BhG 3.23

analiza syntaktyczna

he pārtha (Prythowicu!),
yadi (jeśli) aham (ja) jātu (kiedyś) atandritaḥ [san] (będąc wolnym od zmęczenia) karmaṇi (w czynie) na varteyam (bym nie pozostawał).
manuṣyāḥ hi (zaiste ludzie) sarvaśaḥ (całkowicie) mama (moją) vartma (drogą) anuvartante (podążają).

analiza gramatyczna

yadi	–	av. – jeśli (korelatym do: tarhi);
hi	–	av. – ponieważ, albowiem, właśnie, zaiste, z pewnością;
aham	–	asmat sn. 1i.1 – ja;
na	–	av. – nie;
varteyam	–	√ vṛt (toczyć się, poruszać, pozostawać) Pot. Ā 3c.1 – pozostawałbym;
jātu	–	av. – całkowicie, zawsze, kiedykolwiek, pewnego razu;
karmaṇi	–	karman 7i.1 n. – w czynie, w działaniu (od: √ kṛ – robić);
atandritaḥ	–	a-tandrita 1i.1 m. – wolny od lenistwa, wolny od zmęczenia (tandrā – zmęczenie, wyczerpanie, lenistwo);
mama	–	asmat sn. 6i.1 – mój;
vartma	–	vartman 2i.1 n. – ścieżką, drogą, koleiną, przebiegiem (od: √ vṛt – toczyć się, poruszać, pozostawać);
anuvartante	–	anu- √ vṛt (iść za, podążać) Praes. Ā 1c.3 – naśladują, podążają, przestrzegają;
manuṣyāḥ	–	manuṣya 1i.3 m. – ludzie (od: √ man – myśleć, manu – człowiek);
pārtha	–	pārtha 8i.1 m. – o synu Prythy (od: √ pṛth – rozszerzać, pṛthā – Kunti, matka Pandowiców);
sarvaśaḥ	–	av. – całkowicie, gruntownie, wspólnie, ze wszystkich stron (od: sarva – wszystko);

warianty tekstu

yadi hy ahaṃ na varteyaṃ → yadi hy ahaṃ na varteya / yady ahaṃ na pravarteyaṃ / yady ahaṃ na pravarteya / yad ahaṃ na ca varteyaṃ (zaiste jeśli ja nie pozostawałbym);
vartmānuvartante → vartmānuvarteran (ścieżką podążaliby);

Śāṃkara

Legenda:
fragmenty komentowanego wersetu
cytaty z różnych pism
wprowadzenie polemiki

Prythowicu, jeśli kiedyś, wolny od znużenia zaprzestałbym czynu… Zaiste ludzie pod każdym względem podążają moją drogą.		yadi hy ahaṃ na varteyaṃ jātu karmaṇy atandritaḥ | mama vartmānuvartante manuṣyāḥ pārtha sarvaśaḥ ||3.23||
Co więcej, jeśli kiedyś, czyli w jakimś czasie, ja wolny od znużenia – będąc nieleniwym, i najlepszym, zaprzestałbym czynu, [wówczas] ludzie podążyliby moją drogą – ścieżką. O Prythowicu, pod każdym względem – na wszelkie sposoby.		yadi hi punar ahaṃ na varteyaṁ jātu kadācit karmaṇy atandrito ’nalasaḥ san mama śreṣṭhasya sato vatrma mārgam anuvartante manuṣyāḥ | he pārtha! sarvaśaḥ sarva-prakāraiḥ ||3.23||

Rāmānuja

komentarz wspólny przy wersecie BhG 3.24

Śrīdhara

akaraṇe lokasya nāśaṃ darśayati yadi hy aham iti | jātu kadācit | atandrito 'nalasaḥ san yadi karmaṇi na varteya karma nānutiṣṭheyam, tarhi mamaiva vartma mārgaṃ manuṣyā anuvartante anuverterann ity arthaḥ

Madhusūdana

loka-saṅgraho 'pi na te kartavyo viphalatvād ity āśaṅkyāha yadi hy aham iti | yadi punar aham atandrito 'nalasaḥ san karmaṇi jātu kadācin na varteya nānutiṣṭheyaṃ karmāṇi tadā mama śreṣṭhasya sato vartma mārgaṃ he pārtha manuṣyāḥ karmādhikāriṇaḥ santo 'nuvartante 'nuvarteran sarvaśaḥ sarva-prakāraiḥ

Viśvanātha

anuvartate 'nuvarterann ity arthaḥ

Baladeva

yadīti | ahaṃ sarveśvaraḥ siddha-sarvārtho 'pi yadu-kulāvatīrṇo jātu kadācit tat-kulocite śāstrokte karmaṇi na varteya tan na kuryām atandritaḥ sāvadhānaḥ san tarhi māṃ dṛṣṭāntaṃ kṛtvā manuṣyāḥ śreṣṭhasya mama vartma kula-vihitācāra-tyāga-rūpam anuvarteran tato bhraṃśerann ity arthaḥ

Michalski

Cóżby się stało, gdybym nie działał bez przerwy, o Partho ? Ludzie przecież idą wszędzie za moim przykładem!

Olszewski

Albowiem gdybym nie wykazywał działalności niezmordowanej, wszyscy ci ludzie, co idą mojemi drogami, wszystkie te pokolenia, zginęłyby.

Dynowska

A gdybym w tym działaniu nie trwał, czujnie i niezmordowanie, ludzie by wszędzie poszli za Moim przykładem, o Parto.

Sachse

Bo gdybym nie był wciąż czynny,
ludzie wszelkimi siłami
staraliby się iść moim śladom, o synu Prithy.

Kudelska

Bowiem gdybym ja niestrudzenie czynu nie podejmował,
Wtedy Indzie podążyliby drogą bezczynu.

Rucińska

Bo gdybym kiedyś zaprzestał w działaniu trwać niestrudzony,
To ludzie by w moje ślady poszli bez reszty, o Partho!

Szuwalska

Jeśli bym je porzucił, nie spełniając wiernie,
Cały świat moją drogą poszedłby z pewnością,

Byrski

Gdybym ja niezmordowany czynu nie podjął, to może
Poszliby tą samą drogą ludzie wszędzie, o mój Partho!

Babkiewicz

Gdybym ja, wciąż niestrudzony,
choć raz działań swych zaprzestał,
moją drogą, synu Prythy,
ludzie poszliby z pewnością.