena padma-patram ivāmbhasā [Gītā 5.10] iti

 

Baladeva

nanu atha cet tvam ity ādi-padyārtho vyāhṛtaḥ | rājyādy-uddeśena kṛtasya yuddhasya guru-viprādi-vināśa-hetutvena pāpotpādakatvād iti cen mumukṣu-vartmanā yuddhamānasya tava tad-vināśa-hetukaṃ pāpaṃ na syād ity āha sukheti | sāmya-karaṇam iha tatra tatra nirvikāratvaṃ bodhyam | sukhe tad-dhetau jaye ca rāgam akṛtvā duḥkhe tad-dhetāv alābhe tad-dhetau parājaye ca dveṣam akṛtvā tatra tatra nirvikāra-cittaḥ san tato yuddhāya yujyasva | kevala-svadharma-dhiyā yoddhum udyukto bhavety arthaḥ | evaṃ mumukṣu-rītyā yoddhā tvaṃ pāpaṃ tad-vināśa-hetukaṃ nāvāpsyasi | phalecchuḥ san yo yudhyate sa tat-pāpaṃ vindati | vijñānārthī tu purātanam ananta-pāpam apanudatīty arthaḥ |
nanu phala-rāgaṃ vinā duṣkare yuddha-dānādau kathaṃ pravṛttir iti ced anantātmānanda-rāgaṃ tatra pravartakaṃ gṛhāṇa rājyādy-anurāgam iva bhṛgu-pāte

 
 

Michalski

Wyrusz do boju jednako obojętny na radość i cierpienie, korzyść i utratę, zwycięstwo i klęskę, a wtedy hańby nie ściągniesz na siebie!

 

Olszewski

Uważaj za jedno przyjemność i przykrość, wygraną i stratę, zwycięstwo i porażkę i cały oddaj się bitwie; w ten sposób unikniesz grzechu.

 

Dynowska

Radość i ból, zdobycz i utratę, zwycięstwo i klęskę przyjmując jednakowo – walcz, a unikniesz grzechu.

 

Sachse


Jedną miarą mierząc szczęście i nieszczęście,
zysk i stratę, zwycięstwo i klęskę,
przyłącz się do walki
a nie skalasz się złem!

 

Kudelska


Przyjmując jednako szczęście i nieszczęście, zysk i stratę,
Zwycięstwo i klęskę – do walki się szykuj, a grzech cię nie splami.

 

Rucińska

Za jedno miej ból i radość, zysk, stratę, zwycięstwo, klęskę
I wtedy przystąp do walki – a nie obciążysz się grzechem!

 

Szuwalska

Walcz dla walki samej.
Nie myśl już o nieszczęściu ani o radości,
Ani o tym, co zyskać czy utracić możesz.
Zwycięstwo i przegrana niech ci jednym będą,
Wtedy grzech cię nie splami. Oto cała prawda.

 

Byrski

Radość, smutek, zysk i stratę, i zwycięstwo, i przegraną
Ważąc równo, gotów walczyć, nie popełnisz grzechu wtedy.

 
 

BhG 2.39

eṣā te bhihitā sāṃkhye buddhir yoge tv imāṃ śṛṇu
buddhyā yukto yayā pārtha karma-bandhaṃ prahāsyasi

Update Required
To play the media you will need to either update your browser to a recent version or update your Flash plugin.

analiza syntaktyczna

he pārtha(Prythowicu!),
sāṃkhye(w sankhji) eṣā(ta) buddhiḥ (roztropność) te(tobie)abhihitā (przedstawiona).
yoge tu(z drugiej strony w jodze)imām (o niej) śṛṇu (słuchaj).
yayā (dzięki której)buddhyā(dzięki roztropności) yuktaḥ (zaprzężony) [san] (będący) karma-bandham(więzy czynu) prahāsyasi(porzucisz).

 

tłumaczenie polskie

Prythowicu, roztropność ta została przedstawiona tobie w sankhji,
teraz posłuchaj o niej w [kategoriach] jogi.
Gdy dzięki tej roztropności staniesz się zaprzężony, porzucisz więzy czynu.

 

analiza gramatyczna

eṣā etat sn. 1i.1 f.ta;
te yuṣmat sn. 4i.1tobie (skrócona forma od: tubhyam);
abhihitā abhihitā (abhi-dhā nazywać, mówić) PP 1i.1 f.powiedziana, przedstawiona;
sāṃkhye sāṃkhya 7i.1 n.w sankhji (od: sam-khyā – liczyć, sāmkhya – związany z liczbami, racjonalny, jedna ze szkół filozofii indyjskiej);
buddhiḥ buddhi 1i.1 f.roztropność, rozum, myśl, rozsądek, intelekt, percepcja, poznanie, idea, pogląd (od: budh – budzić, rozumieć, percepować);
yoge yoga 7i.1 m.w jodze (od: yuj – zaprzęgać, łączyć, yoga – przyłączanie, zaprzęgnięcie, zastosowanie, metoda, środki, jedna ze szkół filozofii indyjskiej);
tu av.ale, wtedy, z drugiej strony, i;
imām idam sn. 2i.1 f.;
śṛṇu śru (słuchać) Imperat. P 2c.1słuchaj;
buddhyā buddhi 3i.1 f.przez / z: roztropnością, rozumem, myślą, rozsądkiem, intelektem, percepcją, poznaniem, ideą, poglądem (od: budh – budzić, rozumieć, percepować);
yuktaḥ yukta (yuj – zaprzęgać, łączyć) PP 1i.1 m.połączony, zaprzężony;
yayā yat sn. 3i.1 f.z którą lub dzięki której;
pārtha pārtha 8i.1 m.o synu Prythy (od: pṛth – rozszerzać, pṛthā – Kunti, matka Pandowiców);
karma-bandham karma-bandha 2i.1 m.; TP: karmaṇo bandham itiwięzy czynu (od: kṛ – robić, karman – czyn, działanie i jego skutki; bhandh – wiązać, pętać, bandha – pętanie, więzy, więzienie);
prahāsyasi pra- (pozostawiać, porzucać) Fut. P 2c.1porzucisz;

 

warianty tekstu

yayā → yathā (jak);

 
 

Śāṃkara

Legenda:
fragmenty komentowanego wersetu
cytaty z różnych pism
wprowadzenie polemiki

Jedynie po to, by usunąć rozpacz i omroczenie, ukazał światową argumentację we fragmencie zaczynającym się od słów „Gdy rozważysz prawość własną” (BhG 2.31), a nie [mając na względzie] rzeczywisty cel. Teraz będzie ukazany absolutny ogląd (paramārtha). Dlatego mówi podsumowując: „Koncept ten… poznałeś…” (BhG 2.39), by ukazać podział przedmiotu rozważań księgi (śāstra-viṣaya-vibhāga).

śoka-mohāpanayanāya laukiko nyāyaḥ svadharmam api cāvekṣya (BhG 2.31) ity ādyaiḥ lokair uktaḥ, na tu tātparyeṇa | paramārtha-darśanam iha prakṛtam | tac coktam upasaṃhriyate – eṣā te ’bhihitā iti śāstra-viṣaya-vibhāga-pradarśanāya |

Dwojaki podział przedmiotu rozważań księgi przedstawiony w tym miejscu, jeszcze raz będzie zaprezentowany słowami: „Sankhjaikowie [zyskują ją] dzięki jodze wiedzy, a jogini dzięki jodze czynu” (BhG 3.3). [Autor] czyni to, by łatwiej kontynuować [rozważania] nad przedmiotem dwojakiej wiary [zaprezentowanej] w księdze i aby ten przedmiot łatwiej zrozumieli słuchacze. Dlatego mówi:

iha hi pradarśite punaḥ śāstra-viṣaya-vibhāge upariṣṭāt jñāna-yogena sāṃkhyānāṃ karma-yogena yoginām (BhG 3.3) iti niṣṭhā-dvaya-viṣayaṃ śāstraṃ sukhaṃ pravartiṣyate, śrotāraś ca viṣaya-vibhāgena sukhaṃ grahīṣyanti ity ata āha

Koncept ten w kategoriach sankhji poznałeś, o nim w jodze posłuchaj.
Gdy go opanujesz, Prythowicu, więzy czynu porzucisz.

eṣā te ’bhihitā sāṃkhye buddhir yoge tv imāṃ śṛṇu |
buddhyā yukto yayā pārtha karmabandhaṃ prahāsyasi ||2.39||

Ów koncept (buddhir), czyli wiedza (jñāna), która bezpośrednio jest przyczyną usunięcia zła (doṣa) – kołowrotu wcieleń wynikłego z rozpaczy i omroczenia, tobie została przedstawiona, czyli wysłowiona, w kategoriach sankhji, która jest przedmiotem rozważań z absolutnego oglądu (paramārtha-vastu-viveka-viṣaya).

eṣā te tubhyam abhihitā uktā sāṃkhye paramārtha-vastu-viveka-viṣaye buddhir jñānaṃ sākṣāt śoka-mohādi-saṃsāra-hetu-doṣa-nivṛtti-kāraṇam |

Następnie słuchaj o nim, czyli o wzmiankowanym koncepcie, w kategoriach jogi – środka do osiągnięcia [celu] – rozpoczynającej się od odrzucenia przeciwieństw dzięki braku lgnięcia, a polegającej na wielbienie Władcy (īśvara) oraz jodze czynu – jodze wiodącej do skupienia (samādhi), ale opartej na działaniu.

yoge tu tat-prāpty-upāye niḥsaṅgatayā dvandva-prahāṇa-pūrvakam īśvarārādhanārthe karma-yoge karmānuṣṭhāne samādhi-yoge cemām anantaram evocyamānāṃ buddhiṃ śṛṇu |

Ów koncept [autor] wychwala w celu wzbudzenia atrakcji [ku niemu]: o Prytchowicu gdy uzbroisz się w ów koncept, czyli przedmiot jogi, wówczas więzy czynu, czyli więzy wynikłe z prawych i nieprawych działań, porzucisz, a stanie się to dzięki wiedzy mającej swe źródło w zadowoleniu Władcy (īśvara-prasāda).

tāṃ ca buddhiṃ stauti prarocanārthaṃ – buddhyā yayā yoga-viṣayayā yuktaḥ, he pārtha, karma-bandhaṃ karmaiva dharmādharmākhyo bandhaḥ karma-bandhas taṃ prahāsyasi īśvara-prasāda-nimitta-jñāna-prāpter ity abhiprāyaḥ ||2.39||

 

Rāmānuja

evam ātma-yāthātmya-jñānam upadiśya tat-pūrvakaṃ mokṣa-sādhana-bhūtaṃ karma-yogaṃ vaktum ārabhate—eṣā iti | saṃkhyā buddhiḥ | buddhyāvadhāraṇīyam ātma-tattvaṃ sāṃkhyam | jñātavye ātma-tattve taj-jñānāya yā buddhiḥ abhidheyā na tv evāham [gītā 2.12] ity ārabhya tasmāt sarvāṇi bhūtāni [gītā 2.30] ity antena, sā eṣā abhihitā |
ātma-jñāna-pūrvaka-mokṣa-sādhana-bhūta-karmānuṣṭhāne yo buddhi-yogo vaktavyaḥ, sa iha yoga-śabdenocyate | dūreṇa hy avaraṃ karma buddhi-yogāt [gītā 2.49] iti hi vakṣyate | tatra yoge yā buddhiḥ vaktavyā tām imām abhidhīyamānāṃ śṛṇu, yayā buddhyā yuktaḥ karma-bandhaṃ prahāsyasi | karmaṇā bandhaḥ karma-bandhaḥ, saṃsāra-bandha ity arthaḥ

 

Śrīdhara

upadiṣṭaṃ jñāna-yogam upasaṃharaṃs tat-sādhanaṃ karma-yogaṃ prastauti eṣety ādi | samyak khyāyate prakāśyate vastu-tattvam anayeti saṅkhyā samyak jñānam | tasyāṃ prakāśamānam ātma-tattvaṃ sāṅkhyam | tasmin karaṇīyā buddhir eṣā tavābhihitā | evam abhihitāyām api tava ced ātma-tattvam aparokṣaṃ na bhavati tarhy antaḥkaraṇa-śuddhi-dvārā ātma-tattvāparokṣārthaṃ karma-yoga tv imāṃ buddhiṃ śṛṇu | yayā buddhyā yuktaḥ parameśvarārpita-karma-yogena śuddhāntaḥkaraṇaḥ san tat-prasāda-labdhāparokṣa-jñānena karmātmakaṃ bandhaṃ prakarṣeṇa hāsyasi tyakṣyasi

 

Madhusūdana

nanu bhavatu svadharma-buddhyā yudhyamānasya pāpābhāvaḥ, tathāpi na māṃ prati yuddha-kartavyatopadeśas tavocitaḥ | ya enaṃ vetti hantāraṃ [Gītā 2.19] ity ādinā kathaṃ sa puruṣaḥ pārtha kaṃ ghātayati hanti kam [Gītā 2.21] ity antena viduṣaḥ sarva-karma-pratikṣepāt | na hy akartr-bhoktṛ-śuddha-svarūpo ‚ham asmi yuddhaṃ kṛtvā tat-phalaṃ bhokṣya iti ca jñānaṃ sambhavati virodhāt | jñāna-karmaṇoḥ samuccayāsambhavāt prakāśa-tamasor iva | ayaṃ cārjunābhiprāyo jyāyasī ced ity atra vyakto bhaviṣyati | tasmād ekam eva māṃ prati jñānasya karmaṇaś copadeśo nopapadyata iti cet, na | vidvad-avidvad-avasthā-bhedena jñāna-karmopadeśopapatter ity āha bhagavān eṣeti |
eṣā na tv evāham ity ādy-eka-viṃśati-ślokais te tubhyam abhihitā sāṅkhye samyak khyāyate sarvopādhi-śūnyatayā pratipādyate paramātma-tattvam anayeti saṅkhyopaniṣat tayaiva tāparya-parisamāptyā pratipādyate yaḥ sa sāṅkhya aupaniṣadaḥ puruṣa ity arthaḥ | tasmin buddhis tan-mātra-viṣayaṃ jñānaṃ sarvānartha-nivṛtti-kāraṇaṃ tvāṃ prati mayoktaṃ naitādṛśa-jñānavataḥ kvacid api karmocyate | tasya kāryaṃ na vidyata iti vakṣyamāṇatvāt |
yadi punar evaṃ mayokte ‚pi tavaiṣā buddhir nodeti citta-doṣāt, tadā tad-apanayenātma-tattva-sākṣātkārāya karma-yoga eva tvayānuṣṭheyaḥ | tasmin yoge karma-yoge tu karaṇīyām imāṃ sukha-duḥkhe same kṛtvā ity atroktāṃ phalābhisandhi-tyāga-lakṣaṇāṃ buddhiṃ vistareṇa mayā vakṣyamāṇāṃ śṛṇu | tu-śabdaḥ pūrva-buddher yoga-viṣayatva-vyatireka-sūcanārthaḥ | tathā ca śuddhāntaḥ-karaṇaṃ prati jñānopadeśo ‚śuddhāntaḥ-karaṇaṃ prati karmopadeśa iti kutaḥ samuccaya-śaṅkayā virodhāvakāśa ity abhiprāyaḥ |
yoga-viṣayāṃ buddhiṃ phala-kathanena stauti – yathā vyavasāyātmikayā buddhyā karmasu yuktas tvaṃ karma-nimittaṃ bandha-nāśāyāśuddhi-lakṣaṇaṃ jñāna-pratibandhaṃ prakarṣeṇa punaḥ pratibandhānutpatti-rūpeṇa hāsyasi tyakṣyasi | ayaṃ bhāvaḥ – karma-nimitto jñāna-pratibandhaḥ karmaṇaiva dharmākhyenāpanetuṃ śakyate dharmeṇa pāpam apanudati [Mahānā 13.6] iti śruteḥ | śravaṇādi-lakṣaṇo vicāras tu karmātmaka-pratibandha-rahitasyāsambhāvanādi-pratibandhaṃ dṛṣṭa-dvāreṇāpanayatīti na karma-bandha-nirākaraṇāyopadeṣṭuṃ śakyate | ato ‚tyanta-malināntaḥ-karaṇatvād bahir aṅga-sādhanaṃ karmaiva tvayānuṣṭheyaṃ, nādhunā śravaṇādi-yogyatāpi tava jātā | dūre tu jñāna-yogyateti | tathā ca vakṣyati – karmaṇy evādhikāras te [Gītā 2.47] iti | etena sāṅkhya-buddher antaraṅga-sādhanaṃ śravaṇādi vihāya bahiraṅga-sādhanaṃ karmaiva bhagavatā kim ity arjunāyopadiśyata iti nirastam | karma-bandhaṃ saṃsāram īśvara-prasāda-nimitta-jñāna-prāptyā prahāsyasīti prācāṃ vyākhyāne tv adhyāhāra-doṣaḥ karma-pada-vaiyarthyaṃ ca parihartavyam

 

Viśvanātha

upadiṣṭaṃ jñāna-yogam upasaṃharati eṣeti | samyak khyāyate prakāśyate vastu-tattvam aneneti sāṅkhyaṃ samyak jñānam | tasmin karaṇīyā buddhir eṣa kathitā | adhunā yoge bhakti-yoge imāṃ vakṣyamāṇāṃ buddhiṃ karaṇīyāṃ śṛṇu, yayā bhakti-viṣayiṇyā buddhyā yuktaḥ sahitaḥ | karma-bandhaṃ saṃsāram

 

Baladeva

uktaṃ jñāna-yogam upasaṃharan tad-upāyaṃ niṣkāma-karma-yogaṃ vaktum ārabhate eṣeti | saṅkhyopaniṣat samyak khyāyate nirūpyate tattvam anayā iti nirukteḥ | tayā pratipādyam ātma-yāthātmyaṃ sāṅkhyam | śaiṣikān tasmin kartavyaiṣā buddhis tavābhihitā | ne tv evāhaṃ ity ādinā tasmāt sarvāṇi bhūtāni ity antena | sā cet tava citta-tad-doṣān nābhyudeti tarhi yoge tam etaṃ vedānuvacanena brāhmaṇā vividiṣanti yajñena dānena tapasā nāśakena ity ādi śruty-uktāntargata-jñāne niṣkāma-karma-yoge kartavyām imāṃ vakṣyamāṇāṃ buddhiṃ śṛṇu | phaloktyā tāṃ stauti yayeti | karmāṇi kurvāṇas tvaṃ bhagavad-ājñayā mahā-prayāsāni karmāṇi kurvaṃs tat-tad-uddeśa-mahimnā tvad-antar-abhyuditayātma-jñāna-niṣṭhayā saṃsāraṃ tariṣyasīti | paśu-putra-rājyādi-phalakaṃ karma sa-kāmaṃ jñāna-phalakaṃ tu tan-niṣkāmam iti śāstre ‚smin paribhāṣyate

 
 

Michalski

Oto jest poznanie ugruntowane na Rozwadze, — wysłuchaj, jakie jest poznanie, ugruntowane na Oddaniu, a uzbrojony tym poznaniem z więzów swych czynów się wybawisz.

 

Olszewski

Wyłożyłem ci naukę według zasad Rozumu (Sankhya); wysłuchaj jej również według nauki Jedności (Yoga). Oddawszy się jej praktykom, obrzucisz owoc czynu, który nie czem innem jest, jak łańcuchem.

 

Dynowska

Taką jest wiedza wyłożona wedle Sankhii nauki, usłyszysz teraz o mądrości Jogi; gdy się w nią wżyjesz, o Parto, skruszysz czynu okowy, nie przestając działać.

 

Sachse


Oto nauka, którą ci przedstawiłem w teorii.
Posłuchaj jednak i tej, która wypływa z praktyki.
Posłuszny tej nauce
porzucisz, synu Prithy, więzy czynu.

 

Kudelska


Mądrość, którą tu tobie przekazałem, to nauka sankhji,
Posłuchaj teraz mądrości jogi, gdy świadomość twoja w niej się zjednoczy, porzucisz więzy czynu.

 

Rucińska

Otom objaśnił cię w sankhji, teraz o jodze posłuchaj.
Gdy rozum w niej skupisz, Partho, uwolnisz się z więzów czynu!

 

Szuwalska

Logiczna analiza. A teraz wyjaśnię,
Jak uwolnić się można od skutków działania.
Posłuchaj, synu Kunti. Wyjdź z niewoli pracy.

 

Byrski

Mając takie przekonanie pęta dzieł otrząśniesz, Partho!
Przekonanie to w teorii wyłożyłem ci a teraz
Posłuchaj jak się w tym ćwiczyć.

 
 

BhG 2.40

nehābhikrama-nāśo sti pratyavāyo na vidyate
svalpam apy asya dharmasya trāyate mahato bhayāt

Update Required
To play the media you will need to either update your browser to a recent version or update your Flash plugin.

analiza syntaktyczna

iha (tutaj) [yoge] (w jodze) abhikrama-nāśaḥ (strata przedsięwzięcia)na asti (nie jest),
pratyavāyaḥ (zmniejszanie się, przewina) na vidyate (nie istnieje).
asya (tej) dharmasya (dharmy) sv-alpam api (nawet mało)mahataḥ (od wielkiego) bhayāt (od strachu) trāyate (ratuje).

 

tłumaczenie polskie

Tutaj w rozpoczętym dziele nie ma straty i błąd nie istnieje.
Nawet odrobina owej dharmy ratuje od wielkiego strachu.

 

analiza gramatyczna

na av.nie;
iha av.tutaj (w jodze);
abhikrama-nāśaḥ abhi-krama-nāśa 1i.1 m.; TP: abhikramasya karmaṇo nāśaḥ iti strata rozpoczętych działań (od: abhi-kram – podchodzić, atakować, przedsiębrać, zaczynać, abhikrama – zbliżenie się, przedsięwzięcie; naś – niszczeć, znikać, nāśa – zniszczenie, strata);
asti as (być) Praes. P 1c.1jest;
pratyavāyaḥ pratyavāya 1i.1 m.zmniejszenie, odwrotność, przeciwność, przeszkoda, zawód, grzech, wykroczenie (od: prati-ava-i – iść w odwrotnym kierunku, cofać się);
na av.nie;
vidyate vid (być, istnieć) Praes. Ā 1c.1istnieje;
svalpam sv-alpa 1i.1 n.bardzo mało, odrobina;
api av.jak również, także, co więcej, nawet;
asya idam sn. 6i.1 m.tego;
dharmasya dharma 6i.1 m.dharmy (od: dhṛ – dzierżyć, posiadać);
trāyate trai (chronić) Praes. Ā 1c.1chroni, ratuje;
mahataḥ mahant 5i.1 m.od wielkiego (mah – powiększać);
bhayāt bhaya 5i.1 n.od strachu (od: bhī – straszyć);

 

warianty tekstu

nehābhikrama-nāśo → nehātikrama-nāśo (nie tutaj strata w przekraczaniu);
vidyate → dṛśyate (jest widoczna);

 
 

Śāṃkara

Legenda:
fragmenty komentowanego wersetu
cytaty z różnych pism
wprowadzenie polemiki

Co więcej:

kiṃ cānyat

Tu nie ma straty w wysiłku i [człowiek] się już nie cofa.
Drobina owego prawa od strachu wielkiego ratuje.

nehābhikrama-nāśo ’sti pratyavāyo na vidyate |
svalpam apy asya dharmasya trāyate mahato bhayāt ||2.40||

Tu, czyli na ścieżce wyzwolenia, w jodze czynu, nie ma straty w wysiłku. Wysiłek to podjęte dzieło czy przedsięwzięcie. Nie traci się go, jak [ma to miejsce], np. podczas uprawy roli. Znaczy to, że w podjętej praktyce jogi nie ma niepewnego rezultatu.

neha mokṣa-mārge karma-yoge abhikrama-nāśo ’bhikramaṇam abhikramaḥ prārambhas tasya nāśo nāsti yathā kṛṣyādeḥ | yoga-viṣaye prārambhasya na anaikāntika-phalatvam ity arthaḥ |

Co więcej, nie ma też cofania się, jak [może mieć to miejsce] w zabiegach medycznych. A drobina owego prawa – wypełnianie praktyk jogi, ratuje, czyli ocala, od wielkiego strachu – od strachu przed kołowrotem wcieleń charakteryzującym się narodzinami, śmiercią i pozostałymi [stanami].

kiṃ ca pi cikitsāvat pratyavāyo vidyate bhavati | kiṃ tu svalpam api asya dharmasya yoga-dharmasya anuṣṭhitaṃ trāyate rakṣati mahataḥ bhayāt saṃsāra-bhayāt janma-maraṇādi-lakṣaṇāt ||2.40||

 

Rāmānuja

vakṣyamāṇa-buddhi-yuktasya karmaṇo māhātmyam āha—neha iti | iha karma-yoge nābhikrama-nāśo’sti | abhikrama ārambhaḥ | nāśaḥ phala-sādhana-bhāva-nāśaḥ | ārabdhasyāsamāptasya vicchinnasyāpi na niṣphalatvam | ārabdhasya vicchede pratyavāyo’pi na vidyate | asya karma-yogākhyasya sva-dharmasya svalpāṃśo’pi mahato bhayāt saṃsāra-bhayāt trāyate | ayam arthaḥ—pārtha naiveha nāmutra vināśas tasya vidyate [gītā 6.40] ity uttaratra prapañcayiṣyate | anyāni hi laukikāni vaidikāni ca sādhanāni vicchinnāni na hi phala-prasavāya bhavanti pratyavāyāya ca bhavanti

 

Śrīdhara

nanu kṛṣyādivat karmaṇāṃ kadācid vighna-bāhulyena phale vyabhicārāt mantrādy-aṅga-vaiguṇyena ca pratyavāya-sambhavaāt kutaḥ karma-yogena karma-bandha-prahāṇam | tatrāha nehety ādi | iha niṣkāma-karma-yoge abhikramasya prārambhasya nāśo niṣphalatvaṃ nāsti | pratyavāyaś ca na vidyate | īśvaroddeśenaiva vighna-vaiguṇyādy-asambhavāt | kiṃ cāsya dharmasya īśvarārādhanārtha-karma-yogasya svalpam apy upakrama-mātram api kṛtaṃ mahato bhayāt saṃsāra-lakṣaṇāt trāyate rakṣati | na tu kāmya-karmavat kiñcid aṅga-vaikguṇyādinā naiṣphalyam asyety arthaḥ

 

Madhusūdana

nanu tam etaṃ vedānuvacanena brāhmaṇā vividiṣanti yajñena dānena tapasānāśakena [BAU 4.4.22] iti śrutyā vividiṣāṃ jñānaṃ coddiśya saṃyoga-pṛthaktva-nyāyena sarva-karmaṇāṃ viniyogāt tatra cāntaḥ-karaṇa-śuddher dvāratvān māṃ prati karmānuṣṭhānaṃ vidhīyate | tatra tad yatheha karma-jito lokaḥ kṣīyata evam evāmutra puṇya-jito lokaḥ kṣīyate [Chā 8.1.6] iti śruti-bodhitasya phala-nāśasya sambhāvāj jñānaṃ vividiṣāṃ coddiśya kriyamāṇasya yajñādeḥ kāmyatvāt sarvāṅgopasaṃhāreṇānuṣṭheyasya yat kiṃcid aṅgāsampattāv api vaiguṇyāpatter yajñenety ādi-vākya-vihitānāṃ ca sarveṣāṃ karmaṇām ekena puruṣāyuṣa-paryavasāne ‚pi kartum aśakyatvāt kutaḥ karma-bandhaṃ prahāsyasīti-phalaṃ pratyāśety ata āha bhagavān neheti |
abhikramyate karmaṇā prārabhyate yat phalaṃ so ‚bhikramas tasya nāśas tad yathehety ādinā pratipādita iha niṣkāma-karma-yoge nāsti | etat-phalasya śuddheḥ pāpa-kṣaya-rūpatvena loka-śabda-vācya-bhogyatvābhāvena ca kṣayāsambhavāt | vedana-paryantāyā eva vividiṣāyāḥ karma-phalatvād vedanasya cāvyavadhānenājñāna-nivṛtti-phala-janakasya phalam ajanayitvā nāśāsambhavād iha phala-nāśo nāstīti sādhūktam | tad uktaṃ –
tad yatheheti yā nindā sā phale na tu karmaṇi |
phalecchāṃ tu parityajya kṛtaṃ karma viśuddhi-kṛt || iti |
tathā pratyavāyo ‚ṅga-vaiguṇya-nibandhanaṃ vaiguṇyam iha na vidyate tam iti vākyena nityānām evopātta-durita-kṣaya-dvāreṇa vividiṣāyāṃ viniyogāt | tatra ca sarvāṅgopasaṃhāra-niyamābhāvāt | kāmyānām api saṃyoga-pṛthaktva-nyāyena viniyoga iti pakṣe ‚pi phalābhisandhi-rahitatvena teṣāṃ nitya-tulyatvāt | nahi kāmya-nityāgnihotrayoḥ svataḥ kaścid viśeṣo ‚sti | phalābhisandhi-tad-abhāṣābhyām eva tu kāmyatva-nityatva-vyapadeśaḥ | idaṃ ca pakṣa-dvayam uktaṃ vārtike –
vedānuvacanādīnām aikātmya-jñāna-janmane |
tam etam iti vākyena nityānāṃ vakṣyate vidhiḥ ||
yad vā vividiṣārthatvaṃ kāmyānām api karmaṇām |
tam etam iti vākyena saṃyogasya pṛthaktvataḥ || iti |
tathā ca phalābhisandhinā kriyamāṇa eva karmaṇi sarvāṅgopa-saṃhāra-niyamāt tad-vilakṣaṇe śuddhy-arthe karmaṇi pratinidhyādinā samāpti-sambhavān nāṅga-vaiguṇya-nimittaḥ pratyavāyo ‚stīty arthaḥ | tathāsya śuddhy-arthasya dharmasya tam etam ity ādi-vākya-vihitasya madhye svalpam api saṅkhyayetikartavyatayā vā yathā-śakti-bhagavad-ārādhanārthaṃ kiṃcid apy anuṣṭhitaṃ san mahataḥ saṃsāra-bhayāt trāyate bhagavat-prasāda-sampādanenānuṣṭhātāraṃ rakṣati |
sarva-pāpa-prasakto ‚pi dhyāyan nimiṣam acyutam |
bhūyas tapasvī bhavati paṅki-pāvana-pāvanaḥ || ity ādi smṛteḥ |
tam etam iti vākye samuccaya-vidhāyakābhāvāc cāśuddhi-tāratamyād evānuṣṭhāna-tāratamyopapatter yuktam uktaṃ karma-bandhaṃ prahāsyasi

 

Viśvanātha

atra yogo dvividhaḥ śravaṇa-kīrtanādi-bhakti-rūpaḥ, śrī-bhagavad-arpita-niṣkāma-karma-rūpaś ca | tatra karmaṇy evādhikāraḥ ity ataḥ prāg bhakti-yoga eva nirūpyate | nistraiguṇyo bhavārjuna ity ukter bhakter eve triguṇātītatvāt tayaiva puruṣo nistraiguṇyo bhavatīty ekādaśa-skandhe prasiddheḥ | jñāna-karmaṇos tu sāttvikatva-rājasatvābhyāṃ nistraiguṇyatvānupapatter bhagavad-arpita-lakṣaṇā bhaktis tu karmaṇo vaiphalyābhāva-mātraṃ pratipādayati, na tu svasya bhakti-vyapadeśaṃ prādhānyābhāvād eva | yadi ca bhagavad-arpitaṃ karmāpi bhaktir eveti mataṃ, tadā karma kiṃ syāt ? yad-bhagavad-anarpita-karma, tad eva karmeti cen, na |
naiṣkarmyam apy acyuta-bhāva-varjitaṃ
na śobhate jñānam alaṃ nirañjanam |
kutaḥ punaḥ śaśvad abhadram īśvare
na cārpitaṃ karma yad apy akāraṇam || [BhP 1.5.12]
iti nāradoktyā tasya vaiyarthya-pratipādanāt | tasmād atra bhagvac-caraṇa-mādhurya-prāpti-sādhanībhūtā kevala-śravaṇa-kīrtanādi-lakṣaṇaiva bhaktir nirūpyate, yathā niṣkāma-karma-yoga ‚pi nirūpayitavyaḥ | ubhāv apy etau buddhi-yoga-śabda-vācyau jñeyau – dadāmi buddhi-yogaṃ taṃ yena mām upayānti te [10.10], dūreṇa hy avaraṃ karma buddhi-yogād dhanañjaya [2.49] iti cokteḥ |
atha nirguṇa-śravaṇa-kīrtanādi-bhakti-yogasya māhātmyam āha neheti | iha bhakti-yoge ‚bhikrame ārambha-mātre kṛte ‚py asya bhaktiyogasya nāśo nāsti | tataḥ pratyavāyaś ca na syāt | yathā karma-yoge ārambhaṃ kṛtvā karmānuṣṭhitavataḥ karma-nāśa-pratyavāyau syātām iti bhāvaḥ |
nanu tarhi tasya bhakty-anuṣṭhātu-kāmasya samucita-bhakty-akaraṇāt bhakti-phalaṃ tu naiva syāt | tatrāha svalpam iti | asya dharmasya svalpam apy ārambha-samaye yā kiñcin-mātrī bhaktir abhūt | sāpīty arthaḥ | mahato bhayāt saṃsārāt trāyata eva | yan-nāma sakṛc-chravaṇāt pukkaśo ‚pi vimucyate saṃsārād ity [BhP 6.16.44] ādi-śravaṇāt | ajāmilādau tathā darśanāc ca |
na hy aṅgopakrame dhvaṃso
mad-dharmasyoddhavāṇv api |
mayā vyavasitaḥ samyaṅ
nirguṇatvād anāśiṣaḥ || [BhP 11.29.20]
iti bhagavato vākyena sahāsya-vākyasyaikārtham eva dṛśyate | kintu tatra nirguṇatvān na hi guṇātītaṃ vastu kadācid dhvastaṃ bhavatīti hetur upanyastaḥ | sa cehāpi draṣṭavyaḥ | na ca niṣkāma-karmaṇo ‚pi bhagavad-arpaṇa-mahimnā nirguṇatvam eveti vācyam – mad-arpaṇaṃ niṣphalaṃ vā sāttvikaṃ nija-karma tat [BhP 11.25.23]

 

Baladeva

vakṣyamāṇayā buddhyā yuktaṃ karma-yogaṃ stauti neheti | iha tam etam ity ādi vākyokteḥ niṣkāma-karma-yoge ‚bhikramasyārambhasya phalotpādakatva-nāśo nāsti | ārambhasyāsamāptasya vaiphalyaṃ na bhavatīty arthaḥ | mantrādy-aṅga-vaikalye ca pratyavāyo na vidyate | ātmoddeśa-mahimnā oṃ tat sat iti bhagavan-nāmnā ca tasya vināśāt | iha bhagavad-arpitasya niṣāma-karma-lakṣaṇa-dharmasya kiñcid apy anuṣṭhitaṃ san mahato bhayāt saṃsārāt trāyate anuṣṭhātāraṃ rakṣati | vakṣyati caivaṃ pārtha naiveha nāmutra [Gītā 6.40] ity ādinā | kāmya-karmāṇi sarvāṅgopasaṃhāreṇānuṣṭhitāny ukta-phalāya kalpante | mantrādy-aṅga-vaikalye tu pratyavāyaṃ janayantīti | niṣkāma-karmāṇi tu yathā-śakty-anuṣṭhitāni jñāna-niṣṭhā-lakṣaṇaṃ phalaṃ janayanty evokta-hetutaḥ pratyavāyaṃ noptādayantīti

 
 

Michalski

W niem żaden wysiłek nie ginie ani się nie zmniejsza, nawet drobna część tego wzniosłego prawa osłania przed wielkim niebezpieczeństwem.

 

Olszewski

W niej niema wysiłków straconych, mała cząsteczka tej nauki wyzwala człowieka od wszelkiej trwogi.

 

Dynowska

Nie masz w niej wysiłków daremnych, ni sił zatraty, ni cofania się wstecz. Nawet odrobina tej Dharmy mądrości, stosowana w życiu, od wielkiego lęku nas chroni.

 

Sachse


Żaden wysiłek nie jest tu daremny,
nie ma też żadnych przeszkód.
Nawet maleńka cząstka tego prawa
chroni przed wielkim lękiem.

 

Kudelska


Nie ma w niej ani prób bezskutecznych, ani upadków,
Nawet najmniejsza cząstka tej prawdy od wielkiego strachu chroni.

 

Rucińska

Nie ginie tu owoc trudu i niedociągnięć tu nie ma,
Maleńka cząstka tej dharmy przed wielkim ochrania strachem.

 

Szuwalska

W wysiłku na tej drodze nie poniesiesz straty.
Najmniejszy postęp na niej uwalnia od strachu.

 

Byrski

Tu wysiłków nie zmarnujesz, przeciwności nie doświadczysz.
Odrobina tej zacności od wielkiej obroni trwogi.

 
 

BhG 2.41

vyavasāyātmikā buddhir ekeha kuru-nandana
bahu-śākhā hy anantāś ca buddhayo vyavasāyinām

Update Required
To play the media you will need to either update your browser to a recent version or update your Flash plugin.

analiza syntaktyczna

he kuru-nandana (o radości wśród Kurów!),
iha (tutaj) vyavasāyātmikā (mająca zdecydowaną naturę) buddhiḥ (roztropność) ekā (jedna)[asti] (jest).
[kiṃtu](lecz) avyavasāyinām (niezdecydowanych) buddhayaḥ hi (zaiste roztropności) anantāḥ (nie mające końca) bahu-śākhāḥ ca (mające wiele gałęzi) [santi] (są).

 

tłumaczenie polskie

O radości Kurów, roztropność o zdecydowanej naturze tutaj jest jedna.
Zaiste roztropności niezdecydowanych, wiele odgałęzień posiadają i końca nie mają.

 

analiza gramatyczna

vyavasāyātmikā vyavasāya-ātmikā 1i.1 f.o ustalonej naturze (od: vi-ava-so – ustanowić, ustalić, vyavasāya – wysiłek, determinacja, ustalone postanowienie, działanie; ātmaka – w złożeniach: mający naturę, f. ātmikā);
buddhiḥ buddhi 1i.1 f.roztropność, rozum, myśl, rozsądek, intelekt, percepcja, poznanie, idea, pogląd (od: budh – budzić, rozumieć, percepować);
ekā ekā sn. 1i.1 f.jedna;
iha av.tutaj (w jodze);
kuru-nandana kuru-nandana 8i.1 m.; TP: kurūṇāṃ nandanetio radości wśród Kurów (od: kuru – Kuru, Kurowie – potomkowie Kuru; nand – radować; nandana – radość, uciecha);
bahu-śākhāḥ bahu-śākhā 1i.3 f.; BV: yāsāṃ bahvaḥ śākhāḥ santi tāḥ te, które mają wiele gałęzi (od: bahu – wiele, dużo; śākhā – gałąź, część, dział);
hi av.ponieważ, albowiem, właśnie, zaiste, z pewnością (nie występuje na początku zdania);
anantāḥ an-antā 1i.3 f.nie mające końca (od: anta – koniec, limit, granica, śmierć);
ca av.i;
buddhayaḥ buddhi 1i.3 f.roztropności, rozumy, myśli, idee, intelekty, percepcje, poznania, idee, poglądy (od: budh – budzić, rozumieć, percepować);
avyavasāyinām avyavasāyin 6i.3 m.niezdecydowanych (od: vi-ava-so – ustanowić, ustalić, vyavasāya – wysiłek, determinacja, ustalone postanowienie, działanie);

 

warianty tekstu

vyavasāyātmikā → vyavasāyātmakā / vyavasāyātikā (mające pewną naturę);
ekeha → ekaiva (jedna wyłącznie);

 
 

Śāṃkara

Legenda:
fragmenty komentowanego wersetu
cytaty z różnych pism
wprowadzenie polemiki

A oto oznajmia symptomy opisanego konceptu sankhji i jogi:

yeyaṃ sāṃkhye buddhir uktā yoge ca, vakṣyamāṇa-lakṣaṇā sā

Stanowcza i jedna jest tu myśl, o radości Kurów,
rozproszone i bezkresne są myśli niezdecydowanych.

vyavasāyātmikā buddhir ekeha kuru-nandana |
bahu-śākhā hy anantāś ca buddhayo ’vyavasāyinām ||2.41||

Stanowcza, czyli mająca naturę utwierdzonej opinii, i zaiste jedna jest myśl (buddhi) stojąca w opozycji do innych przeciwnych a mnogich konceptów (itara-viparīta), zrodzona ze środków poznania prawdziwego (pramāṇa). Tu, czyli na ścieżce pomyślności, o radości Kurów.

vyavasāyātmikā niścaya-svabhāvā ekā eva buddhir itara-viparīta-buddhi-śākhā-bhedasya bādhikā, samyak-pramāṇa-janitatvāt, iha śreyo-mārge | he kurunandana |

Skutkiem innych, przeciwnych konceptów, kołowrót wcieleń mocą głoszenia rozmaitych poglądów (śākhā-bheda) staje się nieskończony, bezkresny, nie do zatrzymania, co dzień wzrastający i nieprzemierzony. Natomiast mocą poglądu rozróżniającego (viveka-buddhi), który powstał za sprawą środków poznania właściwego, gdy niezliczona mnogość opinii została zatrzymana, również kołowrót wcieleń zatrzymuje się.

yāḥ punar itarā viparīta-buddhayaḥ, yāsāṃ śākhā-bheda-pracāra-vaśāt ananto ’pāro ’nuparataḥ saṃsāro nitya-pratato vistīrṇo bhavati, pramāṇa-janita-viveka-buddhi-nimitta-vaśāc ca uparatāsv ananta-bheda-buddhiṣu saṃsāro ’py uparamate |

Te myśli są rozproszone, które mają liczne rozgałęzienia, które [przychylają się do] mnogich opinii. Skutkiem rozmaitości poglądów myśli są bezkresne. Czyje? Niezdecydowanych – tych którzy pozbawieni są poglądu rozróżniającego, powstałego z właściwych środków poznania. Oto znaczenie.

tā buddhayo bahu-śākhāḥ bahvyaḥ śākhāḥ yāsāṃ tāḥ bahu-śākhāḥ, bahu-bhedā ity etat | pratiśākhā-bhedena hy anantā ca buddhayaḥ | keṣāṃ ? avyavasāyināṃ pramāṇa-janita-viveka-buddhi-rahitānām ity arthaḥ ||2.41||

 

Rāmānuja

kāmya-karma-viṣayāyā buddheḥ mokṣa-sādhana-bhūta-karma-viṣayāṃ buddhiṃ viśinaṣṭi—vyavasāyātmika iti | iha śāstrīye sarvasmin karmaṇi vyavasāyātmikā buddhir ekā | mumukṣuṇā anuṣṭheye karmaṇi buddhir vyavasāyātmikā buddhiḥ | vyavasāyo niścayaḥ, sā hi buddhiḥ ātma-yāthātmya-niścaya-pūrvikā | kāmya-karma-viṣayā tu buddhir avyavasāyātmikā | tatra hi kāmādhikāre dehād atiriktātmastitva-mātram apekṣitam, nātma-svarūpa-yāthātmya-niścayaḥ | svarūpa-yāthātmyāniścaye’pi svargādi-phalārthitva-tat-sādhanānuṣṭhāna-tat-phalānubhavānāṃ saṃbhavād avirodhāc ca | seyaṃ vyavasāyātmikā buddhir eka-phala-sādhana-viṣayatayaikā | ekasmai mokṣākhya-phalāya hi mumukṣoḥ sarvāṇi karmāṇi vidhīyante | ataḥ śāstrārthasya ekatvāt sarva-karma-viṣayā buddhir ekā eva | yathaika-phala-sādhanatayā āgneyādīnāṃ ṣaṇṇāṃ setikartavyatākānām eka-śāstrārthatayā tad-viṣayā buddhir ekā, tadvad ity arthaḥ |
avyavasāyināṃ tu svarga-putra-paśv-annādi-phala-sādhana-karmādhikṛtānāṃ buddhayaḥ phalānantyād anantāḥ | tatrāpi bahu-śākhāḥ | ekasmai phalāya codite’pi darśa-pūrṇamāsādau karmaṇi āyur aśāste suprajastvam āśāste ity ādy avagatāvāntara-phala-bhedena bahu-śākhātvaṃ ca vidyate | ato’vyavasāyināṃ buddhayo’nantā bahu-śākhāś ca |
etad uktaṃ bhavati—nityeṣu naimittikeṣu karmasu pradhāna-phalāni avāntara-phalāni ca yāni śrūyamāṇāni tāni sarvāṇi parityajya mokṣaika-phalatayā sarvāṇi karmāṇi eka-śāstrārthatayā anuṣṭheyāni | kāmyāni ca sva-varṇāśramocitāni tat-tat-phalāni parityajya mokṣa-phala-sādhanatayā nitya-naimittikair ekīkṛtya yathā-balam anuṣṭheyānīti

 

Śrīdhara

kuta ity apekṣāyām ubhayor vaiṣamyam āha vyavasāyātmiketi | iha īśvarārādhana-lakṣaṇe karma-yoge vyavasāyātmikā parameśvara-bhaktyaiva dhruvaṃ tariṣyāmīti niścayātmikā ekaiva ekaniṣṭhaiva buddhir bhavati | avyavasāyināṃ tu īśvarārādhana-bahirmukhānāṃ kāmināṃ kāmānām ānantyāt anantāḥ | tatrāpi hi karma-phala-guṇa-phalatvādi-prakāra-bhedād bahu-śākhāś ca buddhayo bhavanti | īśvarārādhanārthaṃ hi nityaṃ naimittikaṃ ca karma kiñcid aṅga-vaiguṇye ‚pi na naśyati | yathā śaknuyāt tathā kuryād iti hi tad vidhīyate | na ca vaiguṇyam api | īśvaroddeśenaiva vaiguṇyopaśamāt | na tu tathā kāmyaṃ karma | ato mahad vaiṣamyam iti bhāvaḥ

 

Madhusūdana

etad-upapādanāya tam etam iti vākya-vihitānām ekārthatvam āha vyavasāyātmiketi | he kurunandaneha śreyo-mārge tam etam iti vākye vā vyavasāyātmikātma-tattva-niścayātmikā buddhir ekaiva caturṇām āśramāṇāṃ sādhyā vivakṣitā vedānuvacanena ity ādau tṛtīyā-vibhaktyā pratyekaṃ nirapekṣa-sādhanatva-bodhanāt | bhinnārthatve hi samuccayaḥ syāt | ekārthatve ‚pi darśa-pūrṇamāsābhyām itivad dvandva-samāsena yad agnaye ca prajāpataye cetivac ca-śabdena na tathātra kiṃcit pramāṇam astīty arthaḥ | sāṅkhya-viṣayā yoga-viṣayā ca buddhir eka-phalatvād ekā vyavasāyātmikā sarva-viparīta-buddhīnāṃ bādhikā nirdoṣa-veda-vākya-samutthatvād itarās tv avyavasāyināṃ buddhayo bādhyā ity artha iti bhāṣya-kṛtaḥ | anye tu parameśvarārādhanenaiva saṃsāraṃ tariṣyāmīti niścayātmikaika-niṣṭhaiva buddhir iha karma-yoge bhavatīty artham āhuḥ | sarvathāpi tu jñāna-kāṇḍānusāreṇa svalpam apy asya dharmasya trāyate mahato bhayāt ity upapannam | karma-kāṇḍe punar bahu-śākhā aneka-bhedāḥ kāmānām aneka-bhedatvāt | anantāś ca karma-phala-guṇa-phalādi-prakāropaśākhā-bhedāt, buddhayo bhavanty avyavasāyināṃ tat-tat-phala-kāmānām | buddhīnām ānantya-prasiddhi-dyotanārtho hi-śabdaḥ | ataḥ kāmya-karmāpekṣayā mahad-vailakṣaṇya-śuddhy-artha-karmaṇām ity abhiprāyaḥ

 

Viśvanātha

kiṃ ca sarvābhyo ‚pi buddhibhyo bhakti-yoga-viṣayiṇy eva buddhir uktṛṣṭety āha vyavasāyeti | iha bhakti-yoge vyavasāyātmikā buddhir ekaiva | mama śrīmad-gurūpadiṣṭaṃ bhagavat-kīrtana-smaraṇa-caraṇa-paricarṇādikam etad eva mama sādhanam etad eva mama sādhyam etad eva mama jīvātuḥ sādhana-sādhya-daśayos tyaktum aśakyam etad eva me kāmyam etad eva me kāryam etad anyan na me kāryaṃ nāpy abhilaṣaṇīyaṃ svapne ‚pīty atra sukham astu duḥkhaṃ vāstu saṃsāro naśyatu vā na naśyatu | tatra mama kāpi na kṣatir ity evaṃ niścayātmikā buddhir akaitava-bhaktāv eva sambhavet | tad uktaṃ – tato bhajeta māṃ bhaktyā śraddhālur dṛḍha-niścayaḥ [BhP 11.20.28] iti |
tato ‚nyatra naiva buddhir ekety āha bahv iti | bahavaḥ śākhā yāsāṃ tāḥ | tathā hi karma-yoge kāmānām ānantyād buddhayo ‚nantāḥ | tathaiva jñāna-yoge prathamam antaḥkaraṇa-śuddhy-arthaṃ niṣkāma-karmaṇi buddhis tatas tasmin śuddhe sati karma-saṃnyāse buddhiḥ | tadā jñāne buddhiḥ | jñāna-vaiphalyābhāvārthaṃ bhaktau buddhiḥ jñānaṃ ca mayi saṃnyaset iti bhagavad-ukter jñāna-saṃnyāse ca bhaktau buddhir iti buddhayo ‚nantāḥ | karma-jñāna-bhaktīnām avaśyānuṣṭheyatvāt tat-tac-chākhā apy anantāḥ

 

Baladeva

kāmya-karma-viṣayaka-buddhito niṣkāma-karma-viṣayaka-buddher vaiśiṣṭyam āha vyavasāyeti | he kurunandana iha vaidikeṣu sarveṣu karmasu vyavasāyātmikā bhagavad-arcana-rūpair niṣkāma-karmabhir viśuddha-citto viṣorṇādivat tad-antargatena jñānenātma-yāthātmyam aham anubhaviṣyāmīti niścaya-rūpā buddhir ekā ekav-viṣayatvāt | ekasmai tad-anubhavāya teṣāṃ vihitatvād iti yāvat | avyavasāyinām kāmya-karmānuṣṭhātṝṇāṃ tu buddhayo hy anantāḥ | paśv-anna-putra-svargādy-ananta-kāma-viṣayatvāt | tatrāpi bahu-śākhāḥ | eka-phalake ‚pi darśa-paurṇamāsādāv āyuḥ suprajastādy-avāntarāneka-phalāśaṃsā-śravaṇāt | atra hi dehātiriktātma-jñāna-mātram apekṣate na tūktātma-yāthātmyaṃ tan niścaye kāmya-karmasu pravṛtter asambhavāt

 
 

Michalski

Tu jest tylko jedna myśl, — myśl, co przejawia się w postanowieniu, potomku Kurawów; myśli tych, którym brak postanowienia, mają wiele gałęzi i skończyć się nie mogą.

 

Olszewski

Ta nauka, synu Kuru, ma jeden tylko cel i dąży do niego stale; nauka niestała rozgałęzia się do nieskończoności.

 

Dynowska

Panuje tu Buddhi – Rozum rozpoznający, skupiony, jednolity w dążeniu, o radości Kuru; zaś myśli ludzi chwiejnych rozbiegają się i rozpraszają bez końca.

 

Sachse


Tylko tu, na tej drodze [pojawia się]
jedyne [właściwe] zrozumienie,
które pociąga za sobą decyzję,
o Radości Kaurawów,
podczas gdy mniemania niezdecydowanych
biegną w rozmaitych kierunkach, bez celu.

 

Kudelska


Świadomość jednolita do pewnego celu wiedzie,
Zaś dróg z celem się mijających, o radości rodu Kuru, jest wiele.

 

Rucińska

I jeden jest tutaj rozum, pewny, potomku Kurowy!
Rozliczne i różnorodne rozumy są u niepewnych!

 

Szuwalska

Wytrwali są skupieni, w jednym żyjąc celu,
A myśli niestanowczych zdążają ku wielu.

 

Byrski

Przekonanie w czyn przekute jest jedyne, Synu Kurów.
Pogmatwane, bez konkluzji przekonania są bezczynnych.

 
 

BhG 2.42-44

yām imāṃ puṣpitāṃ vācaṃ pravadanty avipaścitaḥ
veda-vāda-ratāḥ pārtha nānyad astīti vādinaḥ

kāmātmānaḥ svarga-parā janma-karma-phala-pradām
kriyā-viśeṣa-bahulāṃ bhogaiśvarya-gatiṃ
prati

bhogaiśvarya-prasaktānāṃ tayāpahṛta-cetasām
vyavasāyātmikā buddhiḥ samādhau na vidhīyate

Update Required
To play the media you will need to either update your browser to a recent version or update your Flash plugin.

analiza syntaktyczna

he pārtha (Prythowicu!),
[ye] (którzy) avipaścitaḥ (niemądrzy) veda-vāda-ratāḥ (znajdujący radość w doktrynie Wed) anyat(inne) na asti iti (nie istnieje) vādinaḥ (mówiący).
[te] (ci) kāmātmānaḥ(których jaźń jest żądzą) svarga-parāḥ (uważający niebo za najwyższe), yām (którą) imām (tą) janma-karma-phala-pradām (dającą narodziny i owoce działań) kriyā-viśeṣa-bahulām(posiadającą mnogość specyficznych rytuałów) bhogaiśvarya-gatim (drodze przyjemności i władzy) prati (ku) puṣpitām(kwiecistą) vācam (mowę) pravadanti (mówią).
tayā (przez nią) [puṣpitayā vācā] (przez kwiecistą mowę) apahṛta-cetasām (tych, których umysły zostały zabrane) bhogaiśvarya-prasaktānām (oddanych przyjemności i władzy) vyavasāyātmikā (mająca zdecydowaną naturę) buddhiḥ (roztropność) samādhau (w skupieniu) na vidhīyate (nie powstaje).

 

tłumaczenie polskie

Prythowicu, [ludzie] nierozsądni, znajdujący radość w doktrynie Wed
mówią: „nie ma nic innego”, oddani żądzom uważają niebiosa za najwyższy [cel]
i mówią kwieciste słowa, [zalecające] mnogie specyficzne rytuały,
dające narodziny i owoce czynów, [kierujące] na ścieżkę przyjemności i władzy.
W tych, których umysł skradziony został przez te [kwieciste słowa],
którzy zadedykowali się przyjemnościom i władzy,
zdecydowana roztropność w skupieniu nie powstaje.

 

analiza gramatyczna

yām yat sn. 2i.1 f.którą;
imām idam sn. 2i.1 f.;
puṣpitām puṣpitā 2i.1 f.kwiecistą (od: puṣ – kwitnąć, puṣpa – kwiat);
vācam vāk 2i.1 f.mowę (od: vac – mówić);
pravadanti pra-vad (mówić, ogłaszać) Praes. P 1c.3mówią;
avipaścitaḥ a-vipaścit 1i.3 m.niemądrzy (od: vip – podekscytowany, natchniony; cit – nagromadzony, ułożony lub cit – myśl, serce; vipaścit – mądry, uczony);
veda-vāda-ratāḥ veda-vāda-rataḥ 1i.3 m.; TP: vedānāṃ vāde ratā itiradujący się mową Wedy (od: veda – Weda, vid – wiedzieć; vad – mówić, vāda – mowa, doktryna; ram – cieszyć się, PP rata – uradowany);
pārtha pārtha 8i.1 m.o synu Prythy (od: pṛth – rozszerzać, pṛthā – Kunti, matka Pandowiców);
na av.nie;
anyat anya sn. 1i.1 n.inne;
asti as (być) Praes. P 1c.1istnieje;
iti av.tak (zaznacza koniec wypowiedzi);
vādinaḥ vādin 1i.3 m.mówiący (od: vad – mówić, ogłaszać)

******

kāmātmānaḥ kāma-ātman 1i.3 m.; BV: yeṣām ātmā kāmo ‘sti teci, których jaźń jest żądzą (kām –pragnąć, kochać, tęsknić, kāma – pragnienie, miłość, przyjemność; ātman – jaźń);
svarga-parāḥ svarga-para 1i.3 m.; BV: yeṣāṃ svargaḥ paro ‘sti teci, dla których niebo jest najważniejsze (od: sūr – ranić, być stabilny, sūra – słońce, mędrzec, svar – niebo, svar-ga – wiodący do nieba, niebiosa; para – daleki, odległy, poza, wcześniejszy, późniejszy, starożytny, ostateczny, najlepszy);
janma-karma-phala-pradām janma-karma-phala-pradā 2i.1 f.janmāni ca karmaṇāṃ phalāni ca pradātāram dającą narodziny i owoce działań (od: jan – rodzić, janman – narodziny; kṛ – robić, karman – czyn, działanie i jego skutki; phal – dojrzewać; phala – owoc, rezultat; pra-da – na końcu złożeń oznacza dawcę = pradātṛ);
kriyā-viśeṣa-bahulāṃ kriyā-viśeṣa-bahulā 2i.1 f.; BV: yasyāḥ kriyā-viśeṣāṇāṃ bahulo ‘sti tāṃ posiadającą obfitość specyficznych rytuałów (od: kṛ – robić, kriyā – akt, praca – szczególnie o rytualnym charakterze; viśeṣa – szczególność, specyficzność, osobliwość; bahula – liczny, obfitujący);
bhogaiśvarya-gatiṃ bhoga-aiśvarya-gati 2i.1 f.; TP: bhogasya caiśvaryasya ca gatim itischronienie dla przyjemności i władzy (od: bhuj – cieszyć się, jeść, posiadać, bhoga – przyjemności, luksusy, bogactwo; īś – posiadać, władać, īśa / īśvara – pan, władca, aiśvarya – władztwo, dominacja, moc; gam – iść, gati – poruszanie się, droga, podróż, rezultat, schronienie, źródło);
prati av.ku, w kierunku, naprzeciw;

******

bhogaiśvarya-prasaktānām bhoga-aiśvarya-prasakta 6i.3 m.; TP: bhoga aiśvarye ca prasaktānām itioddanych przyjemnościom i władzy (od: bhuj – cieszyć się, jeść, posiadać, bhoga – przyjemności, luksusy, bogactwo; īś – posiadać, władać, īśa / īśvara – pan, władca, aiśvarya – władztwo, dominacja, moc; pra-sañj – polegać na, być przymocowanym do, PP prasakta – przywiązany, przyległy, oddany);
tayā tat sn. 3i.1 f.przez nią, wskutek niej;
apahṛta-cetasām apahṛta-cetas 6i.3 m.; BV: yeṣāṃ ceto ‘pahṛtam asti teṣāmtych, których umysł jest skradziony (od: apa-hṛ zabierać, PP apahṛta – zabrany, ukradziony; cit – myśleć, cetas – umysł, myśl, serce, świadomość);
vyavasāyātmikā vyavasāya-ātmikā 1i.1 f.o ustalonej naturze (od: vi-ava-so – ustanowić, ustalić, vyavasāya – wysiłek, determinacja, ustalone postanowienie, działanie; ātmaka – w złożeniach: mający naturę, f. ātmikā);
buddhiḥ buddhi 1i.1 f.roztropność, rozum, myśl, rozsądek, intelekt, percepcja, poznanie, idea, pogląd (od: budh – budzić, rozumieć, percepować);
samādhau samādhi 7i.1 m.w połączeniu, w skupieniu, w uwadze, w harmonii (od: sam-ā-dhā – umieszczać, naprawiać, ustawiać, korygować, koncentrować);
na av.nie;
vidhīyate vi-dhā (obdarzać, układać, przygotowywać, stworzyć, sprawić) Praes. pass. 1c.1jest uczyniona;

 

warianty tekstu

avipaścitaḥ → vipaścitaḥ (mądrzy);
veda-vāda-ratāḥ → veda-vāda-parāḥ (uważający mowę Wedy za najwyższą);
janma-karma-phala-pradām → janma-karma-phalepsavaḥ / janma-karma-phala-pradāḥ (pragnący osiągnąć narodziny i owoce czynów / dający narodziny i owoce czynów);
kriyā-viśeṣa-bahulāṃ → kriyā-viśeṣa-bahulā / kriyā-viśeṣa-bahulo (spełniający liczne szczególne ofiary);
bhogaiśvarya-gatiṃ → bhogaiśvarya-gatīḥ / bhogaiśvarya-gatiḥ (którzy jako rezultat osiągają przyjemności i władzę);
tayāpahṛta-cetasām → tathāpahṛta-cetasām / tayāpahata-cetasām / tayā ca hṛta-cetasām / tayāpakṛta-cetasām (w ten sposób o skradzionym umyśle / o uderzonym umyśle przez nią / i o zabranym umyśle przez nią / na skutek niej o obraźliwym umyśle);
vyavasāyātmikā → vyavasāyātmakā (o zdecydowanej naturze);

 
 

Śāṃkara

Legenda:
fragmenty komentowanego wersetu
cytaty z różnych pism
wprowadzenie polemiki

Ci, którzy nie mają stanowczej myśli:

yeṣāṃ vyavasāyātmikā buddhir nāsti te

Nierozumni kwieciste słowa wypowiadają, Prythowicu,
z Wed nauki radość czerpią, mówiąc: „Nic nie ma innego”,

yām imāṃ puṣpitāṃ vācaṃ pravadanty avipaścitaḥ |
veda-vāda-ratāḥ pārtha nānyad astīti vādinaḥ ||2.42||

Które to zostaną zaraz wypowiedziane, kwieciste – niczym ukwiecone drzewo, piękne i miłe do słuchania, słowa cechujące się nakazami (vākya), wypowiadają.

yām imāṃ vakṣyamāṇāṃ puṣpitāṃ puṣpita iva vṛkṣaḥ śobhamānāṃ śrūyamāṇa-ramaṇīyāṃ vācaṃ vākya-lakṣaṇāṃ pravadanti |

A kto? Nierozumni, nieinteligentni, niezdolni do rozróżniania. Oto znaczenie. Z nauki Wed radość czerpiący – radujący się stwierdzeniami Wedy ukazującymi liczne praktyki wiodące do mnogich owoców, celów i konkluzji.

ke? avipaścito ’medhaso ’vivekina ity arthaḥ | veda-vāda-ratāḥ bahvy-artha-vāda-phala-sādhana-prakāśakeṣu veda-vākyeṣu ratāḥ |

O Prythowicu, „nic innego, osiąganego dzięki czynowi jako praktyce wiodącej do owoców takich jak udanie się do niebios, nie istnieje” – takiego rodzaju słowa mówią.

he pārtha, na anyat svarga-prāpty-ādi-phala-sādhanebhyaḥ karmabhyo ’sti ity evaṃ vādinaḥ vadana-śīlāḥ ||2.42||

I ci:

te ca

Żądzą pochłonięci, niebiosom oddani
[kwieciste słowa wypowiadają] co wiodą do owocu czynu i narodzin,
[które] obfitują w osobliwe rytuały, celem ich uciechy i władza.

kāmātmānaḥ svarga-parā janma-karma-phala-pradām |
kriyā-viśeṣa-bahulāṃ bhogaiśvarya-gatiṃ prati ||2.43||

Żądzą pochłonięci, czyli oddający się przyjemności i uważający ją za najwyższe. Oto znaczenie. Niebiosom oddani, czyli uważający niebiosa za najwyższy cel żywota (puruṣārtha), za doskonałość. Oni to wypowiadają słowa, czyli lgną do nich. Słowa, które wiodą do owocu czynu i narodzin – zaiste to narodziny są owocem czynu, a ich słowa prowadzą do czynu i narodzin.

kāmātmānaḥ kāma-svabhāvāḥ, kāma-parā ity arthaḥ | svarga-parāḥ svargaḥ paraḥ puruṣārthaḥ yeṣāṃ te svarga-parāḥ svarga-pradhānāḥ | janma-karma-phala-pradāṃ karmaṇaḥ phalaṃ karma-phalaṃ janmaiva karma-phalaṃ janma-karma-phalaṃ tat pradadātīti janma-karma-phala-pradā, tāṃ vācam pravadanti ity anuṣajyate |

Słowa, które obfitują w osobliwe rytuały, czyli specyficzne czynności ofiarne. W których to słowach zazwyczaj ukazuje się cele, takie jak zdobycie potomstwa, trzody czy niebios.

kriyā-viśeṣa-bahulāṃ kriyāṇāṃ viśeṣāḥ kriyā-viśeṣāḥ te bahulā yasyāṃ vāci tāṃ svarga-paśu-putrādy-arthāḥ yayā vācā bāhulyena prakāśyante |

Głupcy kręcący się w kołowrocie wcieleń wypowiadają różnorodne słowa, których celem są uciechy i władza – osiągnięcie uciech i władzy jest rezultatem, ku któremu wiedzie praktyka wypełniania owych specyficznych rytuałów.

bhogaiśvarya-gatiṃ prati bhogaś ca aiśvaryaṃ ca bhogaiśvarye, tayor gatiḥ prāptiḥ bhogaiśvarya-gatiḥ, tāṃ prati sādhana-bhūtāḥ ye kriyā-viśeṣāḥ tad-bahulāṃ tāṃ vācaṃ pravadantaḥ mūḍhāḥ saṃsāre parivartante ity abhiprāyaḥ ||2.43||

I tych:

teṣāṃ ca

Gdy te [słowa] serca porwą tych, co lgną do uciech i władzy,
ich myśl stanowcza nigdy w skupieniu nie pozostaje.

bhogaiśvarya-prasaktānāṃ tayāpahṛta-cetasām |
vyavasāyātmikā buddhiḥ samādhau na vidhīyate ||44||

Tych, co lgną do uciech i władzy – dla których istotą i miłością jest zdobycie uciech i władzy. Tymi słowy, [wyrażającymi] mnogie specyficzne rytuały, pochwycone jest serce, czyli zakryta rozróżniająca wiedza tych, których myśl stanowcza w skupieniu, czyli koncept skupiony na jodze lub sankhji, skoncentrowany [na myśli] „wszystko jest dla przyjemności człowieka [jaźni]” w skupieniu nie powstanie, czyli nie ma miejsca. Skupienie (samādhi) to myśl (buddhi) [rozumiana jako] narząd wewnętrzny (antaḥ-karaṇa). Oto znaczenie.

bhogaiśvarya-prasaktānāṃ bhogaḥ kartavyaḥ caiśvaryaṃ ca iti bhogaiśvaryayor eva praṇayavatāṃ tad-ātma-bhūtānām | tayā kriyā-viśeṣa-bahulayā vācā apahṛta-cetasām ācchādita-viveka-prajñānāṃ vyavasāyātmikā sāṃkhye yoge vā buddhiḥ samādhau samādhīyate asmin puruṣopabhogāya sarvam iti samādhiḥ antaḥ-karaṇaṃ buddhiḥ tasmin samādhau, na vidhīyate na bhavati ity arthaḥ ||2.44||

 

Rāmānuja

atha kāmya-karmādhikṛtān nindati—yām imām iti | yām imāṃ puṣpitāṃ puṣpa-mātra-phalām āpāta-ramaṇīyāṃ vācam avipaścito’lpajñā bhogaiśvarya-gatiṃ prati vartamānāṃ pravadanti | veda-vāda-ratāḥ vedeṣu ye svargādi-phala-vādās teṣu saktāḥ, nānyad astiti vādinaḥ tat-saṅgātirekeṇa svargāder adhikaṃ phalaṃ nānyad asti iti vadantaḥ | kāmātmānaḥ kāma-pravaṇa-manasaḥ svarga-paraḥ svarga-parāyaṇāḥ svargādi-phalāvasāne punar-janma-karmākhya-phala-pradaṃ kriyā-viśeṣa-bahulāṃ tattva-jñānarhitatayā kriyāviśeṣapracuraṃ teṣāṃ bhogaiśvarya-gatiṃ prati vartamānāṃ yām imāṃ vācaṃ ye pravadanti iti sambandhaḥ
teṣāṃ bhogaiśvarya-prasaktānāṃ tayā vācā bhogaiśvarya-viṣayayā apahṛtātma-jñānānāṃ yathoditā vyavasāyātmikā buddhiḥ samādhau manasi na vidhīyate, notpadyate | samādhīyate’smin ātma-jñānam iti samādhir manaḥ | teṣāṃ manasy ātma-yāthātmya-niścaya-jñāna-pūrvaka-mokṣa-sādhana-bhūta-karma-viṣayā buddhiḥ kadācid api notpadyate ity arthaḥ | ataḥ kāmyeṣu karmasu mumukṣuṇā na saṅgaḥ kartavyaḥ

 

Śrīdhara

nanu kāmino ‚pi kaṣṭān kāmān vihāya vyavasāyātmikām eva buddhiṃ kim iti na kurvanti | tatrāha yām imām ity ādi | yām imāṃ puṣpitāṃ viṣa-latāvad āpāta-ramaṇīyāṃ prakṛṣṭāṃ paramārtha-phala-parām eva vadanti vācaṃ svargādi-phala-śrutim | teṣāṃ tayā vācā ‚pahṛta-cetasāṃ vyavasāyātmikā buddhiḥ samādhau na vidhīyate iti tṛtīyenānvayaḥ | kim iti tathā vadanti | yato ‚vipaścito mūḍhāḥ | tatra hetuḥ veda-vāda-ratā iti | vede ye vādā artha-vādāḥ | akṣayyaṃ ha vai cāturmāsya-yājinaḥ sukṛtaṃ bhavati | tathā, apāṃ somam amṛtā ambhūma ity ādyāḥ | teṣv eva ratāḥ prītāḥ | ataevātaḥparam anyad īśvara-tattvaṃ prāpyaṃ nāstīti-vadana-śīlāḥ
ataeva kāmātmāna iti | kāmātmānaḥ kāmākulita-cittāḥ | ataḥ svarga eva paraḥ puruṣārtho yeṣāṃ te | janma ca tatra karmāṇi ca tat-phalāni ca pradadātīti tathā | tāṃ bhogaiśvaryayor gatiṃ prāptiṃ prati sādhana-bhūtā ye kriyā-viśeṣās te bahulā yasyāṃ tāṃ pravadantīty anuṣaṅgaḥ

tataś ca bhogaiśvarya-prasaktānām ity ādi | bhogaiśvaryayoḥ prasaktānām abhiniviṣṭānāṃ tayā puṣpitayā vācāpahṛtam ākṛṣṭaṃ ceto yeṣām teṣām | samādhiś cittaikāgryam | parameśvarābhimukhatvam iti yāvat | tasmin niścayātmikā buddhis tu na vidhīyate | karma-kartari prayogaḥ | sā notpadyata iti bhāvaḥ

 

Madhusūdana

avyavasayinām api vyavasāyātmikā buddhiḥ kuto na bhavati pramāṇasya tulyatvād ity āśaṅkya pratibandhaka-sad-bhāvān na bhavatīty āha yām imām iti tribhiḥ | kuta evam ata āha bhogaiśvarya-gatiṃ prati kriyā-viśeṣa-bahulām amṛta-pānorvaśī-vihāra-pārijāta-parimalādi-nibandhano yo bhogas tat-kāraṇaṃ ca yad aiśvaryaṃ devādi-svāmitvaṃ tayor gatiṃ prāptiṃ prati sādhana-bhūtā ye kriyā-viśeṣā agnihotra-darśa-pūrṇamāsa-jyotiṣṭomādayas tair bahulāṃ vistṛtām atibāhulyena bhogaiśvarya-sādhana-kriyā-kalāpa-pratipādikām iti yāvat | karma-kāṇḍasya hi jñāna-kāṇḍāpekṣayā sarvatrātivistṛtatvaṃ prasiddham | etādṛśīṃ karma-kāṇḍa-lakṣaṇāṃ vācaṃ pravadanti prakṛṣṭāṃ paramārtha-svargādi-phalām abhyupagacchanti |
ke ye ‚vipaścito vicāra-janya-tātparya-parijñāna-śūnyāḥ | ataeva veda-vāda-ratā vede ye santi vādā artha-vādāḥ akṣayyaṃ ha vai cāturmāsya-yājinaḥ sukṛtaṃ bhavati ity evam ādayas teṣv eva ratā vedārtha-satyatvenaivam evaitad iti mithyā-viśvāsena santuṣṭāḥ | he pārtha ! ataeva nānyad astīti-vādinaḥ karma-kāṇḍāpekṣayā nāsty anyaj jñāna-kāṇḍaṃ sarvasyāpi vedasya kārya-paratvāt | karma-phalāpekṣayā ca nāsty anyan niratiśayaṃ jñāna-phalam iti vadana-śīlā mahatā prabandhena jñāna-kāṇḍa-viruddhārtha-bhāṣiṇa ity arthaḥ | kuto mokṣa-dveṣiṇyas te ? yataḥ kāmātmānaḥ kāmyamāna-viṣaya-śatākula-cittatvena kāma-mayāḥ | evaṃ sati mokṣam api kuto na kāmayante ? yataḥ svarga-parāḥ svarga evorvaśy-ādy-apetatvena para utkṛṣṭo yeṣāṃ te tathā | svargātiriktaḥ puruṣārtho nāstīti bhrāmyanto viveka-vairāgyābhāvān mokṣa-kathām api soḍhum akṣamā iti yāvat |
teṣāṃ ca pūrvokta-bhogaiśvaryayoḥ prasaktānāṃ kṣayitvādi-doṣādarśanena niviṣṭāntaḥ-karaṇānāṃ tayā kriyā-viśeṣa-bhulayā vācāpahṛtam ācchāditaṃ ceto viveka-jñānaṃ yeṣāṃ tathā-bhūtānām artha-vādāḥ stuty-arthās tātparya-viṣaye pramāṇāntarābādhite vedasya prāmāṇyam iti suprasiddham api jñātum aśaktānāṃ samādhāv antaḥ-karaṇe vayavasāyātmikā buddhir na vidhīyate na bhavatīty arthaḥ | samādhi-viṣayā vyavasāyātmikā buddhis teṣāṃ na bhavatīti vā adhikaraṇe viṣaye vā sapatamyās tulyatvāt | vidhīyata iti karma-kartari la-kāraḥ | samādhīyate ‚smin sarvam iti vyutpattyā samādhir antaḥ-karaṇaṃ vā paramātmā veti nāprasiddhārtha-kalpanam | ahaṃ brahmety avasthānaṃ samādhis tan-nimittaṃ vyavasāyātmikā buddhir noptadyata iti vyākhyāne tu rūḍhir evādṛtā |
ayaṃ bhāvaḥ — yadyapi kāmyāny agnihotrādīni śuddhy-arthebhyo na viśiṣyante tathāpi phalābhisandhi-doṣān nāśaya-śuddhiṃ sampādayanti | bhogānuguṇā tu śuddhir na jñānopayoginī | etad eva darśayituṃ bhogaiśvarya-prasaktānām iti punar upāttam | phalābhisandhim antareṇa tu kṛtāni jñānopayoginīṃ śuddhim ādadhatīti siddhaṃ vipaścid-avipaścitoḥ phala-vailakṣaṇyam | vistareṇa caitad agre pratipādayiṣyate

 

Viśvanātha

tasmād avyavasāyinaḥ sakāma-karmiṇas tv atimandā ity āha yām imām iti | puṣpitāṃ vācaṃ puṣpitāṃ viphalatām ivāpātato ramaṇīyam | pravadanti prakarṣeṇa sarvataḥ prakṛṣṭā iyam eva veda-vāg iti ye vadanti, teṣāṃ tayā vācā apahṛta-cetasāṃ ca vyavasāyātmikā buddhir na vidhīyate iti tṛtīyenānvayaḥ | teṣu tasyā asambhavāt sā teṣu nopadiśyata ity arthaḥ | kim iti te tathā vadanti, yato ‚vipaścito mūrkhāḥ | tatra hetuḥ vedeṣu ye ‚rtha-vādāḥ – akṣayyaṃ vai cāturmāsya-yājinaḥ sukṛtaṃ bhavati, apāṃ somam amṛtā ambhūma ity ādyāḥ | anyad īśvara-tattvaṃ nāstīti prajalpinas te kīdṛśīṃ vācaṃ pravadanti | janma-karma-phala-pradāyinīṃ bhogaiśvarya-gatiṃ prati ye kriyā-viśeṣās tān bahu yathā syāt tathā lāti dadāti pratipādayatīti tām

tataś ca bhogaiśvaryayoḥ prasaktānām tayā puṣpitayā vācā apahṛtam ākṛṣṭaṃ ceto yeṣām te | tathā teṣām samādhiś cittaikāgryam parameśvaraikonmukhatvaṃ tasmin niścayātmikā buddhir na vidhīyate | karma-kartari prayogaḥ | sā notpadyata iti bhāvaḥ iti svāmi-vacanaiḥ

 

Baladeva

nanv eṣāṃ vyavasāyātmikā buddhir bhavet śrutes taulyād iti cec citta-doṣān na bhaved ity āha yām iti tribhiḥ | avipaścito ‚lpa-jñāḥ yām imāṃ jyotiṣṭomena svarga-kāmo yajetety ādikāṃ vācaṃ pravadanti iyam eva prakṛṣṭā vedavāg iti kalpayanti | tayā vācāpahṛta-cetasāṃ teṣāṃ samādhau manasi vyavasāyātmikā buddhir na vidhīyate nābhyudeti ity anuṣaṅgaḥ | kīdṛśīṃ vācam ity āha puṣpitām iti || kusumita-viṣa-latāvad āpāta-manojñāṃ niṣphalām ity arthaḥ | evaṃ kutas te vadanti tatrāha vedeti | vedeṣu ye vādāḥ apāṃ somam amṛtā ambhūma, akṣayyaṃ ha vai cāturmāsya-yājinaḥ sukṛtaṃ bhavati ity ādayo ‚rthavādās teṣv eva ratāḥ vedasya satya-bhāṣitvād evam evaitad iti pratītimantaḥ | ataeva nānyad iti karma-phalāt svargād anyat jīvāṃśi-paramārtha-jñānaṃ labhyaṃ mokṣa-lakṣaṇaṃ niratiśayaṃ nitya-sukhaṃ nāsti | tat-pratipādikānāṃ vedānta-vācāṃ karmāṅga-kartṛ-devatād ekatayā tac-cheṣatvād iti vadana-śīlā ity arthaḥ
citta-doṣam āha kāmātmānaḥ vaiṣayika-sukha-vāsanā-grasta-cittāḥ | evaṃ cet tādṛśaṃ mokṣaṃ kuto necchanti tatrāha svargeti | svarga eva sudhā devāṅganādy-upetatvena paraḥ śreṣṭho yeṣāṃ te | tādṛg-vāsanā-grastatvāt teṣāṃ nānyad bhāṣata ity arthaḥ | janma karmeti janma ca dehendriya-sambandha-laksaṇaṃ, tatra karma ca tat-tad-varṇāśrama-vihitaṃ, phalaṃ ca vināśi-paśv-anna-svargādi | tāni prakarṣeṇāvicchedena dadāti tāṃ bhogaiśvaryayor gatiṃ prāptiṃ prati ye kriyā-viśeṣā jyotiṣṭpmādayas te bahulāḥ pracurā yatra tāṃ vācaṃ vadantīti pūrveṇānvayaḥ | bhogaḥ sudhā-pāna-devāṅganādiḥ, aiśvaryaṃ ca devādi-svāmitvaṃ tayor gatim ity arthaḥ
baladevaḥ : bhogeti teṣāṃ pūrvoktayor bhogaiśvaryayoḥ prasaktānāṃ kṣayitva-doṣāsphūrtyā tayor abhiniviṣṭānāṃ tayā puṣpitayā vācāpahṛtam viluptaṃ ceto viveka-jñānaṃ yeṣām tādṛśānāṃ samādhāv iti yo ‚yam | samyag ādhīyate ‚sminn ātma-tattva-yāthātmyam iti nirukteḥ samādhir manas tasminn ity arthaḥ

 
 

Michalski

Nielotnej myśli są ci, którzy głoszą kwieciste mowy, zachwyceni słowami Wed i utrzymują, Partho, że nic więcej niema ponadto, ogarnięci żądzą dążą oni do nieba, z tą mową na ustach, obiecującą nowe narodzenie w nagrodę czynu, pełną nakazów o różnych obrzędach w celu zdobycia rozkoszy i władzy.
Lecz ci właśnie, którzy lgną do rozkoszy i władzy i których duch się zbłąkał przez te mowy, — ci nie zdobędą tego rozpoznania, co niezłomnego jest zamysłu i się buduje w zapatrzeniu.

 

Olszewski

Są słowa pięknie brzmiące, które głupcy przytaczają, pyszniąc się znajomością tekstu Weby. »To wystarcza« — powiadają.
I oddani swym pożądliwościom, stawiając chwilowy pobyt w niebie na pierwszem miejscu, przytaczają ten tekst, który zaleca doczesne użycie, jako nagrodę za czyny, i który zawiera obfitą różnorodność obrzędów, co to przez nie można osiągnąć bogactwa i potęgę.
Dla tych ludzi, przywiązanych do potęgi i do bogactw, którym owe słowa otumaniły umysł, niema nauki jednej i stałej, mającej za cel rozmyślanie.

 

Dynowska

Nierozumni, rozkochani w literze Wed, kwieciście dowodzą, iż ponad nie nic nie istnieje.
Pełni żądz, mają raj za swój cel, a narodzenie pomyślne za rytuałów skutek poczytują, zalecając różnorodne obrzędy, by władzę zdobyć i uciechy.
Lecz ci co żądzą władzy i uciech powodowani, takie upodobali nauki, nie wiedzą czym jest Rozum czysty, ku Samadhi stale skierowany.

 

Sachse


Nieświadomi prawdy,
rozmiłowani w słowach [tylko] wed, o synu Prithy,
powtarzają słowa kwieciste,
utrzymując, że nie ma nic innego;
pożądliwi, przekonani, że niebo
jest najwyższym dobrem,
[powtarzają słowa], które — jako owoc uczynków —
ofiarowują powtórne narodziny,
[słowa] pełne najrozmaitszych wskazówek,
co czynić, by zyskać władzę i rozkosz.
Rozum tych, którzy lgną ku rozkoszy i władaniu,
których uwagę zaprzątają owe [słowa kwieciste],
nie jest zdolny podjąć [właściwej) decyzji,
ani dojść do samadhi.

 

Kudelska


Niemądrzy, w słowach Wed rozmiłowani, przytaczają kwieciste dowody
I mówią, Partho, że ponad słowa Wed nic nie ma.
Umysły ich pełne są pożądania; oni, radości niebiańskich pragnący,
Powiadają, iż narodziny szczęśliwe, wynikłe z czynów i różnych rytuałów, wiodą do rozkoszy i potęgi.
Słowa Wed ich umysłu strawą, niewolnicy rozkoszy i władzy;
Ich świadomość nieustannie rozproszona.

 

Rucińska

W Wed słowach rozmiłowani głupcy, mówiący, o Partho,
Że nic innego już nie ma, głoszą te słowa kwieciste,
Bogate w liczne wskazówki, jak zdobyć rozkosz i władzę,
Przez co się rodzą na nowo – namiętni, spragnieni nieba!
Do cna ogłupieni nimi, złaknieni władzy i uciech!
Ich rozum rozstrzygający niezdolny jest do skupienia.

 

Szuwalska

Powierzchowna jest wiedza tych, co podziwiają
Kwiecisty język Wedy i żyją w nadziei,
Że przyszłość im zapewnią pomyślne obrzędy,
Spełnianie rytuałów dla władzy i szczęścia.
Tak owładnięci żądzą nie widzą nic więcej.
Do nieba pójść po śmierci pragną najgoręcej.
Niestety, ich umysły słabościom uległe
Nie osiągną skupienia ani wyzwolenia.

 

Byrski

Głupcy słowa te kwieciste mówią, ślepo wierząc Wedzie.
Powiadają też, o Partho, że ponadto nic już niema –
Oni się umiłowali i o niebie myślą jeno
W swym dążeniu do użycia i do władzy w formie licznych
Dzieł szczególnych, co narodzin i działania owoc dają.
Gdy dążenie to świadomość opanuje ludzi lgnących
Do użycia i do władzy, wtedy to ich przekonanie
W czyn się wciela i w stan myśli zestrzelonej już nie wchodzi.

 
 

BhG 2.45

traiguṇya-viṣayā vedā nistraiguṇyo bhavārjuna
nirdvaṃdvo nitya-sattva-stho niryoga-kṣema ātmavān

Update Required
To play the media you will need to either update your browser to a recent version or update your Flash plugin.

analiza syntaktyczna

he arjuna (Ardźuno),
vedāḥ (Wedy) trai-guṇya-viṣayāḥ (których zakresem są trzy guny) [santi] (są).
[tvam tu] (ale ty) nis-trai-guṇyaḥ (bez związku z trzema gunami), nir-dvandvaḥ (bez przeciwieństw), nitya-sattva-sthaḥ (znajdujący się zawsze w sattwie), nir-yoga-kṣemaḥ (bez zysku i bezpieczeństwa), ātmavān (samo opanowany) bhava (bądź).

 

tłumaczenie polskie

Ardźuno, zakresem Wed są trzy guny, [ale ty] bądź ponad trzema gunami,
pozbądź się przeciwieństw, zawsze stój w sattwie,
poza [pragnieniem] zysku i utrzymania, panujący nad sobą.

 

analiza gramatyczna

traiguṇya-viṣayāḥ traiguṇya-viṣaya 1i.3 m.; BV: yeṣām trayāṇāṃ guṇānāṃ viṣayo ‘sti tektórych zakresem są trzy guny (od: tri – trzy; grah – chwytać, guṇa – cecha, zaleta, sznur, traiguṇya – od: tri-guṇa – związany z trzema cechami; viṣ – być aktywnym, działać; viṣa – aktywny, trucizna, viṣaya – sfera, terytorium, zasięg, obiekt zmysłów, przedmiot);
vedāḥ veda 1i.3 m.Wedy (vid – wiedzieć);
nistraiguṇyaḥ nistraiguṇya 1i.1 m.bez związku z trzema gunami (od: nis – z dala od, poza, wolny od – najczęściej jako prefiks; tri – trzy; grah – chwytać, guṇa – cecha, zaleta, sznur, traiguṇya – od: tri-guṇa – związany z trzema cechami);
bhava bhū (być) Imperat. P 2c.1bądź;
arjuna arjuna 8i.1 m.biały, jasny;
nirdvaṃdvaḥ nirdvaṃdva 1i.1 m.bez przeciwieństw (od: nis – z dala od, poza, wolny od – najczęściej jako prefiks; dva – dwa, dvaṃdva – dwa-dwa, para przeciwności);
nitya-sattva-sthaḥ nitya-sattva-stha 1i.1 m.yo nityaṃ sattve tiṣṭhati saḥten, który zawsze znajduje się w sattwie (od: nitya – nieustanny, wieczny; as – być, sant – będący, istnienie, abst. sattva – jestestwo, esencja, mądrość, duch, jedna z trzech gun; sthā – stać, stha – na końcu złożeń: znajdujący się w);
niryoga-kṣemaḥ niryoga-kṣema 1i.1 m.; BV: yasya yogaḥ ca kṣemaḥ ca nāsti saḥten, który jest bez [pragnienia] zysku i utrzymania (od: nis – z dala od, poza, wolny od – najczęściej jako prefiks; yuj – zaprzęgać, łączyć, yoga – przyłączanie, zysk, zaprzęgnięcie, zastosowanie, metoda, środki, jedna ze szkół filozofii indyjskiej; kṣema – spokój, bezpieczeństwo, dobrobyt, zachowanie);
ātmavān ātmavant 1i.1 m.posiadający jaźń, samo opanowany, rozważny (od: ātman – jaźń; -mant / -vant – sufiks oznaczający posiadacza);

 

warianty tekstu

traiguṇya-viṣayā → traiguṇyo viṣayā / traiguṇa-viṣayā / tri-guṇya-viṣayā (którego zakresem jest trój gunowość / którego zakresem są trzy guny);
nistraiguṇyo → nistraiguṇye (w stanie braku związku z trzema gunami);
nirdvaṃdvo → nirdvaṃdve (w braku przeciwieństw);
niryoga-kṣema → niryogaḥ kṣema (bez zysku, spokój);
ātmavān → ātmanaḥ (jaźni);

 
 

Śāṃkara

Legenda:
fragmenty komentowanego wersetu
cytaty z różnych pism
wprowadzenie polemiki

Teraz mówi o owocu tych, którzy pozbawieni są rozróżniającego rozumu, i którzy oddani są pragnieniom: ya evaṃ viveka-buddhi-rahitāḥ teṣāṃ kāmātmanāṃ yat phalaṃ tad āha

Treścią Wed sa trzy przymioty, porzuć tę trojakość, Ardźuno!
Wyzbyty przeciwieństw, zawsze w istności,
nie pragnij zysku i utrzymania, panuj nad sobą.

traiguṇya-viṣayā vedā nistraiguṇyo bhavārjuna |
nirdvandvo nitya-sattva-stho niryoga-kṣema ātmavān ||2.45||

Treścią są trzy przymiotyWeda ukazuje przedmiot trzech przymiotów, czyli kołowrót egzystencji. Ale ty, Ardźuno, porzuć tę trojakość – wyzbądź się pragnień. Oto znaczenie.