BhG 2.58

analiza syntaktyczna

yadā ca (i kiedy)ayam (on) indriyārthebhyaḥ (od celów zmysłów) indriyāṇi (zmysły) sarvaśaḥ (całkowicie) saṃharate (powściąga),
kūrmaḥ iva (niczym żółw) aṅgāni (kończyny) [saṃharate] (powściąga),
[tadā] (wtedy) tasya (jego) prajñā (mądrość) pratiṣṭhitā (stabilna) [asti] (jest).

tłumaczenie polskie

I kiedy powściąga on całkowicie zmysły od celów zmysłów,
niczym żółw kończyny, [wtedy] jego mądrość jest stabilna.

analiza gramatyczna

yadā	–	av. – kiedy (korelatyw do: tadā – wtedy, wówczas);
saṃharate	–	sam-√hṛ (przyprowadzić razem, łączyć, zabierać) Praes. Ā 1c.1 – powściąga;
ca	–	av. – i;
ayam	–	idam sn. 1i.1 m. – on;
kūrmaḥ	–	kūrma 1i.1 m. – żółw;
aṅgāni	–	aṅga 2i.3 n. – kończyny, członki, człony, podczęści;
iva	–	av. – jakby, w taki sam sposób, niczym, prawie, dokładnie;
sarvaśaḥ	–	av. – całkowicie, gruntownie, wspólnie, ze wszystkich stron (od: sarva – wszystko);
indriyāṇi	–	indriya 2i.3 n. – zmysły (od: √ind – posiadać moc);
indriyārthebhyaḥ	–	indriya-artha 5i.3 m.; TP: indriyāṇām arthebhya iti – od celów zmysłów (od: √ind – posiadać moc, indriya – zmysły; √arth – pragnąć, chcieć zdobyć, artha – cel, zamiar, korzyść, motyw, użycie, rzecz, obiekt, bogactwo, posiadłości);
tasya	–	tat sn. 6i.1 m. – jego;
prajñā	–	prajñā 1i.1 f. – rozeznanie, mądrość, orzeczenie, werdykt (od: pra-√jñā – wiedzieć, rozumieć, rozróżniać);
pratiṣṭhitā	–	pratiṣṭhita (prati-√sthā – stać stabilnie) PP 1i.1 f. – stała, stabilna, solidna;

warianty tekstu

‘ṅgānīva → ‘ṅgāni ca (i kończyny);
sarvaśaḥ → sarvataḥ (wszędzie);
tasya prajñā pratiṣṭhitā → sthita-prajñas tadocyate (wtedy nazywany jest mającym stałą mądrość);

Śāṃkara

Legenda:
fragmenty komentowanego wersetu
cytaty z różnych pism
wprowadzenie polemiki

Co więcej:		kiṃ ca –
A gdy zmysły całkowicie od przedmiotów powściąga, niczym żółw kończyny, jego mądrość jest niewzruszona.		yadā saṃharate cāyaṃ kūrmo ’ṅgānīva sarvaśaḥ | indriyāṇīndriyārthebhyas tasya prajñā pratiṣṭhitā ||2.58||
A gdy powściąga, dokładnie powstrzymuje, on, czyli asceta (yati) pogrążony w niewzruszonej wiedzy, niczym żółw kończyny – tak jak żółw ze strachu swe kończyny chowa całkowicie, czyli wszystkie, tak ten o niewzruszonej wiedzy zmysły od przedmiotów, od wszelkich obiektów zmysłowych powściąga. Jego mądrość niewzruszona. Oto oznajmiono znaczenie wypowiedzi.		yadā saṃharate samyag upasaṃharate cāyaṃ jñāna-niṣṭhāyāṃ pravṛtto yatiḥ kūrmo ’ṅgāni iva yathā kūrmo bhayāt svāny aṅgāni upasaṃharati sarvaśaḥ sarvataḥ, evaṃ jñāna-niṣṭhaḥ indriyāṇi indriyārthebhyaḥ sarva-viṣayebhya upasaṃharate | tasya prajñā pratiṣṭhitā ity uktārthaṃ vākyam ||2.58||

Rāmānuja

tato’rvācīna-daśā procyate—yad iti | yadendriyāṇi indriyārthān spraṣṭum udyuktāni, tadaiva kūrmo’ṅgānīva indriyārthebhyaḥ sarvaśaḥ pratisaṃhṛtya mana ātmany eva sthāpayati, so’pi sthita-prajñaḥ

Śrīdhara

kiṃ ca yadeti | yadā cāyaṃ yogī indriyārthebhyaḥ śabdādibhyaḥ sakāśād indriyāṇi saṃharate sarvata evaṃ jñāna-niṣṭha indriyāṇīnidryārthebhyaḥ sarva-viṣayebhyaḥ upasaṃharate | tasya prajñā pratiṣṭhitā | ity uktārthaṃ vākyam

Madhusūdana

idānīṃ kim āsīteti praśnasyottaraṃ vaktum ārabhate bhagavān ṣaḍbhiḥ ślokaiḥ | tatra prārabdha-karma-vaśād vyutthānena vikṣiptānīndriyāṇi punar upasaṃhṛtya samādhy-artham eva sthita-prajñasyopaveśanam iti darśayitum āha yadeti | ayaṃ vyutthitaḥ sarvaśaḥ sarvāṇīndriyārthebhyaḥ śabdādibhyaḥ sarvebhyaḥ | caḥ punar-arthe | yadā saṃharate punar upasaṃharati saṅkocayati | tatra dṛṣṭāntaḥ kūrmo ‚ṅgānīva | tadā tasya prajñāḥ pratiṣṭhiteti spaṣṭam | pūrva-ślokābhyāṃ vyutthāna-daśāyām api sakala-tāmasa-vṛtty-abhāva uktaḥ | adhunā tu punaḥ samādhy-avasthāyāṃ sakala-vṛtty-abhāva iti viśeṣaḥ

Viśvanātha

kim āsītety asyottaram āha yadeti | indriyārthebhyaḥ śabdādibhya indriyāṇi śrotrādīni saṃharate | svādhīnānām indriyāṇāṃ bāhya-viṣayeṣu calanaṃ niṣidhyāntareva niścalatayā sthāpanaṃ sthita-prajñasyāsanam ity arthaḥ | tatra dṛṣṭāntaḥ | kūrmo ‚ṅgāni mukha-netrādīni yathā svāntar eva svecchayā sthāpayati

Baladeva

atha kim āsītety asyottaram āha yadety ādibhiḥ ṣaḍbhir | ayaṃ yogī yadā cendriyārthebhyaḥ śabdādibhyaḥ svādhīnānīndriyāṇi śrotrādīny anāyāsena saṃharati samākarṣati tadā tasya prajñā pratiṣṭhitety anvayaḥ | atra dṛṣṭāntaḥ kūrmo ‚ṅgānīveti | mukha-kara-caraṇāni yathānāyasena kamaṭhaḥ saṃharati tadvat viṣayebhyaḥ samākṛṣṭendriyāṇām antaḥ-sthāpanaṃ sthita-prajñasyāsanam

Michalski

Kto zawrze odciąga swe zmysły od rzeczy zmysłowych, jak żółw, który swe członki wciąga w siebie, tego mądrość jest trwała.

Olszewski

Jeżeli, jako żółw, wciąga w siebie wszystkie członki, wyzwala swoje umysły od władzy przedmiotów zmysłowych, mądrość w nim jest umocniona.

Dynowska

I ten, który jak żółw, co swe członki pod skorupę wciąga, tak on swe zmysły od wszelkich odrywa przedmiotów, i ten ma umysł uciszony w mądrości równowadze.

Sachse

Jeśli potrafi oderwać swe zmysły
od wszelkich przedmiotów zmysłów,
niby żółw, gdy kurczy swe członki,
jest mędrcem, którego rozum zastygł [w prawdzie].

Kudelska

Tak jak żółw wciąga swoje członki,
Tak ten, którego myśl jest niewzruszona, zmysły swe odciąga od wszelkich przedmiotów.

Rucińska

I gdy swe zmysły odciąga, tak jak żółw kurczy swe członki,
Od świata rzeczy zmysłowych, ten się umocnił w mądrości.

Szuwalska

Kto jak żółw swoje zmysły ukrywa w pancerzu,
Utwierdzony jest w wiedzy, poprzez którą widzi.

Byrski

Ten, kto jako żółw swoje członki, zmysły zewsząd powstrzymuje
Od przedmiotów zmysłów, tego ustalone jest poznanie.